Якутские буквы:

Якутский → Русский

нэлэй=

широко раскидываться; оҕуруот аһа нэлэйэ сытар овощи лежат повсюду (ничем не прикрытые).

Якутский → Якутский

нэлэй

туохт. Киэҥник арыллан, ыраахха дылы тэлгэн, тайаа. Широко открываться, раскидываться, простираться (о местности)
Илин тумулга кини солооһуна сылтан сылга кэҥээн нэлэйэн иһэрэ. Амма Аччыгыйа
Элиэнэлиир эбэккэм Эйээрбэхтии нэлэйбит. С. Зверев
[Муора] Кини киэҥ ис уорҕата килэйэн, Килбэйбит ый диэки нэлэйэн. С. Васильев
Аһаҕас, киэҥ буола көһүн. Быть, казаться открытым, широким (напр., о входе куда-л.)
Бэттэх, аан чугаһыгар, көмүлүөк оһох нэлэйэрэ. Софр. Данилов
ср. халх. нэлии ‘становиться широким’, монг. нэлийх ‘быть обширным’

нэлэй-хотой

туохт. Ы р а а хха диэри тэлгэнэн, улаатан, ситэн көһүн. Протягиваться, простираться далеко (напр., вдоль и вширь)
Амма дэриэбинэтэ, дьиэтэ-уота бачыгыраан, н э л эйэн-хотойон, тупсан аххан турар. Г. Нынныров
Ортотугар киирдэххэ кэҥээн, нэлэйэн-хотойон би э р э р э би т б у болуоссат барахсан. М. Ефимов


Еще переводы:

нэлэт=

нэлэт= (Якутский → Русский)

побуд. от нэлэй=; ытыһын нэлэттэ он развёл руками (букв. развёл ладони).

нэлээр

нэлээр (Якутский → Якутский)

даҕ. Киэҥник нэлэйэн, арыллан көстөр, кэмчи оттоох-мастаах, киэҥ-куоҥ. Открытый, занимающий большое ровное пространство со скудной мелкой растительностью
Кэлим нэлээр туундараҕа булгунньах барыгылдьыйда. Н. Габышев

налай

налай (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Илиигинатаххын босхо ыытан, тиэрэ түс, нэлэй. Развалиться, завалиться, раскинув руки, ноги
Хаҥас диэки көрдөҕүнэ, халыйбыт хаһалаах, хаар маҥан баттахтаах …… хатын дьахтар налайан олорор [эбит]. ПЭК ОНЛЯ II
ср. монг. налайх ‘быть спокойным, добродушным; располагаться для отдыха’

ньала

ньала (Якутский → Якутский)

даҕ. Хаптаҕай, чычаас; нэлэйэн көстөр. Плоский, неглубокий; широко раскинутый
Кыһын тоҥмот, сайын хаппат ньала симиир баар үһү (тааб.: мурун). Нэлэ тэриэлкэлээх, Ньала хамыйахтаах, Кымаах-имээх кытыйалаах. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Күөл] илин баһа ньалыар уулаах, ньаассын оттоох ньала биэрэк. М. Чооруоһап

расстилаться

расстилаться (Русский → Якутский)

несов. 1. см. разостлаться; 2. (простираться) тэлгэнэ сыт, нэлэйэн көһүн; вдали расстилались поля ыраах хонуулар нэлэйэн көстөллөрө; 3. (стлаться) тэлгэн; дым расстилается по земле буруо сиринэн тэлгэнэр.

развернуться

развернуться (Русский → Якутский)

сов А. (о сверну том, скатанном, сложенном) тэний, аһылын; 2. (о завёрнутом) өһүлүн, сөлүн; 3. воен. (по линии фронта) тэниччи кэккэлээ; 4. (раскинуться) тэлгэнэн көһүн, нэлэй; 5. перен. (проявить себя) толору тэний, толору тэнийэн үлэлээ; негде развернуться толору тэнийэр сир суох; 6. перен. (принять широкий размах) тэний, тэнийэн бар; развернулась гигантская стройка модун тутуу тэнийэн барда; 7. (сделать поворот) эргилин; танк развернулся танк эргилиннэ.

долгууһа

долгууһа (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Нэксиэни мөлтөтөргө аналлаах имиллэҕэс сытыары маска бигэнэр тэлиэгэ. Экипаж, кузов которого помещен на длинных гибких дрогах, долгуша
Балааҕыйа эмээхсин долгууһа тэлиэгэтин сымнаҕас олоҕор кутаччы олорон иһэр эбит. Амма Аччыгыйа
Нөҥүө күнүгэр долгууһа тэлиэгэлээх аттаах, куучар киһилээх Илибиэтэ эмээхсин нэлэйэн-хотойон ааспыта. Болот Боотур
Петя аҕатыныын паара акка көлүллүбүт долгууһа тэлиэгэҕэ олордулар. М. Доҕордуурап

дьирбиилэн

дьирбиилэн (Якутский → Якутский)

туохт. Ыраахтан уһун синньигэс сурааһын, дьураа курдук буолан көһүн. Резко выделяться узкой полосой, линией
Уҥуор аатырар хатыыстаах Чуча кумаҕа дьирбиилэнэ тахсан эрэр. И. Гоголев
Сэргэлээх биэс мэндиэмэннээх дьиэтин биир түннүгүнэн тэриэлкэ курдук нэлэйбит стадиону,- дьирбиилэнэн көстөр Сайсары күөлүн, …… халыҥ сурааһын курдук хараарар сис тыаны …… көрөн турабын. П. Аввакумов

ок

ок (Якутский → Якутский)

саҥа алл. Соһуйууну, сөҕүүнү бэлиэтиир. Выражает удивление, изумление. Ок, охто сыстым
Ок, табаҕыҥ хатан да эбит, мэйиибэр тахса сыста. Суорун Омоллоон
Ок, иннибитигэр, көрүҥүтүүй, бэтэрээн оҕонньор нэлэйэн-хотойон ахан иһэр дии. П. Аввакумов
Ок, саҥа таас оскуола акылаата түһэн эрэр эбит. «Кыым»

оспуоччук

оспуоччук (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Наймыыга көлөнөн таһаҕаһы, дьону таһар киһи. Извозчик
Нэлэйбит-халайбыт таҥастаах, мундирдаах чиновниктар, городовойдар үгүстэрэ. Оспуоччук бөҕө элбэҕэ. Н. Якутскай
Буоста-тэлэгирээп сулууспалаахтара, типография оробуочайдара, оспуоччуктар, куруусчуттар, болуотунньуктар собостуопкалыыллар. В. Протодьяконов
Оспуоччуктар да Москва уулуссаларыгар көстүбэт буолан эрэллэрэ. ВС К