Якутские буквы:

Якутский → Русский

нэлэй=

широко раскидываться; оҕуруот аһа нэлэйэ сытар овощи лежат повсюду (ничем не прикрытые).

Якутский → Якутский

нэлэй

туохт. Киэҥник арыллан, ыраахха дылы тэлгэн, тайаа. ☉ Широко открываться, раскидываться, простираться (о местности)
Илин тумулга кини солооһуна сылтан сылга кэҥээн нэлэйэн иһэрэ. Амма Аччыгыйа
Элиэнэлиир эбэккэм Эйээрбэхтии нэлэйбит. С. Зверев
[Муора] Кини киэҥ ис уорҕата килэйэн, Килбэйбит ый диэки нэлэйэн. С. Васильев
△ Аһаҕас, киэҥ буола көһүн. ☉ Быть, казаться открытым, широким (напр., о входе куда-л.)
Бэттэх, аан чугаһыгар, көмүлүөк оһох нэлэйэрэ. Софр. Данилов
ср. халх. нэлии ‘становиться широким’, монг. нэлийх ‘быть обширным’

нэлэй-хотой

туохт. Ы р а а хха диэри тэлгэнэн, улаатан, ситэн көһүн. ☉ Протягиваться, простираться далеко (напр., вдоль и вширь)
Амма дэриэбинэтэ, дьиэтэ-уота бачыгыраан, н э л эйэн-хотойон, тупсан аххан турар. Г. Нынныров
Ортотугар киирдэххэ кэҥээн, нэлэйэн-хотойон би э р э р э би т б у болуоссат барахсан. М. Ефимов


Еще переводы:

нэлэт=

нэлэт= (Якутский → Русский)

побуд. от нэлэй=; ытыһын нэлэттэ он развёл руками (букв. развёл ладони).

нэлээр

нэлээр (Якутский → Якутский)

даҕ. Киэҥник нэлэйэн, арыллан көстөр, кэмчи оттоох-мастаах, киэҥ-куоҥ. ☉ Открытый, занимающий большое ровное пространство со скудной мелкой растительностью
Кэлим нэлээр туундараҕа булгунньах барыгылдьыйда. Н. Габышев

налай

налай (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Илиигинатаххын босхо ыытан, тиэрэ түс, нэлэй. ☉ Развалиться, завалиться, раскинув руки, ноги
Хаҥас диэки көрдөҕүнэ, халыйбыт хаһалаах, хаар маҥан баттахтаах …… хатын дьахтар налайан олорор [эбит]. ПЭК ОНЛЯ II
ср. монг. налайх ‘быть спокойным, добродушным; располагаться для отдыха’

ньала

ньала (Якутский → Якутский)

даҕ. Хаптаҕай, чычаас; нэлэйэн көстөр. ☉ Плоский, неглубокий; широко раскинутый
Кыһын тоҥмот, сайын хаппат ньала симиир баар үһү (тааб.: мурун). Нэлэ тэриэлкэлээх, Ньала хамыйахтаах, Кымаах-имээх кытыйалаах. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Күөл] илин баһа ньалыар уулаах, ньаассын оттоох ньала биэрэк. М. Чооруоһап

расстилаться

расстилаться (Русский → Якутский)

несов. 1. см. разостлаться; 2. (простираться) тэлгэнэ сыт, нэлэйэн көһүн; вдали расстилались поля ыраах хонуулар нэлэйэн көстөллөрө; 3. (стлаться) тэлгэн; дым расстилается по земле буруо сиринэн тэлгэнэр.

развернуться

развернуться (Русский → Якутский)

сов А. (о сверну том, скатанном, сложенном) тэний, аһылын; 2. (о завёрнутом) өһүлүн, сөлүн; 3. воен. (по линии фронта) тэниччи кэккэлээ; 4. (раскинуться) тэлгэнэн көһүн, нэлэй; 5. перен. (проявить себя) толору тэний, толору тэнийэн үлэлээ; негде развернуться толору тэнийэр сир суох; 6. перен. (принять широкий размах) тэний, тэнийэн бар; развернулась гигантская стройка модун тутуу тэнийэн барда; 7. (сделать поворот) эргилин; танк развернулся танк эргилиннэ.

долгууһа

долгууһа (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Нэксиэни мөлтөтөргө аналлаах имиллэҕэс сытыары маска бигэнэр тэлиэгэ. ☉ Экипаж, кузов которого помещен на длинных гибких дрогах, долгуша
Балааҕыйа эмээхсин долгууһа тэлиэгэтин сымнаҕас олоҕор кутаччы олорон иһэр эбит. Амма Аччыгыйа
Нөҥүө күнүгэр долгууһа тэлиэгэлээх аттаах, куучар киһилээх Илибиэтэ эмээхсин нэлэйэн-хотойон ааспыта. Болот Боотур
Петя аҕатыныын паара акка көлүллүбүт долгууһа тэлиэгэҕэ олордулар. М. Доҕордуурап

дьирбиилэн

дьирбиилэн (Якутский → Якутский)

туохт. Ыраахтан уһун синньигэс сурааһын, дьураа курдук буолан көһүн. ☉ Резко выделяться узкой полосой, линией
Уҥуор аатырар хатыыстаах Чуча кумаҕа дьирбиилэнэ тахсан эрэр. И. Гоголев
Сэргэлээх биэс мэндиэмэннээх дьиэтин биир түннүгүнэн тэриэлкэ курдук нэлэйбит стадиону,- дьирбиилэнэн көстөр Сайсары күөлүн, …… халыҥ сурааһын курдук хараарар сис тыаны …… көрөн турабын. П. Аввакумов

ок

ок (Якутский → Якутский)

саҥа алл. Соһуйууну, сөҕүүнү бэлиэтиир. ☉ Выражает удивление, изумление. Ок, охто сыстым
□ Ок, табаҕыҥ хатан да эбит, мэйиибэр тахса сыста. Суорун Омоллоон
Ок, иннибитигэр, көрүҥүтүүй, бэтэрээн оҕонньор нэлэйэн-хотойон ахан иһэр дии. П. Аввакумов
Ок, саҥа таас оскуола акылаата түһэн эрэр эбит. «Кыым»

оспуоччук

оспуоччук (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Наймыыга көлөнөн таһаҕаһы, дьону таһар киһи. ☉ Извозчик
Нэлэйбит-халайбыт таҥастаах, мундирдаах чиновниктар, городовойдар үгүстэрэ. Оспуоччук бөҕө элбэҕэ. Н. Якутскай
Буоста-тэлэгирээп сулууспалаахтара, типография оробуочайдара, оспуоччуктар, куруусчуттар, болуотунньуктар собостуопкалыыллар. В. Протодьяконов
Оспуоччуктар да Москва уулуссаларыгар көстүбэт буолан эрэллэрэ. ВС К