см. ньам .

мааннай куруппа — сэлиэһинэйтэн анаан мэлиллибит куруппа көрүҥэ. ☉ Манная крупа
Сороҕор бурдук оннугар мааннай куруппаны эмиэ туһаныахха сөп. Ол эрээри, мааннай ку руппа сүрдээх хоччорхойдук буһар уонна балык тас өттүн кытаатыннарар. ТИИ ЭОСА; мааннай хааһы — мааннай куруппаттан оҥоһуллубут хааһы. ☉ Манная каша
Максимчигым биһикки мааннай хааһы буһаран ньам-ньам, ньам-ньам сиэтибит. С. Руфов
Күнүскү аһылыкка мааннай хааһы. ДВЛ МК

I
ньамыгыраа диэнтэн холб. туһ. Көрсүһэ түһээт, кэпсэтэн ньамыгырастылар
II
даҕ. Түргэнник биир кэм «ньам-ньам» диирдии. ☉ Чавкающий, чмокающий, похожий на частое «ням-ням-ням» (о звуке)
Түүҥҥү үөнкөйүүр барыта уһуктан, аһаан-сиэн, айах тыаһа ньамыгырас. Н. Апросимов

I
ньамырҕаа диэнтэн холб. туһ. Эмискэ ыттар үрэн ньамырҕастылар
II
даҕ. «Ньам-ньам» тыастаах. ☉ Чавкающий, подобный быстрому звукоподражанию «ням-ням-ням»
[Эһэ] тоҕо-тоҕо сиэн бахсырыйан испитэ, айаҕын тыаһа ньамырҕас этэ. Суорун Омоллоон

тыаһы үт. туохт. «Ньам-ньам» тыастаахтык аһаа. ☉ Есть с чавканьем, причмокивая
Күөс буһуор диэри оҕолор быары, сүрэҕи үтэһэ мас төбөтүгэр хатаан, уот үөһүгэр салла түһээт, айахтарын сиэтэ-сиэтэ ньамырҕаттылар. Болот Боотур
Дьахталлар сордоҥ иһин …… сонуннарыгар маҥнай сиикэйдии сиэн ньамырҕаталлар. Нэртэ

тыаһы үт. туохт.
1. Түргэн «ньам-ньам» диир курдук тыаһы таһаар, оннук иһилин (хол., айаххын түргэн-түргэнник хамсатан аһыыргар, саҥараргар). ☉ Производить частые чавкающие звуки (напр., энергично двигая челюстями во время еды, разговора). Хаҥас диэки айах тыаһа ньамыгыраата
2. кэпс. Тэтимнээхтик, олус түргэнник саҥаран субурут. ☉ Говорить очень быстро и без умолку
Суруксут кинээскэ имнэнээт, ньамыгыраата. И. Гоголев
Сэмэн саҥата киһиргээн ньамыгырыыр. Р. Кулаковскай

тыаһы үт. туохт. «Ньам-ньам» диэҥҥэ маарынныырдык тыаһат (хол., айаххын); оннук саҥар. ☉ Чмокать, чавкать (напр., во время еды); говорить, причмокивая
[Кустар] ууга моонньуларын уга-уга аһаан ньамыгыратан бардылар. Р. Кулаковскай
Денис иҥнэ-иҥнэ төлө биэртэлээн, аһаҕас дорҕооннорун сымнатан ньамыгыратан саҥаран-иҥэрэн бардаҕына, устар уу курдук ыытар. Н. Заболоцкай

тыаһы үт. туохт.
1. Оргууй «ньам-ньам» дорҕоону таһаар, оннук иһилин (хол., аһыыргар). ☉ Издавать тихие чавкающие звуки наподобие «ням-ням» (напр., во время еды)
Балык ньамахха тахсан аһаан ньамыргыыра. «Чолбон»
2. Уҥуоҕа суоҕунан сымнаҕастык саҥар; сүрэҕэлдьээбиттии үр. ☉ Говорить вяло, смягчая согласные звуки; лаять лениво
Албыннык ньамырҕаата. Амма Аччыгыйа
Ыттар эмиэ үр да үр буолбуттара. Маҥнай тыһы ыт ньамырҕаабыта. В. Санги (тылб.)

1. хаптай диэнтэн дьаһ. туһ. Киэһэ эмиэ ньаалаҕай сиэн сордоото. Хата сотору сиик түһэн хаптатта. Болот Боотур
   Утуйар кэм кэллэ. Бөһүөлэк иһэ, үлэ дьонун, оҕолору сылбай ууларыгар хаптатан, ньам баран иһийдэ. П. Аввакумов
2. туохт., кэпс. Кими, тугу эмэ түөрэхтэнэрин курдук ытан түһэр. ☉ Выстрелить в кого-что-л. так, чтобы тот упал как подкошенный
   Бөһүөлэккэ кэлэн баран, Маппый кыыллары биирдиитэ ытан хаптаталаабыт сэһэнэтэппэнэ сэтиэнэҕи сиир хаппыт өрт уотунуу омуннуран-төлөннүрэн күлүбүрээбитэ. П. Аввакумов
   Икки анды Маппыйга кэлэн түспүттэрин, биир ытыынан хаптатта. БН СУ

сыһ. Сорох туохтуурдары кытта соһуччу уонна эрчимнээхтик буолар дьайыыны көрдөрөр: төлө ас, төлө бар, төлө көт, төлө оҕус, төлө тарт, төлө тут, төлө ыһыгын. ☉ В сочетании с некоторыми глаголами означает резкость, силу и завершённость действия: төлө ас ‘резко открыть, раскрыть, вскрыть; резко оттолкнуть’, төлө бар ‘внезапно, резко высвободиться, будучи сдерживаемым чем-л.’, төлө көт ‘резко, внезапно выскочить, вырваться, высвободиться’, төлө оҕус ‘резким ударом выбить’, төлө тарт ‘высвободить, вскрыть, развязать резко и сильно’, төлө тут, төлө ыһыгын ‘выпустить, обронить’
Хаайтаран, түмүллэн турбут күүс төлө барда. Амма Аччыгыйа
Тыы түөрэх гынна да, оҕонньор саппыйатын төлө тутан кэбистэ. И. Гоголев
Хачыгыр …… чэҥи-мууһу ытырбыт холуодатыгар хам тоҥмут халҕаны төлө анньарын кытта ахсынньы ыйдааҕы аан-туман сыгынньах түөһүгэр өрө кэтиллэ түстэ. Эрилик Эристиин
Уу соҕотохто төлө көтөн, өрө бирилии, дэбилийэ уһунна. М. Доҕордуурап
◊ Төлө биэр — олус омуннаахтык тугу эмэ гын, оҥор. ☉ Выдать, выполнить, сделать что-л. очень быстро, мгновенно, одним духом
Саа уоһуттан эрчимнээх буруо төлө биэрэрин кытта, суор аҥаар кынатын хообурҕаччы сапсыммытынан, ыраас ортотугар тиийэн олоро түстэ. Амма Аччыгыйа
Кини кэпсэтиитин быыһыгар «эй-ээх» диэн тылы хойуутук туттааччы уонна «эй-ээх» диэтэр эрэ төлө биэрэн күлэн барааччы. М. Доҕордуурап
«Заря» [яхта], үһүс хаһыытын төлө биэрээт …… ыраатан барбыта. П. Филиппов
Төлө көт көр көт I. ГЭС тутуута сыл бүтүүтүгэр ыган кэлбит үпхарчы өттүнэн буомурууттан төлө көтөр суола арыллыбыта, салалта уларыйыытын туһунан араас түөрэккэй сабаҕалааһыннар букатыннаахтык ньам барбыттара. В. Яковлев. Төлө тарт — тугу эмэ гынаргын, оҥороргун хара ааныттан тэниччи тардан саҕалаа, туох эмэ саҕаланарыгар олук уур. ☉ Давать начало чему-л. очень бурному, страстному
Сохсо суулларыныы соһумар алдьархайы Сыллай төлө тарта эбээт! Амма Аччыгыйа
Мөлтөөбөт мөккүөрү төлө тардан кэбиспит киһи баар ини. Г. Нынныров
Эһэм оҕонньор …… көхсүнэн уокка аргынньахтыы олорон баран, кэпсээнин төлө тардан кэбиһэр. Р. Кулаковскай. Төлө тут — туох эмэ үчүгэйтэн, кэрэттэн мат, өйдөөбөккө, сыыстаран мүччү тут. ☉ Упустить, потерять что-л. ценное, прекрасное
Ону [дьиҥнээх тапталы] көрүстэххинэ, төлө тутума, кини туһугар охсус. И. Гоголев
Чолоҕор, акаарыбынан, Дьолбун төлө туппуппун. С. Васильев. Төлө түс — 1) тугу эмэ уҥуордаа, туораа. ☉ Переходить что-л., миновать, преодолевать какое-л. пространство
Түргэн борокуот — Чүмэчи арыытын төлө түһэн Хатыыстаах үөһүгэр Халыарытан-хамсатан киирдэ. Саха нар. ыр. III
Ойууру төлө түһээти кытта, киэҥ нэлэмэн хонуу көһүннэ. ВА; 2) көсп. төһө эмэ кэми этэҥҥэ туораа, аһар. ☉ Переживать, миновать, проходить благополучно какой-л. отрезок времени
Сүүрбэ биэһин-алтатын эрэ төлө түспүт …… эдэр киһилиин бастаан Дьокуускайга хомсомуоллар кэмпириэнсийэҕэ түбэсиһэн илии тутуспуппут. В. Васильев
Быйылгы дьылы төлө түстэр, профтехучилищеҕа киириэн баҕарар. ЧКС АК; 3) көсп. туох эмэ буомтан, күчүмэҕэйтэн куот, мүччүрүй. ☉ Избежать, спастись от какой-л. неприятности, трудности
Иванов иккис моһолтон эмиэ төлө түстэ. М. Доҕордуурап
[Быһыкка Бааската] хаайыыга олоро түһэн баран, кини обургу кэм да сатаан төлө түһэн, нэһилиэгэр тахсан тииһин-тыҥыраҕын кумунан олорбута. Н. Кондаков
ср. монг. дөлире ‘отделяться’