1. прич. от обдумать; 2. прил. толкуйдаммыт, төгүрүччү толкуйдаммыт; обдуманное решение толкуйдаммыт быһаарыы.

сов. что 1. эм, эмэн кэбис; 2. перен. разг. (тщательно обдумать) төгүрүччү толкуйдаан кор.

сов., передумывать несов. 1. (изменить мнение) санааҕын уларыт; 2. что, о чём (обдумать всё, многое) эргитэ санаа, толкуйдаан көр.

сов. 1. что (обдумать) үчүгэйдик толкуидаа; продумать вопрос боппуруоһу учүгэйдик толкуидаа; 2. (некоторое время) толкуйдаан таҕыс, санаан таҕыс.

сов. 1. кого-что (ребёнка) кэмигэр төрөт; 2. что, перен. (обдумать) ситэри толкуйдаа; выносить новый план сана былааны ситэри толкуйдаа; # выносить на своих руках (вынянчить) илиигэр көтөҕөн улаатыннар.

1) взвешивать, прикидывать вес чего-л. (на руках); 2) грозить; сутуругун ыараҥнатта он погрозил кулаком; 3) перен. обдумывать, продумывать, взвешивать что-л.; тула өттүттэн ыараҥнатан көр обдумать что-л. всесторонне.

сов. 1. кого-что (вынести решение) быһаар, дьүүллээ; рассудить спор мөккүөрү быһаар; рассудите нас биһигини дьүүллээ; 2. (обдумать, заключить) тойонноо, толкуйдаа; он рассудил, что так будет правильнее кини маннык сөп буолуо диэн тойон-ноото.

побуд. от эргий= 1) вертеть, крутить, кружить; көлөһөнү эргит = вертеть колесо; 2) двигать, обводить кого-что-л. вокруг чего-л.; күөлү эргит = заставить кого-л. обойти озеро кругом; 3) повёртывать, поворачивать; үтэһэни эргит = повернуть рожок; эргитэ уур = перевернуть (на другую сторону); эргитэ тарт = поворотить, повернуть назад # эргитэ санаа = обдумать хорошенько, со всех сторон.

туохт. Туох эмэ кэлин буолуохтаах өттүн, туохха тиэрдиэхтээҕин ырыҥалаан өйдүү сатаа, толкуйдаа. ☉ Основательно, всесторонне обдумать, взвесить
[Нүһэр Дархан:] Уһунукиэҥи Улаҕалыы санаан Урукку өспүтүн Умнарбыт уолдьаста. И. Гоголев
Ким тугу эппитин улаҕалаан көрөр сөп. Бэйэ төбөтө, төһө да кыратын иһин, ордук. А. Сыромятникова
[Тыаһааны] тугу эрэ улаҕалыы өйдөөн олорор ыар санаатын саҥарбыта. «Чолбон»

туохт.
1. Аһы оргутан эбэтэр уокка сырайан, сииргэ бэлэм оҥор. ☉ Варить, печь, испечь (о еде)
Сиирим кэмнээх буолуо дуо? Дьэ, эрэ, хата, үчүгэй аҕайдык бөдөҥ собоҕуттан буһаран көр. Н. Неустроев
Киэһэ маамалара Муся дьэдьэниттэн барыанньа буһарбыта. Суорун Омоллоон
Бурдугу кытаанах гына эллээн баран, булчуттар курдук, ньолбоҕор лэппиэскэ оҥорон, кэтит үтэһэҕэ үөллүбүт уонна кулуһун кытыытыгар сиргэ анньан буһардыбыт. И. Данилов
2. Уокка эбэтэр туох эмэ итиигэ сиэт. ☉ Обвариться, обжечься
Хайа киһилии киһи, Харчынан атыылаһан, Уоту омурдан, куттаҕын буһарда буолуой? А. Софронов
Уутугар түһэрээри сөмүйэтин буһаран, сүр түргэнник айаҕар батары биэрээт, тугу эрэ өйдөөбүт курдук, тура түстэ. Амма Аччыгыйа
3. Итиини, куйааһы биллэр, тиритиннэр. ☉ Давать ощущение жары, вызывать потоотделение
[Арыгы] Куйааска буһарар, Тымныыга тоҥорор, Сииккэ силбигитэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
4. Үүнээйи (бурдук, отон о. д. а.) ситэн, хомуллар туруктаналларыгар көмөлөс (үксүгэр күн-дьыл туһунан). ☉ Благоприятствовать созреванию растений (хлеба, ягод и т. п.)
Атырдьах ыйын куйааһа Бурдугу, отону буһарда. Баал Хабырыыс
«Отону ситэ буһараллара да биллибэт», — эмээхсин ону бигэргэтэр. Далан
5. көсп. Тугу эмэ бары өттүнэн дириҥник, эҥсиилээхтик ситэрэн-хоторон толкуйдаа. ☉ Обдумать что-л. со всех сторон, глубоко, полностью
Уйбаан оҕонньор чөмчөкөтүн иһигэр буһаран таһаарбыт былаана сүрдээх судургу буолла. Амма Аччыгыйа
«Атын саҥа ыччат үөскээн эрдэххит», — диэн санаата, өйө хотон буһарбат боппуруоһугар кэлэн иҥиннэ. Күндэ
Ити боппуоруос туһунан кэпсэтии буоллар эрэ Ким Степанович уларыйар …… чэпчиир уонна иһигэр буһара сылдьар санаатын тоҕо тэбиир үгэстээх эбит. «Кыым»
6. көсп. Сиэниллибит аһы эккэ-хааҥҥа иҥэр (киһи уонна харамайдар ас буһарар уорганнарын туһунан). ☉ Переработать и усвоить съеденную пищу (об органах пищеварения человека и животных)
Суох, улахан баһыыба! Мин куртаҕым итини кыайан буһарыа суоҕа. Амма Аччыгыйа
Гидра этэ-сиинэ икки араҥа килиэккэлээх: бүрүйэр, иһэ-аһы буһарар. ББЕ З
7. көсп. Хара металы (тимири, ыстаалы) уулларан, уһааран ыл. ☉ Получать черные металлы путем плавления
Сурукка: холкуостаах бу уолу Собуокка үлэҕэ ыыппыттар, Модороон болгуоттан ыстаалы Буһаран таһаарыҥ,— диэбиттэр. Эллэй
8. көсп. Эт-хаан өй-санаа өттүнэн ситэр-хотор, күүһүрт. ☉ Закалять кого-л. физически и морально
Киһиэхэ — төрөөбүт сирэ, дойдута Төрөппүт аҕаҕа холонор: Тоҥорон, буһаран, эрчийэн, Ньыгыл укулаат оҥорор. С. Данилов
Мин күөх сирэммэр, Мин сыралаах күммэр Эйигин бурулута буһарбытым, Ыраас уубар бэттибэт бэйэлээн хатарбытым. Н. Босиков