ньалҕарыт 1, 2 диэнтэн атын
туһ. Кыра оҕолор буосканан ньалҕарытыллыбыт дуоскаҕа суруйаллар. АЕВ ОҮИ

ньалҕарыт диэнтэн холб. туһ. Оҕолор тэҥҥэ ньалҕарытыһан бардылар
□ — Тугу ньалҕарытыһа турдуҥ? Сыбаан ис. А. Сыромятникова

сов. 1. что (смазать) оҕунуохтаа, оҕунуохтуу түс; подмазать сковороду хобордооҕу арыынан оҕунуохтаа; 2. что (подправить, замазать) сыбаа; сыбаан биэр; подмазать печку оһоҕу сыбаа; 3. кого, перен. прост, (дать взятку) оҕунуохтуу түс, ньалҕарыт (бэриктэ биэр).

көр сөпкө
«Хомсомуол үлэтин сэрии кэмигэр сөптүк уларытан тутуохха» диэн …… ыстатыйаттан көрдөххө, …… икки киһи былааннарын толорботохтор. Амма Аччыгыйа
Тумусов ньалҕарытар, иирсээннээх боппуруоһу сөптүк көннөрбүт аатыраары бэйэтигэр сүүйүүлээх балаһыанньаны оҥостор. Р. Баҕатаайыскай

сов. 1. кого-что (намазать) сот, ньалҕарыт; натереть руки вазелином илиигин вазелинынан сот; 2. что (придать блеск) килэрит, сот; натереть полы муостаны килэрит; 3. что (намять до боли) дьуккурут, хабылыннар, быһа аал; натереть ногу атаххын быһа ааллар; 4. что, чего (на тёрке) мэлий, кырбаа, кээбиллээ.

даҕ.
1. Туох эмэ сүүйүүнү ылар кыаҕы биэрэр. ☉ Дающий право на выигрыш, беспроигрышный (напр., о лотерее). Сүүйүүлээх сойуом. Сүүйүүлээх латырыайа
□ Сүүйүүлээх ууруулар, ааттарыттан көстөрүн курдук, атын ууруулартан уратылаахтар. СКТ
Онон мин, туттаргытыттан кыра да ордор буоллаҕына, сүүйүүлээх кылаакка уурдарыҥ диэн сүбэлиибин. «Кыым»
2. Тус бэйэҕэ барыһы аҕалар, барыстаах. ☉ Сулящий выигрыш, выигрышный (напр., о положении, ситуации)
Тумусов ньалҕарытар, иирсээннээх боппуруоһу сөптүк көннөрбүт аатыраары бэйэтигэр сүүйүүлээх балаһыанньаны оҥостунар. Р. Баҕатаайыскай
Манчаары Баһылай Чоочо баай бары дьону барытын араас суол сүүйүүлээх кэпсэтиинэн боборун, кыайарын өйдөөбүт. МНН

туохт.
1. Биир дэхси килэркэй ньуурданар курдук оҥор, оннук көстөр гын (хол., сыбаа, аал, имэрий эҥин). ☉ Делать так, чтобы легло ровным, гладким слоем, пригладить, прилизать (напр., намазать маслом хлеб)
[Маппый] таптайан чапчыйбыта, буруустаабыта уонна хататынан сотон ньалҕаарыппыта. П. Аввакумов
Мөкүрдээнэп хаһаайынныы туттан, быһыы килиэп ылан, арыы сыбанан ньалҕаарытта. Э. Соколов
2. көсп., кэпс. Оргууй, сэрэнэн саҥар (албыннаһан, ааттаһан эҥин). ☉ Говорить тихо, очень осторожно (напр., уговаривая, упрашивая льстиво)
«Тохтоо, доҕор», — дириэктэр ааттаспыттыы ньалҕаарытар. С. Окоёмов
«Тэлэбиисэргэ умса түһэн сыталлар», — Лиза оргууй ньалҕаарытар. Э. Соколов. Тэҥн. ньалҕарыт

сап I диэнтэн дьаһ
туһ. Ойууннар кыырар аан хосторун түннүгүн-үөлэһин саптардылар. Н. Якутскай
Ньалҕарытан ыраас хаалаары, буруйгун саптараары гынаҕын дуо? Р. Баҕатаайыскай
Калинин аатынан холкуос атыырынан уон биэни саптарбытым онуон төрөөтүлэр. Эрилик Эристиин
♦ Кырдьыккын саптар — кырдьыккын балыйтар, мэлдьэххэ түбэс. ☉ Встречать с чьей-л. стороны сомнение в своей правоте, быть напрасно обвинённым в чём-л.
Киһи кырдьыгын саптардаҕына, сороҕор бөтө бэрдэрэн, саҥарбакка хаалааччы. Т. Сметанин
◊ Сииги саптар — сиигэ хатан хаалбатын диэн бааһына буорун хорутан, бараналаан оҥор. ☉ Обрабатывать пашню вспашкой и боронованием для задержания влаги в почве (букв. покрывать влагу)
Тыраахтар бааһынаҕа батыллыбат буолла да, сииги саптарбытынан бараллар. ЧНН СОИСК

туохт.
1. Итиинэн дьайан ньалҕарыт, ууллар, сымнат (туох эмэ тоҥу). ☉ Оттаивать, растапливать что-л. Сылаас хаана буруолаабытынан өрө тыкта, тоҥ чигдини тобулу ириэрдэ. Амма Аччыгыйа
Таһырдьа сааскы күн уулусса хаарын ириэрбит, уу-хаар бөҕө килэйбит. Н. Лугинов
Арба, үс куобаҕы аҕаллым этэ дуу? Киллэрэн ириэрэн кэбис. Сарсыарда сүлүллүө этэ. И. Федосеев
2. Ким эмэ этин-хаанын итит, сылыт. ☉ Греть, обогревать, согревать кого-л.
Ала дьикти тааспытын Аҕалларбыт эрэ биһи - Ааспыты аһатыахпыт, Тоҥмуту ириэриэхпит. Эллэй
Чэй баар кыһыҥҥы тымныыга эти-хааны ириэрэр күүс-уох эбэр үтүө ас. С. Никифоров
Тоҥмут киһини хаарынан аалан иһэлийбит этин ириэрбиттэр уонна саһыарбыттар. И. Бочкарев. Көмүлүөк оһоҕум күлүбүрээн, Күлэн-үөрэн саһыгыраан, Таһыттан да сырайдар, Чугастан да ититтэр, Үлүйдэххэ ириэрэрэ Үчүгэйгэ дылы этэ. С. Васильев

туохт.
1. Кыраасканан сот, бис. ☉ Красить что-л. (краской)
Күлүгүрбүт хоһум Күн уотуттан Күлүмнүү түһүөр диэри Кырааскалаан кылбат, Оппуохалаан туналыт. Л. Попов
Баттаҕын хап-харанан Кырааскалаан кэбиспит, Сирэйин ононманан Буударанан биспит. И. Эртюков
Сунтаарга дьиэ тээбиринин тугунан кырааскалыахтарын билбэттэр, оттон кырааска илиибит анныгар баар. И. Данилов
△ көсп. Сэриигэ сылдьан улаханнык бааһыр. ☉ Быть тяжело раненным (на войне)
Житомир чугаһыгар, Сэрии буолбут ойуурун аттыгар Кый буулдьаҕа табыллан Кыа хааммынан Кырсы кырааскалаабытым. С. Васильев
Бу улуу уоттаах кыргыһыыга …… саллааттар аан дойду араҕас далбарын кыахааннарынан кырааскалаатылар, кутаа уотунан уматтылар. «ХС»
2. көсп. Туохха эмэ ураты өҥү, дьүһүнү биэр. ☉ Придавать чему-л. особый колорит, оттенок
Биһиги суруйааччыларбыт бу олоҕу көрдөрүүлэрин уустук-уран куормалаан, тыыннаах кырааскалаан биэриилэрэ кыайтара илик. П. Ойуунускай
3. көсп. Дьиҥнээх баары тупсаран, киэргэтэн көрдөр. ☉ Приукрашивать действительность, рассказывать (показывать), приукрашивая, присочиняя
Биһиэхэ билигин Кыыс дьахтар Кыртаҕар дьүһүнүн, Кынтаҕар бэйэтин Кырааскалаан ыллаама. А. Софронов
[В. Местников] истиҥ кэпсэтии таҕыстаҕына, ис санаатын этэртэн кэтэмэҕэйдиири, саараҥнаан туттунары эбэтэр ньалҕарытан кырааскалыыры сааһыгар билбэтэх суоллара этэ. Күннүк Уурастыырап
Ийэ бэркэ тиэтэйэ, үөрүүтүттэн чачайа, кыратык кырааскалаан, кини фабрикаҕа литератураны хайдах киллэрбитин кэпсээбитэ. М. Горькай (тылб.)
△ Эбэн-сабан, үлүннэрэн ардыгар ордук сүрдээн-кэптээн кэпсээ, иһитиннэр. ☉ Рассказывать о чем-л., намеренно сгущая краски, сильно преувеличивая
Микиитэ Кууһуманы хайдах өлөрө сыспытын …… кырааскалыы-кырааскалыы, эбэ-эбэ, аҕас дьахтар эдэргэ кэпсээн биэрдэ. Н. Павлов
Кырдьаҕас үлэһит эдэри үөрэтэ таарыйа, кыратык да кырааскалаан (онто суох сатаныа дуо?) биир обургу мунньахха хаарыйан турардаах. «ХС»