прил. 1. (неудачный) дьоло суох, табыллыбатах; незадачливый день табыллыбатах күн; 2. (несчастливый) дьоло суох, мэлдьи табыллыбат; незадачливый человек мэлдьи табыллыбат киһи.

даҕ. Туох эмэ оонньууга, күрэххэ хотторуулаах, кыайтарыылаах буолуон сөптөөх (хол., балаһыанньа, оонньуу хаамыыта). ☉ Проигрышный, неудачный (напр., о положении, ситуации в игре). Сүүйтэриилээх балаһыанньа буолла

сов. 1. (высказаться) эт, саҥар; неудачно выразиться табыгаһа суохтук саҥар; 2. (проявиться) көһүн, билин; буол.

ж. 1. (замысел) айаҕаланыы, тэрийии, оҥорорго сананыы; неудачная затея табыллыбатах айаҕаланыы; 2. (забава, причуда) көр, ыаһах; ребячьи затеи оҕо ыаһаҕа; # попросту, без затей судургутук, эгэлгэтэ суох.

даҕ.
1. Модороон, салаҥ оҥоһуулаах (хол., тутууну этэргэ). ☉ Простой, лишённый изящества, топорный (напр., о здании)
Өлөксөй аҕатын томороон доруобун соспутунан сылдьар. Амма Аччыгыйа
Тоҕус моҕоллоох, Томороон соҕус тутуулаах Буор холомону Туруорбуттар эбит. П. Ядрихинскай
Майаҕатта сүрдээх томороон ох сааны нөҥүө кулгаах тааһыгар дылы иэмэх курдук төгүрүччү тардан баран, ыһыктан кэбиспит. Саха сэһ. Киһи сылгы тыһа томороон үтүлүктэрэ балтас гыннылар. «ХС»
2. Нарына суох, улахан (киһи сирэйин, илиитин этэргэ). ☉ Грубый (о чертах лица, руках)
«Оттон кырбаан көрүҥ!» — Баһыахтыыр Балбаара икки томороон харытын ньыппарыммытынан барда. Амма Аччыгыйа
Дьаакыбылап кулуба уолун Сүөдэркэни, төһө да сатабыла суох томороон ньуурдааҕын иһин, ама кыыс сириэх уола буолуо дуо дии саныыра. Н. Якутскай
Оо, Киһи, уун эрэ күөрэччи Эн чэрдээх томороон илиигин. М. Ефимов
«Нохоо, Уулаах! Түбэһэ сылдьаҕын дуу?» — тойон ыйыллаҕас хааннаах, томороон толуу сирэйэ мичиҥнээн кэбистэ. Эрилик Эристиин
3. Модьу, толуу. ☉ Большого размера, внушительный
Арыы томороон тииттэрэ нухарыһан тураллар. Амма Аччыгыйа
Томороон силискинэн Тоҥугар тиийэ Тирэммитиҥ баҕас кытаанаҕын! Баал Хабырыыс
4. кэпс. Тыйыс, хабараан (тымныы туһунан). ☉ Суровый, крепкий, лютый (о морозе, климате)
Томороон тымныы уоҕуттан Тоҥ мутук булгуруттар. Баал Хабырыыс
Тохсунньу томороон тымныыта Толоону дэлби тоҥорбуккунан, Тохтоо, олус сананыма! С. Васильев
5. көсп. Мөлтөхтүк айыллыбыт, суруллубут, ууһа-урана суох (уус-уран айымньы туһунан). ☉ Неудачный, лишённый изящества, неискусный (о художественном произведении)
Суруйуулара маҥнайгы кэмҥэ томорооно. Амма Аччыгыйа
Ханнык эрэ киһи хоһоон суруйбут, Хатырыктаах-хахтаах томороон хоһоону. С. Тарасов
ср. тат. тумыр ‘сделать грубо, топорно’ + ҕан, калм. томруун ‘крупный, толстый и крепкий от рождения’

I 1) человек, персона || человеческий, людской; эр киһи мужчина; эдэр киһи молодой человек; киһи аймах человечество; киһи тыла а) человеческое слово, людская речь; б) людская молва; киһи тыла уоттааҕар абытай погов. человеческое слово жжёт пуще огня; 2) кто-то, некто || чей-то, чужой; манна киһи сылдьыбыт здесь кто-то был; киһи киэнэ чужая вещь; киһи киэнигэр баҕарыма - бэйэн киэниттэн матыаҥ посл. не желай чужого— своего лишишься.
II частица модальная, выражает желание говорящего, употр. с ф. гл. прош. результативного вр. или именем обладания на =лаах бы; көрбүт киһи увидеть бы; саалаах киһи иметь бы ружьё; туох эмэ тустаах үлэлээх киһи иметь бы какую-нибудь определённую работу; кинини көрсүбүт киһи встретить бы его; киһи аһыныах выражает жалость: киһи аһыныах , тоҕо кыратай ! какой же он маленький, бедняга!; киһи аһыныах , ытыы турара он стоял и плакал, и было жаль его; киһи күлүөх смешно; киһи күлүөх , остуоруйаны дойҕохтоомо ! что ты мне сказки рассказываешь, смешно!; киһи кыбыстыах даже стыдно, просто неудобно; киһи кыбыстыах инньэ диэбитэ баар он так и сказал, даже стыдно было ; киһи кыпыйыах зло берёт; как досадно; киһи кыпыйыах кини өссө күлэр он ещё и смеётся, прямо зло берёт; киһи кэлэйиэх выражает досаду, глубокое разочарование, вызванные чьим-л. неблаговидным поступком или неудачными действиями: табаарыпым буолуохсут , киһи кэлэйиэх , инньэ гынна а мой, с позволения сказать товарищ, к моему глубокому разочарованию, поступил так; киһи кэлэйиэх , бу сытар куобаҕы сыыһан кэбиһэр к досаде, он промазал в зайца, лежащего совсем близко; киһи саатыах стыдно; к стыду; киһи саатыах , саамай бастыҥ үлэ-һиппит ыйдааҕы былаанын толорботох к стыду, самый передовой работник не выполнил свой месячный план; киһи өһүргэниэх выражает обиду на чьи-л. слова или смех: киһи өһүргэниэх , күлэн тоҕо барда он вдруг разразился таким смехом, что впору было обидеться; киһи өһүргэниэх , дьон ортотугар инньэ диэтэ он при всех сказал такое, что можно было обидеться; киһи үөрүөх к радости; киһи үөрүөх , оҕолорбут үчүгэйдик үөрэнэллэр к радости, наши дети хорошо учатся; киһи хомойуох к огорчению; киһи хомойуох , бүгүн ардахтаах тымныы күн буолла к огорчению, сегодня дождливый холодный день; киһи ымсыырыах как завидно; просто завидно, даже завидно; киһи ымсыырыах , үлэ-лииллэрэ үчүгэйин ! как хорошо они работают, просто завидно!; оҕолор , киһи ымсыырыах , үөрэ-көтө , оонньуу сылдьаллар просто завидно, как ребята веселятся, играют; киһи эрэ буоллар всё-таки; киһи эрэ буоллар дьулайбыт всё-таки он испугался (обычно говорится о незаурядных людях, проявивших в определённых обстоятельствах человеческую слабость); киһи эрэ кыпыйыах любой обидится, кому не будет обидно; киһи эрэ кыпыйыах , кини барытын төттөрү оҥорор кому не будет обидно, он всё делает наоборот.