аат. Итэҕэс, эрдэ төрөөбүт ньирэй, кулун, тугут. ☉ Родившийся раньше срока телёнок, жеребёнок, оленёнок; недоносок, выкидыш
Тар тобоҕо баранна, толооҥҥо өлбүт ньылба кулун бүттэ, …… ньаҕара балык сытыйбыта эһиннэ. Амма Аччыгыйа
Лөгөнтөй уонна Испирдиэн түөртээх байтаһын биэни саҥа төрөөбүт ньылба курдук чырбаччы тардан тутан биэрбиттэрин урууга мустубут дьон бары көрбүттэр. Далан
Биһиги саһылларбытыгар саас өлбүт ньылбалары сиэтэр этибит, аны онтукабыт даҕаны мэлийдэ. «ХС»
ср. эвенк. дюлбу ‘выкидыш’, бур. нялха ‘малютка, младенец’, калм. нилх, нилхе ‘новорождённый’
Якутский → Якутский
ньылба
Еще переводы:
недоносок (Русский → Якутский)
м. итэҕэс оҕо, ньылба.
хайа өлүүтэй (Якутский → Якутский)
хайа муҥай диэн курдук
Хайа өлүүтэй, биир ньылбаны кыайан туппатамый! Н. Заболоцкай
Хайа өлүүтэй, ону баҕас сатаан мэлдьэһэллэр үһүө. «ХС»
күрүлэт (Якутский → Якутский)
күрүлээ диэнтэн дьаһ
туһ. Эмээхсин солуурдаах уутун уһаакка кутан күрүлэттэ. М. Доҕордуурап
Оргууй соҕус этиҥ этэн күрүлэтэр. Күндэ
Тыраахтар тиити, ньылба торбостуу, соһон күрүлэппитинэн барда. «ХС»
аппах (Якутский → Якутский)
көр ньылба
[Хобороос] биир ороһу кулун аппах буолбутугар ытаа да ытаа буолбут дии! А. Сыромятникова
Кини [Миитээ] өлөргө ууруллубут холкуос аппах тугутун көрдөһөн тыыннаах хааллартаран, көрөн-харайан, бүөбэйдээн быыһыыр. ФНИ ТЛТКҮө
суптурхай (Якутский → Якутский)
суптурхай бада- раан — оборчо бадараан. ☉ Вязкая, топкая грязь
Суптурхай бадарааннарга аттара түстэҕинэ, саҥа төрүөбүт ньылба курдук соһоттоон ылаттыыра. Далан
Тоойуом, сылгыларгын …… дьэбэлээх, суптурхай бадарааннаах сирдэртэн дьалты үүрэр буол. И. Федосеев
айыы даҕаны (Якутский → Якутский)
саҥа алл., сыһыан холб. Этиллибит уонна этиллэр санааны абааһы көрөн утаран, сэмэлээн «сиэргэ баппат, айыылаах» диэн сөбүлээбэт сыһыаннаһыыны көрдөрөр. ☉ Выражает отрицательное эмоциональное отношение к высказываемой мысли как предосудительной, грешной (соотв. да что ты, грех какой, грешно ведь, господи)
«Күтүр, айыы даҕаны, киһи өлбүтүгэр тугу үөрдэҥий?» — диэн ийэм мөхпүтэ. Н. Заболоцкай
Айыы даҕаны, сатана кыыһа ону-маны санаатым ээ... Л. Попов
Айыы даҕаны, кэбис, маннык буолбатын. Бэйэ тыыныгар бэйэ өстүйүө суохтаах. «ХС»
△ Сорох этиилэргэ саҥа аллайыы суолтата лаппа күүһүрэр. ☉ В некоторых контекстах имеет более яркий междометный оттенок
«Айыы даҕаны!» — Харытыана эмээхсин хаһыыра түһэр. Н. Якутскай
Айыы даҕаны! Куттаныам суоҕа. Ыга тутуом. Хайа өлүүтэй, биир ньылбаны кыайан туппатамый! Н. Заболоцкай
көҕөлөҥ (Якутский → Якутский)
аат., эргэр. Үүттээх миин. ☉ Бульон с молоком. Көҕөлөҥү тото-хана истим
◊ Көҕөлөҥ үөрэ эргэр. — тара суох сиҥэҕэ буспут от үөрэ. ☉ Похлебка из съедобных трав, приготовленная на молоке с водой
Көҕөлөҥ үөрэҕэ көҕүйбүт, Оттоох үөрэҕэ умсугуйбут, Бэстээх үөрэҕэ мэҥийбит, Бутугаһы бурулаппыт. Өксөкүлээх Өлөксөй
Көҕөлөҥ үөрэни, бэс бутугаһы быдан ордороллоро. Күннүк Уурастыырап
Эригэр көҕөлөҥ үөрэтин аҕалан остуолугар ууран биэрэрэ. М. Доҕордуурап. Көҕөлөҥ хааһы эргэр. — тара суох сиҥэҕэ буспут хааһы. ☉ Каша на разведенном водой молоке без добавления мороженой простокваши
Ньылба, Быллыа уолаттара дьиэлэригэр тар үөрэттэн, көҕөлөҥ хааһыттан атыны ахсааннаахтык амсайдылар ини. Болот Боотур
ср. ног. көгөлөн ‘трава, молодая трава’
тэп гын (Якутский → Якутский)
I
тыаһы үт. туохт. Тугу эмэ ытыскынан саайан тыаһат. ☉ Произвести лёгкий отрывистый звук, ударяя ладонью по чему-л., шлёпнуть
[Соппуруон] биирдэ …… ол киһини икки хонноҕун анныттан ытыһынан тэп гына охсон ылан, бөлүөк мастыы эргитэ оонньообут. С. Федотов
Дьахтар төрөтөр эмээхсин ньылба оҕону ытыһынан тэп гына оҕуста. М. Шолохов (тылб.)
ср. монг. тэп ‘звукоподражание шуму, стуку’
II
дьүһ. туохт. Олус түргэнник ханна эмэ бара оҕус, ыстан. ☉ Очень быстро и незаметно уйти, исчезнуть
Дьэппириэм уһун тулуубунан сөрөнө туттар да таһырдьа тэп гынан хаалар. Амма Аччыгыйа
Кууһума …… соһуйбут курдук ойон турда да — тэп гынан хаалла. С. Федотов
Сэмэнчик үрэхтэн от тиэйэ Чэйдээт таһырдьа тэп гынар. «ХС»
тордоҕур (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Тордох буол, уот төлөнүттэн хараар. ☉ Закоптиться
Остуолга тордоҕурбут кыраһыын лаампата имик-самык умайар. Софр. Данилов
Оргуйан барда аллаах Тордоҕурбут солуурчах. И. Гоголев
Кырыысата суох дьиэ истиэнэтэ хара хоруонан тордоҕуран көстөр. С. Никифоров
2. кэпс. Харааран, күлүгүрэн көһүн. ☉ Чернеть, темнеть
Торҕон томоон дойдум …… Тордоҕурбат толбонноох Тус илин өттүн Туһаайа көрөн турдахха — Итир ньылба былыттар Иэнигийэн кэлбиттэр. Саха фольк. Арай бу биир нэк бэргэһэлээхпин, тордоҕура сытыйбыт торбос сонноохпун. П. Ойуунускай
[Тууспан Ньукулай] икки дьабадьытыгар тордоҕуран көстөр бытыктаах. С. Никифоров
△ Ырандьүдьэйэн, санаарҕаан күлүгүр, хараар, харааһын (киһи туһунан). ☉ Чернеть, темнеть от горя, страдания, злости, усталости, выглядеть худо (о человеке)
Кини хайдах эрэ тордоҕуран хаалбыт дьүһүнүн көрөн соһуйбатаҕым. Н. Заболоцкай
Оо, сүрэҕим тордоҕурума, билбэт муҥар ылларан! П. Аввакумов
Субу аҕай сиэххэ-аһыахха айылаах туттан, тордоҕуран, икки илиитин сиэбигэр уктубутунан, Павлик диэки хаамта. БТТ
торҕо (Якутский → Якутский)
- аат., эргэр. Халлаан эбэтэр от күөҕэ өҥнөөх солко да, көннөрү да таҥас. ☉ Шелковая или простая ткань голубого, синего или зелёного цвета
Аан дойдум, Арсыынай торҕону тиирэ тарпыт курдук, Аччаан, тунааран көһүннэ. Саха фольк. Торбос соммутун устан, торҕонон-солконон таҥныбыппыт. Суорун Омоллоон
Саҥа төрөөбүт ньирэйи ийэтигэр салаппакка, салыҥ ыраас торҕонон куурда сотобут. ВБТК - даҕ. суолт. От күөҕэ эбэтэр халлаан күөҕэ (өҥ). ☉ Зелёный или голубой, синий
Торҕо томоон дойдум …… Тус илин өттүн Туһаайа көрөн турдахха, Итир ньылба былыттар Иэнигийэн кэлбиттэр. Саха фольк. Тиэргэннэргэ түптэ иитэн, Торҕо буруо унаарыйда. Күннүк Уурастыырап
Долгуннар торҕо арҕастара, киһилии саҥаран этиҥ эрэ. И. Эртюков
Торҕо дьирим түптэ Күөдьүйэрэ тохтообут. ТТИГ КХКК
♦ Торҕо сиигин сииктээ — төрдүгэр-төбөтүгэр тиийэ ымпыктаан-чымпыктаан быһааран бил. ☉ Уяснить что-л. основательно, до конца
Кимтэн кииннээҕин …… Торҕо сиигин сииктээн, Туос араҥатын араҥалаан Тутулун-туймуутун Көрбүт киһи баар ини! С. Зверев
[Чоочо:] Туос араҥатын араҥалаан, торҕо сиигин сииктээн, …… остуруок дойдулаатаргын эрэ, миигин харыстыаҥ-араҥаччылыаҥ этэ. В. Протодьяконов
[Абааһы уола — Босхолой Мүлгүҥҥэ:] Торҕо сиикпин сииктээ, Туос араҥабын араҥалаа, Тойокоонум оҕотоо! ТТИГ КХКК. Торҕо сэлиинэн (бөтөрөҥү- нэн) — быыстала суох түргэн сэлиинэн, бөтөрөҥүнэн (ат туһунан); сүүрүүнэн (киһи туһунан). ☉ Быстрой рысью, вскачь, галопом (о лошади); бегом (о человеке)
Таня атын торҕо сэлиинэн, туос бөтөрөҥүнэн түһэрдэ. Л. Попов
Уол оҕо курдук, торҕо сэлиинэн кэллим. Софр. Данилов
Торуой оҕонньорго — Кутай баайга Торҕо бөтөрөҥүнэн кэлэрэ. С. Васильев
Аттарбытын быһа биэртэлээн, …… иннибит диэки торҕо бөтөрөҥүнэн ойуттубут. Н. Кондаков
<Торҕо> уодьуганын тарт көр уодьуган. Тойоттор торҕо уодьуганнарын тардарга Ньургун нуучча саханы үөрэтэрэ. Эллэй
◊ Торҕо бии (кылаан) — сытыы бии, кылаан. ☉ Острое лезвие
[Миигин] Торҕо биилээхтээх даҕаны Толуннарара биллибэт. Өксөкүлээх Өлөксөй
Торҕо кылааннаах хотуурдар куһуйар-куһуурар тыастара Силип оҕонньор куйахатыгар сып-сытыытык хатанна. А. Бэрияк
Эһиэннэрэ этэ буолбаат …… Торҕо биилээҕи көрсөн, Бааһырбыт туур оҕустуу, Орулуур дохсун уордаах сэрии дьоно? ИСТКТ. Торҕо күөх — чээл күөх, от, халлаан күөҕэ. ☉ Ярко-зелёный, ярко-голубой, тёмно-синий
[Горькай] халлаан торҕо күөҕэ өҥнөөх харахтара оҕолуу үөрүү уотунан умайаллар. Амма Аччыгыйа
Ураа устун дьулуруйар, Торҕо күөх буруо хоройор. И. Эртюков
Толоон, сыһыы барахсан Торҕо күөҕү үллүннэ. С. Васильев. Торҕо тэһиин — ойуулаах-оһуордаах тэһиин. ☉ Узорчатый повод
[Ата] Толомон маҥан күн Тоҥуутун курдук …… Торҕо тэһииннээх. П. Ойуунускай
Айыы бухатыырын атын тэрилигэр «күн» толору …… «тоҕус маҥан күн тоҕуутун курдук тоҕус былас торҕо тэһиин». «ХС»
др.-тюрк. торху, тув. торҕу, алт. торко