Якутские буквы:

Якутский → Якутский

ньолбоҕордуҥу

даҕ. Ньолбоҕор соҕус. Имеющий слегка продолговатый вид
Куччугуй тыымпы диэн, дьиҥэр, олус куччугуйа суох …… уһун ньолбоҕордуҥу алаас. «ХС»
Маринуйдуурга кыра соҕус, ордук ньолбоҕордуҥу быһыылаах, сливатыҥы помидордары талаллар. ФВН ЭХК. Тэҥн. ньолбуһахтыҥы

ньолбоҕор

даҕ. Сымыыт курдук ньолбуһах быһыылаах. Овальный, имеющий форму яйца
Хатыҥыр уол киирэн кэллэ. Илиитигэр ньолбоҕор тууйастаах. Амма Аччыгыйа
Онно тиийбитим, тэлиэгэ үрдүгэр кырааска ойуулаах, хас да сиринэн тимир ылтаһын уобуруччулаах уһун ньолбоҕор сундуук …… сытар. Н. Заболоцкай
Түптэ буруолаах сөрүүн киэһэ, улахыын-улахан ньолбоҕор ый, тыа быыһынааҕы кыракый көлүйэ. Н. Лугинов
Бэйэтигэр сөбө суохтук уһаан көстөр (киһи сирэйин туһунан). Удлинённо-продолговатый (о лице человека)
[Соххор Туруйа] кэлэн атах орон баҕанатыгар өйөнөн олорон, уһун ньолбоҕор сирэйин иҥнэҥнэтэн, эргэлээх бөлтөҕөр хараҕын быһыта симмэхтии-симмэхтии …… хаҥас диэки одуулаһар. Амма Аччыгыйа
Куурусса сымыытын курдук ньолбоҕор сирэйдээх, …… хойуу хара хаастардаах, кыһыл төгүрүк уостаах, толору эттээх-сииннээх эдэр дьахтар. Күндэ. Тэҥн. ньолбуһах
ср. бур. жомбогор ‘овальный’

уһун-ньолбоҕор

даҕ. Уһун гынан баран, ньолбуһах, сымыыттыҥы быһыылаах. Длинный, продолговатый, овальной формы
Сотору уһун ньолбоҕор сирэйдээх, кытаран көстөр бытыктаах, маҥхайан эрэ баттахтаах оҕонньор киһи эрдинэн кылбаарытан кэлэр. Н. Якутскай
Дьиэҕэ Чуохаан бэйэтэ эрэ, уһун ньолбуһах остуолугар суот тарда олорор. И. Гоголев
Сүүнэ улахан уһун ньолбуһах алааһы арҕаа кэриитинэн хара ыты батыһыннарбыт уолчаан тиэтэйэ-саарайа сүүрэн лэппэрийдэ. В. Титов

Якутский → Русский

ньолбоҕор

продолговатый, овальный; ньолбоҕор тэриэлкэ овальная тарелка.


Еще переводы:

ньолбуһахтыҥы

ньолбуһахтыҥы (Якутский → Якутский)

даҕ. Ньолбуһах соҕус. Несколько продолговатый
Хоту уһугар илин диэки атахтаан киирбит ньолбуһахтыҥы күөллээх чоҥолох алаас. И. Сосин
[Таба муоһа] иннин диэки кыратык токуруйбут, ньолбуһахтыҥы биһилэх курдук үөскээбит. ДьДьДь. Тэҥн. ньолбоҕордуҥу

уһун-ньолбуһах

уһун-ньолбуһах (Якутский → Якутский)

уһун-ньолбоҕор

продолговатый

продолговатый (Русский → Якутский)

прил
ньолбоҕор, уһун синньигэс

айгыр

айгыр (Якутский → Якутский)

I
аат., бот. Хатыылаах умнастаах, ньолбоҕордуҥу сэбирдэхтээх, үөһээ өттүгэр үрүҥ сибэккилээх сыыс от (Саха сиригэр киэҥник тарҕаммыт). Резуха (трава, широко распространенная в Якутии).
II
1. даҕ. Чуолкай суолтата умнуллубут, туох эмэ үрдүк, муҥутуур хаачыстыбатын көрдөрөргө туттуллар (үксүгэр поэзияҕа эпитет быһыытынан көстөр). Слово с неясным значением, употребляется в поэзии как эпитет, выражающий высокую степень качества чего-л.
Айгыр — симэх киэргэллиин Аллан — кини көһүтэр, Хатыҥ мастыын, тэтиҥниин ол үрүт өттүгэр хампа күөҕүн көрүнэр. П. Тулааһынап
Айгыр баҕах баҕанатын Орто киспэ тардарынан Атыыр баһа ойуулаах Балтыһахтыыр мастары Араҥастыы анньан кээспиттэр. С. Зверев
Айгыр айан суолунан Айанныыбын массыынанан, Бүрүнэбин буорунан Саптынабын быылынан. Л. Попов
Омуннарыгар өр тааллылар, Уҥуохтуун, сүрэхтиин ууллулар, Атахтыын айгыр босхо бардылар, Аргыый сылаастык уурастылар. С. Васильев
2. сыһ. суолт. Аат харата, наҕыллык (айаннат). Тихо, еле-еле (ехать)
Разведчиктара буолуохсуттар аат харата айгыр-айгыр айаннатан, аппаны өрө тахсан бара турдулар. Эрилик Эристиин. Токоосоп түүннэри айаннаата. Айгыр айаннатан учаастагар сарсыарда кэллэ. А. Федоров
Айгыр-силик — 1) фольк. сиппитхоппут, муҥутаабыт, күөҕүнэн симэммит (аан дойдуну хоһуйууга кубулуйбат эпитет сорҕото). Покрытая густой зеленью, разукрашенная роскошным зеленым ковром (часть постоянного эпитета матери-земли)
Аҕыс иилээх-саҕалаах Атааннаах-мөҥүөннээх Айгырсилик Аан ийэ дайдыбытыгар Ат таппатынан Аньыы баҕадьы Ааҥнаабыт эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
Аҕыс иилээхсаҕалаах, Атааннаах-мөҥүөннээх, Айгырсилик аан ийэ дойдукабыт хайдах айыллыбыта эбитэй диэн Ахтан-санаан көрдөххө. Саха нар. ыр. I; 2) поэт. муҥутуур кэрэ, кэрэттэн кэрэ (үксүн айылҕа, үүнээйи эҥин көстүүтүн туһунан). Прекрасный, роскошно-красивый (обычно о растительности, видах природы)
Үрүҥ көмүс туостаах айгыр-силик хатыҥнар күөх лабааларынан күөгэйэ хамсаан, илбиргэстээх ытарҕа курдук сэбирдэхтэринэн сэһэргэһэн сибигинэһэргэ дылылар. М. Доҕордуурап
Алаастарга, үрэххэ, Айгырсилик күөх тыаҕа Бөөлүүн кэлэн үктэммит Хаһыҥ хаардаах атаҕа. Баал Хабырыыс
Санаан кэлэбин Айгыр-силик Амма эбэбин, Сарсыарда ахсын Сааланар алаастарбын. В. Гольдеров

кус

кус (Якутский → Якутский)

I
аат.
1. Ууга түһэр, аһыыр, кэтит тумустаах, атахтарын тарбаҕар сарыылардаах көтөр. Утка
Дьөгүөрдээн онтон булдунан оҕо оонньууруттан куттанар да, куһу былдьаан оҕотун хомотуон эмиэ кэрэйэр. Амма Аччыгыйа
Бараары сылдьар кустар чычаас ууга аһаан айахтарын тыаһа чабыгырас, уу тыаһа чалыгырас, саҥалара маатырҕасмээтирҕэс буолаллара. Т. Сметанин
Кус быһый, ат бөҕө — олус кытыгырас уонна күүстээх киһи. Резвый, быстроногий и сильный человек
Толору толуу куҥнаах, Кус быһый, ат бөҕө оҕо Ордук буолуо этэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Манчаары Баһылай диэн алыс кус быһый, ат бөҕө киһи үөскээн эрэр. МНН. Кус (куобах) сүрэх — олус куттас киһи; куттас, хоргус. Очень боязливый человек; трус
Куттас киһи — кус сүрэх (өс хоһ.). «Дьоммут ат үрдүттэн тутта үөрэхтээхтэр дуо?.. Сатаммат... — Хайдах!.. Кус сүрэх!» — диэн Бурхалей өксөйө саҥарда. Эрилик Эристиин
Кус сүрэх! Букатын ханан да эписиэр быһыыта суох. С. Ефремов. Кус сыгынньах — букатын таҥаһа суох, ийэттэн төрүү сыгынньах. соотв. в чем мать родила
Үстээх үөдэн, Түөртээх төбөт, Биэстээх бэдик буолуор диэри Кус сыгынньах куталыйда. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сылабаардара, кырдьык даҕаны, «оһох чанчыгар кус сыгынньах оҕо куталлан туран ыллаан сыыгыныыр үһү» диэн таабырынныылларын курдук эбит, оҕо саҕа. Болот Боотур. Кус уҥуоҕун уҥуохтанар — улаханнык ырбыт, дьүдьэйбит. Сильно исхудать, истощиться
Сылгыһыт Сүөдэр күнүн аайы холлон, кус уҥуоҕун уҥуохтанар. Н. Якутскай. Кус хаҥыл — айааһана, көлүүргэ, ыҥыырга үөрэтиллэ илик (сылгы туһунан этэргэ). Необъезженная (о лошади)
Ити кус хаҥылы сатаан тутуо суохпун. М. Доҕордуурап
Кус аһылыга бот. — төгүрүктүҥү эбэтэр ньолбоҕордуҥу бытархай сэбирдэхтээх күөл кытыыларын бүтүннүү кэриэтэ саба үүнэр от үүнээйитэ. Ряска (водное растение)
Көлүйэлэргэ уонна күөллэргэ уу үрдүгэр көҥүл уста сылдьар дьоҕус сибэккилээх үүнээйилэр бааллар. Ол кус аһылыга [ряска] уонна куйуур от [пузырчатка]. КВА Б. Кус олоҕо бот. — биир сиртэн үүнэн тахсыбыт уһун уктаах үстүү сэбирдэхтээх, үрүҥ эбэтэр тэтэркэй өҥнөөх киистэлии бөлөхтөспүт бытархай сибэккилэрдээх силиргэхтээх бадараан үүнээйитэ. Вахта (разновидность болотного растения)
Кус олоҕо ветеринарияҕа, гомеопатияҕа эмиэ туттуллар. — Саха эмчиттэрэ кус олоҕунан тиис ыарыытын эмтииллэрэ. МАА ССКОЭҮү
ср. тюрк. куш ‘птицы’
II
тыаһы үт. т. Салгыны чыпчаххайынан (кымньыынан) быһа охсуу тыаһа. Подражание резкому короткому звуку, похожему на свист (напр., возникающему от резкого удара плетью по воздуху).

сымыыт

сымыыт (Якутский → Якутский)

аат.
1. Көтөрдөр уонна атын харамайдар үөскэхтэрэ буолар, ньолбоҕордуҥу төгүрүк быһыылаах чараас хах иһигэр сылдьар, белоктаах уоһахтан турар сыыйыллаҕас убаҕас. Яйцо. Күндэли үрэх кытылыгар соҕотоҕун хаалан, сымыыт баттаабыт хоодуот хааһы Валерий Иванович кэрэхсии көрдө. Л. Попов
Чыычаах сымыыта бөҕөнү итигэстээтим, үтүлүкпүн толору хаалаатым. Н. Тарабукин (тылб.)
2. ас аст. Ас көрүҥэ. Яйцо как продукт питания
Дарыбыанаба суумкатыттан сымыыт бөҕөнү, халбаһыны, буспут эти, бэйэтэ туустаабыт тууччах өрөҕөтүн таһаарда. Л. Попов
Ордук сыалаах соркуойдаммыт буоллун, сатаатар сыаҕа буспут сымыыты тото сиэбит киһи. М. Шолохов (тылб.)
3. анат. Атыыр харамайдарга уонна эр киһиэхэ сиэмэ үөскэтэр быччархай. Семенники (человека, млекопитающего)
Оҕус сымыыта түһэрин саһыл кэтэспитигэр дылы (өс хоһ.). Сымыыт да тутулуга араастаах. Сорох атыырдар [сылгылар] сымыыттарын быата уһун буолан, аллара түһэ сылдьар буолар. АНП ССХТ
Сымыыттааҕар бүтэй, балыктааҕар кэлэҕэй — балыктааҕар кэлэҕэй диэн курдук (көр балык)
Сымыыттааҕар бүтэй, балыктааҕар кэлэҕэй, Үрүҥ туҥуй, уу бүтэй Уол буоллун, баҕардар! Өксөкүлээх Өлөксөй
Бу, букатын саллар сааһын, үллэр үйэтин тухары биир алтан харчылааҕы эргинэн эбиммэтэх, сымыыттааҕар бүтэй, балыктааҕар кэлэҕэй киһи киэнэ муҥутуур кэнэнэ оҕонньор! Амма Аччыгыйа
Сорох киһиҥ кирик-хорук туттан, сымыыттааҕар бүтэй, балыктааҕар кэлэҕэй буолан көһүннэр даҕаны, иһигэр бэйэтин дьиҥ баарынааҕар быдан улаханнык сананааччы ээ. Софр. Данилов
Сымыыт иччитэ — сымыыттан тахса илик көтөр оҕотун үөскэҕэ. Зародыш в яйце
[Сүөдэр] кыракый уҥуох көхсө, синньигэс моонньо, ыараханнык түөрэҥнээбит улахан төбөтө, күөх мэҥнэрдээх кубаҕай сирэйэ — барыта хайдах эрэ сымыыт иччитигэр маарынныырга дылы. Амма Аччыгыйа. Сымыытта баттаа — бэйэҥ сылааскынан сылытан оҕо таһаараары сымыыккын саба баттаан олор (көтөр туһунан). Сидеть на яйцах (о птицах)
Улахан татыйык элбэх төрүөхтээх. Кини эрдэ уйаланар уонна уон иккигэ диэри сымыыты баттыыр. ББЕ З. Сымыыт уоһаҕа — үрүҥүнэн бүрүллүбүт сымыыт хойуу араҕаһа. Желток
Төрөөбүтэ сыл аҥаара буолбут оҕоҕо сүүрбэ — биэс уон кыраам тобуруогу, сымыыт уоһаҕын (сиикэйдии эбэтэр бүтэйдии буһаран баран) аҥаарын сиэтиллэр. Дьиэ к. Сымыыт үрүҥэ — буһардахха маҥхайан кэлэр сымыыт дьэҥкир өттө. Белок (яйца)
Тирии бүрүөһүнү сиикэй сымыыт үрүҥэр илитиллибит сиэрис тирээпкэнэн ыраастаныллар. Дьиэ к.
ср. тат. йомырка, алт. дьымыртка, хак. нымырха ‘яйцо’

батон

батон (Русский → Якутский)

м. батон (ньолбоҕор быһыылаах үрүҥ килиэп).

эллипс,

эллипс, (Русский → Якутский)

эллипсис м. эллипс, эллипсис (ньолбоҕор төгүрүк сурааһын).

овал

овал (Русский → Якутский)

м. ньолбуһах (ньолбоҕор бүтэй сурааһынынан чэрчилэммит фигура; оннук фигу-ралыы быһыылаах омоон); овал лица сирэй ньолбуһаҕа (чэрчитин быһыыта).

ньолбоот

ньолбоот (Якутский → Якутский)

аат. Ньолбоҕор быһыылаах холбо хомуос. Совок (в форме овала)
Муҥ саатар, биир ньолбоот туорахай бурдук баҕалаах. И. Сысолятин