см. ньимси.

прил. ледниковай, ледник; ледниковые озёра ледниковай күөллэр (лед-никтэн үөскээбит күөллэр); ледниковый период ледниковай период (былыр киэһг сири кэлимсэ муус ньимси бүрүйэ сылдьыбыт кэмэ).

бөгдьөй диэнтэн холб. туһ. Кэм-кэрдии баттаан сиргэ ньимси киирбит эргэ дьиэлэр бөгдьөспүт, хотостубут сарайдарын үрдүнэн тэйиччи соҕус саҥа таас дьиэлэр лаһыгыраһан көстөллөр. Н. Лугинов

көр ньимси
Сэрэйбит курдук, биэс-алта хонук иһигэр алыга мэччитэр хас да ыал табата барыта нимси охтубута. Болот Боотур
Мөрүөн лаппа хойутаан, ходуһатыгар отчуттара нимси утуйа сыттахтарына тиийдэ. Д. Таас

туохт. Онон-манан илбирийбит-тырыттыбыт таҥастаах, дьүдьэх көрүҥнээх буол (киһини этэргэ). ☉ Иметь крайне распущенный, неопрятный вид
Муҥур уһуктарыгар тиийэ дьүдьэйбит таҥастаах сахалар ыһыллан-бураллан ньимси анньан иһэллэр. Эрилик Эристиин
Кирдээх ыһыллан-бураллан сылдьалларын төрөппүттэр сөбүлээбэттэрин оҕолоро эмиэ билиэхтээхтэр. ФВН ТС

кырт диэнтэн дьаһ
туһ. Ньимси сыппыт отуҥ оҕустараргар «куотан биэрэн» төбөтүн эрэ кыртарар. ФСН ЭМС
[Давыдов] кыртарбатаҕа өр буолан, баттаҕа киэпкэтиттэн тахсан, …… моонньугар, саҕатыгар саба түспүт. М. Шолохов (тылб.)
Унньуктаах түөрт ый ааста, ол кэмҥэ Россия солуута суох …… сүүһүнэн тыһыынча саллаатын кыртарда. В. Ленин (тылб.)
Тохтоо, дьону мээнэ кыртараайаҕын. К. Симонов (тылб.)

сыһ.
1. Н аҥ на йа н кө стөр буола эбэтэр оннук гына. ☉ Так, чтобы приобрести низкую, но пышную ладную форму, фигуру
Тииттэр, хатыҥнар бэстэр тулалыы Тураллар наҥначчы таҥнан. Баал Хабырыыс
[Тойон Ньургун Ала Ньургун тойоҥҥо] Маанылаах кыыскытын Ох курдук оҥорон, Сир симэҕин курдук, Сиҥнэччи симээн, Таҥа ра табатын курдук, Наҥначчы та ҥыннаран Таһааран кулуҥ! ТТИГ КХКК
2. Хаптаччы, ньимси. ☉ Низко, приплюснуто
Уҥуор оттооһун бүтүүтэ, от наҥначчы сыппытын эрэ кэннэ тии йэбит. С. Федотов

даҕ.
1. Үлэни-хамнаһы кыһалҕа оҥостубат идэлээх, көргө-нарга ордук көхтөөх. ☉ Не утруждающий себя работой, проводящий время в праздности
Бүтүн холкуос үлэтин биир дьалбаа киһи атахтыан сөп. Амма Аччыгыйа
Дьонум Бүөккэни тылга тииһэр, туох үчүгэйгэ-куһаҕаҥҥа барытыгар сөрүөн сөптөөх дьалбаа уолунан ааҕаллар. Далан
Оттон Көлөпүнэ диэн бандьыыт, уруккута арыгыһыт, хаартыһыт, дьалбаа киһи биһигини саанар сураҕа иһиллэрэ. Н. Заболоцкай
2. Умнуган, ыһыллаҕас. ☉ Забывчивый, рассеянный
Кэтириис ыар үлэттэн сылайар, онуоха эбии дьалбаа буолан үөрэппитин умнан кэбиһэр идэлээҕэ. Н. Якутскай
Сэрэҕэ суох, дьалбаа киһи Өрт уотун ыытта ини. И. Гоголев
Оо, ханнык эрэ улдьаа бэдик сэрэҕэ суоҕуттан, дьалбаатыттан хаарыаннаах күөх ойуур ньимси умайбыта абатын көрбөккүөн. Сэмээр Баһылай

1. ыстан I диэнтэн б. тэҥ. көстүү. Кыанар киһи быһыытынан, биир да дулҕа төбөтүн сыыһа үктээбэккэ ыстаҥалаан, ытын аттыгар биирдэ баар буола түстэ. Н. Босиков
   Ыт ыйылыы-ыйылыы иччитин тула сүүрбэхтээтэ, өрүтэ ыстаҥалаата. В. Иванов
   Оҕолор арааһынай өҥнөөх бэргэһэлэрин кэтэн баран мин тулабар ыстаҥалаатахтарына, кинилэртэн киһи хараҕа араҕыа суох курдук буолара. «Чолбон»
2. успуорт. Атахтаргын олбу-солбу быраҕаттаан төһө кыалларынан ыраах ыстанарга күрэхтэс. ☉ Участвовать в соревнованиях по прыжкам ыстанга (ыстаҥа)
   Дмитрий Босиков күөгэйэр күнүгэр сылдьан түөртүү ыллар хаамыылаах уон икки туоска кылыйан, ыстаҥалаан күөрэлдьитэрэ. АВФ ЫХТС
   Күөлгэ киирэн ыраас хаарга кылыстылар, ыстаҥалаатылар. БН СУ
   Тэҥнээхтэрбит көрсүһэннэр Дэгэлдьиһэ кылыйдылар, Ыраах ааһа түсүһэннэр Ыстаҥалаан кыырайдылар. «Чолбон»
3. көсп. Өрүкүйэ, ойуолуу хамсаа (хол., кутаа уота). ☉ Кидаться в разные стороны (напр., о языке пламени)
   Күүстээх тыал кутаа өрүтэ ыстаҥалыыр имигэс төлөнүн сиргэ ньимси охсон иһэр. Софр. Данилов
   Уот сэбирдэххэ бытаарар, оттон окко тиийээт түргэтээн, ыстаҥалаабытынан барар. В. Арсеньев (тылб.)

I
сыһ.
1. Ыпсары, иһирдьэ кимистэн киирэр курдук (хол., тутун — уос туһунан). ☉ Поджав (напр., губы)
Чараас уостарын ньимиччи туттан, кэтирии мыччырыстыбыт көтөх сирэйэ сырдыы мичээрдээбит. Амма Аччыгыйа
Арсен кытархай хааннаах уоһун өһөстүк ньимиччи тутунна уонна кыыска утары хаамта. А. Фёдоров
Аана тылын таһааран иһэн, айаҕын ньимиччи тутунна. М. Доҕордуурап
2. Батары, иһирдьэ киирэр гына (хол., түс, ас). ☉ Вглубь, внутрь чего-л. (напр., воткнуть, провалиться)
Хахыйахтарын тэллэҕин, уу хоннун диэн, тутум кэриҥэ ньимиччи түһэрэн олордон кэбистилэр. У. Нуолур
Аппанаас [ураҕаһын] арҕах айаҕын иһин диэки ньимиччи анньан истэҕинэ, иһиттэн киһи куйахата күүрүөххэ айылаах дириҥ улаҕалаах ырдьыгынааһын дьириһийдэ. Я. Семёнов
Лев Львович …… кэккэлэһэ турар кириэһилэ олоппоско ньимиччи түспүт. Айысхаана
△ Улаханнык хомулларын курдук. ☉ Так, чтобы образовалась вмятина (ударить)
Таас ньимиччи охсуллуутугар, хаспахха батан киирбэккэ, хабырыллан хаалла. Т. Сметанин
3. Ыпсары, ыга сыһыары. ☉ Плотно, впритык (закрыть)
Ньимиччи сабыллыбыт тирии бүрүөһүннээх аан аһылынна. В. Титов
Сааскы күн кытархайдыҥы сардаҥата ньимиччи тардыллыбыт бадьаархай ойуулаах халыҥ түннүк сабыытын курдат дьиэ иһин өлбөөркөйдүк сырдатар. Г. Колесов
II
ньимси 1 диэн курдук
Уйаара-кэйээрэ биллибэт дуолан тайҕаны тугу да ордорбокко хаар ньимиччи түспүтэ. В. Яковлев
Үрдүк Ходуһа уута ходуһаны бүтүннүүтүн ньимиччи ылар. «ХС»