слабеть, обессиливать (напр. от непосильной физической работы, болезни); ср. ньамньарый =.

обессиливать, сохнуть (в результате болезни, истощения, старости — о человеке и животном); бу ат ыран дьаарайбыт лошадь совсем ослабла от истощения; кырдьан дьаарайбыт он одряхлел.

1) валить, сваливать, опрокидывать; тиити охтор = повалить дерево; биэдэрэни охтор = опрокинуть ведро; идэһэни охтор = забить (букв. свалить) скот (для собственного потребления); хааһы охтор= подбить (букв. свалить) гуся (на лету); 2) доводить до полного изнурения, истощения, изнурять, обессиливать (скот).

туохт., фольк. Мөлтөөахсаа, күүскүн-кыаххын сүтэр. ☉ Становиться слабым, бессильным, слабеть, обессиливать
Тобураабат торҕолоох, Хагдарыйбат хампалаах …… Аан Чалҕарыма Эбэ хотуҥҥа Күн Эрили Күннээн-көрүлээн олорбут эбит. С. Васильев
Норуот тобураабыт соргута Ситэн-хотон сириэдийдэ. А. Бэрияк

туохт.
1. Өтөр өрүттүбэт курдук сылат, сэниэтин эс, доруобуйатын улаханнык мөлтөт. ☉ Изнурять, обессиливать, подрывать здоровье
Ол оҥхойго ордук үөрэн, кырдьар саас, кыргыс-охсуһуу, атаан-мөккүөр алларыппыт Куралай Кустуга онно бүгэн көхсүнэн чоп түстэ. Д. Апросимов
Дьэбини тимир кэбирэтэр, киһини санаа алларытар. Күннүк Уурастыырап
Хаайыы! Алларыттыҥ ээ эн миигин, Күнүһү түүнтэн араарбаппын. Баар-суох эрэлбин, истиҥ иэйиибин Бу уораҕай аалла алыһын. М. Джалиль (тылб.)
2. Улаханнык алдьат-кээһэт, урусхаллаа. ☉ Разрушать, разорять
Аҕыйах бостуук уонна биригэдьиир тустаах үлэлэригэр дьалаҕайдык сыһыаннаспыттара хаһаайыстыбаны алларытар. «Кыым»
Пепеляев биһигини биир-биир үлтү сынньарга, ол кыаллыбатаҕына, аара элбэх тоһууру оҥортоон, күүһү алларытарга санаммыт. «ХС»

туохт.
1. Өтөр өрүттүбэт курдук, быста сылай, сэниэҕин эс, доруобуйаҕын улаханнык мөлтөт (хол., күүһү таһынан үлэттэн, ыарыыттан). ☉ Изнуряться, обессиливать (напр., от непосильной физической работы, болезни)
Хаайыыттан босхоломмуттар наһаа дьүдьэх дьүһүннээхтэрэ, кубаҕай сирэйдэрин түү бүөлүү үүммүт, олус алларыйбыт көрүҥнээхтэрэ. В. Протодьяконов
Алын күүһэ Алларыйбыт быһыылаах, Онон охсуспакка-этиспэккэ Ороҕун тутуста быһыылаах. П. Ойуунускай
Түүннэри-күннэри суруйар этим. Доруобуйам онно ордук алларыйбыта. П. Ойуунускай
[Ыараханнык бааһырбыт] Чинарин кэпсэтииттэн бэркэ алларыйдар даҕаны, Маарыкчааны хайдах хаалларбытын быһыта-орута кэпсээтэ. Эрилик Эристиин
△ Илистэ долгуй, айман. ☉ Быть в состоянии тяжелого душевного волнения, смятения
Өкүүсэ аан дойдуга дьэ дьоло суоҕун чахчытын билинэн, ис-иһиттэн алларыйан уйадыйан ытыы олордо. Эрилик Эристиин. «Кэпсэтиэх... Ийэкээ!» — диэмэхтээтэ алларыйбыт куолаһынан. А. Федоров
2. Улаханнык алдьан-кээһэн, эһин-быһын, дьадай (ханнык эмэ күүтүллүбэтэх содултан). ☉ Терпеть большое бедствие, разорение (обычно в результате каких-л. внезапных бедствий)
Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии сылларыгар сэбиэскэй дьон олохторо-дьаһахтара улаханнык алларыйбыта. И. Аргунов
«Үп-ас өттүнэн олус алларыйдым», — диэн Анна Михайловна куолаһын намтатан, хомолтолоохтук саҥаран барда. Л. Толстой (тылб.)

туохт.
1. Туох эмэ (хол., кумах) быыһынан өтөн, бычыгыраан таҕыс (ууну этэргэ). ☉ Выступать, проступать, просачиваться (о воде)
[Умуһахтарын түгэҕиттэн ууну] баһа сатаабыттара да, кыайан бүтэрбэтэхтэрэ — уулара чаалыйан тахса турара. В. Яковлев
Сир-дойду курдаттыы илийэн, ыгыллыбатах таҥас курдук, киһи хаамтаҕына быллырҕас уу чаалыйар буолбут. «ХС»
Өрүс кытыла буолан, аҕыйах лаппаакы кумаҕы быраҕарбытын кытта …… аллараттан сыыйа чаалыйан уубут эбиллэн испитэ. «Чолбон»
2. көсп. Сүтэн, симэлийэн хаалбакка буола, биллэн кэлэ тур (хол., ханнык эмэ кистэнэ сатыыр дьыаланы эбэтэр курус иэйиини этэргэ). ☉ Проявляться, обнаруживаться, несмотря ни на что (о чём-л. утаиваемом или умалчиваемом — напр., об эмоции)
Маннык дьыала [Уулаахтааҕы абаарыйа] таах хаалбат, хайаан да тугунан эмэ чаалыйан тахсыахтааҕа. В. Гаврильева
Курус санаа …… син биир кини дууһатыгар чаалыйан өтө турар. И. Сысолятин
Өстөһүү билигин да умнуллубакка, ханан эрэ чаалыйан тахсара. С. Курилов (тылб.)
◊ Сүрэҕэ чаалыйар — сүрэҕин көрбүтүнэн киирэр диэн курдук (көр сүрэх I)
[Федора Валерьевна] сыалаах эти сиэбититтэн дуу — сүрэҕэ өҕүйүөхтүү чаалыйда. Е. Неймохов
ср. др.-тюрк. чал ‘бить, выколачивать’, кирг. чаалы ‘изнемогать, обессиливать’, маньчж. чали ‘изнуряться’

туохт.
1. Төттөрү өһүлүн, босхо бар (быа түмүгүн, туох эмэ баайыытын эбэтэр баайыллыбыты этэргэ). ☉ Развязываться, отвязываться (о чём-л. связанном, привязанном, завязанном)
Онтон тохтуу түһэн этэрбэһин быата сөллүбүтүн баана оҕустаҕа. Амма Аччыгыйа
Арай ытын ыытаары гыммыта аалыгын быарыгын быата өтөр сөллүбэт гына ыйыллан хаалбыт. Далан
Ынаҕа, быата сөллөн, субу муннун буугуната-буугуната өҥүргэстээҕинэн көрөн турар эбит. А. Фёдоров
Кырдьыктаах тыл өһүллүбэт, кытаанах кэлгиэ сөллүбэт. ЧМА СТС СЭ
2. көсп. Мөлтөө-ахсаа, эһин-быһын (күүс, сэниэ туһунан). ☉ Обессиливать, ослабевать, изматываться
Күннэтэ күүһэ сөллүбэт (өһүллүбэт) аты миинэллэр үһү (тааб.: ыскамыайка). Мин даҕаны Сөллөр сүһүөхтээх Сүөһү оҕотобун, Сылайар сындааһыннаах Сылгы уолабын. С. Васильев
Сүһүөҕүм эрчимэ сөлүннэр даҕаны санаам ыраас, хараҕым кыраҕы. «Кыым»
3. көсп. Өһүлүн, төлөрүй; күүскүн сүтэр (үксүгэр буолб. ф-ҕа утары өйдөбүлгэ тут-лар). ☉ Освобождаться, избавляться от кого-чего-л.; разрывать что-л. (обычно употр. в отриц. ф., в отриц. оборотах)
Сүүрүктээх үрэҕим Сүүнэ үлүгэр мууһунан Сөллүбэт гына сүгэһэрдэнэн турар. А. Софронов
Миэхэ суох билигин кимим да… Баар арай хаһан да, хайдах да Уоскуппат, утуппат өһүөнүм, Хаһан да сөллүбэт мөккүөнүм. П. Тобуруокап
Сөһүргэстээн тураммын, Сөллүбэт сүдү андаҕары Сөҥөдүйэбин Тапталга! Айталын
♦ Сирэйэ (сирэйэ-хараҕа) сөллүбүт көр сирэй
[Уолчаан] сирэйэ сөллүбүт, халтаһалара дьолтойон тахсыбыттар, сүүһэ биир сиринэн көҕөрбүт. Н. Кондаков
Никифоров санаата түспүт, сирэйэ-хараҕа сөллүбүт. «ХС»
Тимэҕэ сөлүннэ көр тимэх. Дьиҥ охсооччу күн ортото Тимэҕэ сөллөр үгэһэ. Күннүк Уурастыырап
Кутаа тула кэпсээн тимэҕэ сөллөөччү, көр-күлсүү үөдүйээччи. И. Федосеев
Кэпсэтии тимэҕэ тута сөллөн барда. «Саха с.». Тыла (уоһа) сөлүннэ көр тыл. Табаахырап оҕонньор уоһа сөллөн, тэптэн олорон олоҥхолуурун истээри дьон тарҕаспат. П. Ойуунускай
Сотору-сотору «амсайар» үгэстээх, ол эрээри итирэ сылдьара көстүбэт, хата, холуочугар көрө-нара ордук көбөр, тыла сөллөр. Н. Габышев
ср. туркм. чөзүлмек ‘развязываться; быть развязанным’