туохт.
1. Туох эмэ (хол., кумах) быыһынан өтөн, бычыгыраан таҕыс (ууну этэргэ). ☉ Выступать, проступать, просачиваться (о воде)
[Умуһахтарын түгэҕиттэн ууну] баһа сатаабыттара да, кыайан бүтэрбэтэхтэрэ — уулара чаалыйан тахса турара. В. Яковлев
Сир-дойду курдаттыы илийэн, ыгыллыбатах таҥас курдук, киһи хаамтаҕына быллырҕас уу чаалыйар буолбут. «ХС»
Өрүс кытыла буолан, аҕыйах лаппаакы кумаҕы быраҕарбытын кытта …… аллараттан сыыйа чаалыйан уубут эбиллэн испитэ. «Чолбон»
2. көсп. Сүтэн, симэлийэн хаалбакка буола, биллэн кэлэ тур (хол., ханнык эмэ кистэнэ сатыыр дьыаланы эбэтэр курус иэйиини этэргэ). ☉ Проявляться, обнаруживаться, несмотря ни на что (о чём-л. утаиваемом или умалчиваемом — напр., об эмоции)
Маннык дьыала [Уулаахтааҕы абаарыйа] таах хаалбат, хайаан да тугунан эмэ чаалыйан тахсыахтааҕа. В. Гаврильева
Курус санаа …… син биир кини дууһатыгар чаалыйан өтө турар. И. Сысолятин
Өстөһүү билигин да умнуллубакка, ханан эрэ чаалыйан тахсара. С. Курилов (тылб.)
◊ Сүрэҕэ чаалыйар — сүрэҕин көрбүтүнэн киирэр диэн курдук (көр сүрэх I)
[Федора Валерьевна] сыалаах эти сиэбититтэн дуу — сүрэҕэ өҕүйүөхтүү чаалыйда. Е. Неймохов
ср. др.-тюрк. чал ‘бить, выколачивать’, кирг. чаалы ‘изнемогать, обессиливать’, маньчж. чали ‘изнуряться’
Якутский → Якутский
чаалый
чаал
даҕ., кэпс. Улахан, бөдөҥ. ☉ Большой, огромный
Чаал быраан Чабырҕайа чаҕылыйан, Сатыы ыччат Саргыта салалынна. Нор. ырыаһ. Чабычах саҕа чаал саллах бастаах, Чэҥ курдук чаал алгый харахтаах …… Харалҕан хаан оҕонньор. Болот Боотур
Улуу күтүр, Чаабый таҥалай, Чаал төбө, Этэ сэлээр Эмиэ баар эбээт. А. Бродников
◊ Чаал бас — сыалыһар. ☉ Налим
[Эдьигээҥҥэ] чаал бас, хатыыс, чыыр, муксун, уомул …… кыамтата суох бултанар. УАЯ А
Сорох балыктар (холобур, чаал бас, сазан, треска) төбөлөрүгэр бигиир бытыктаахтар. ББЕ З
[Пётр] алыһар, чаал бас, лещ [күөгүгэ түбэһэн баран] хайдах мөхсөллөрүн киһи күлүөн курдук үтүктэн көрдөрөрө. М. Горькай (тылб.)
ср. ойр. дьаан ‘большой’
Якутский → Русский
чаал
уст. большой; чаал бас а) большая голова; б) перен. налим.
чаалый=
1) выступать, проступать, сочиться (о воде); муох анныттан уу чаалыйар из-под мха проступает вода; 2) тошнить; сурэҕим чаалыйар меня тошнит.
Еще переводы: