и. д. от дьүүллэн =; мунньахха боппуруос дьүүллэниитэ обсуждение вопроса на собрании.

и. д. от дьүүллээ = 1) осуждение; кытаанах дьүүллээһин строгое осуждение; 2) разбор, рассмотрение; обсуждение; тутуу боппуруоһун дьүүллээһин обсуждение вопроса о строительстве; персональнай дьыаланы дьүүллээһин рассмотрение персонального дела; 3) вынесение решения, приговора.

и. д. от көр = 1) смотр; просмотр; рассматривание; киинэ көрүүтэ просмотр кинофильма; уус-уран самодеятельноһы көрүү смотр художественной самодеятельности; кэтээн көрүү наблюдение; 2) присмотр, уход; сүөһүнү көрүү или сүөһү көрүүтэ уход за скотом; ыарыһах көрүүтэ-харайыыта уход за больным; 3) обсуждение; осуждение; мунньахха боппуруоһу көрүү обсуждение вопроса на собрании; # сэрэйэн көрүү догадка, ырааҕы көрүү дальновидность; үтэн-анньан көрүү испытание, проверка; холоон көрүү попытка.

1) суд, судебное разбирательство; суут дьүүлэ буолар состоится судебное разбирательство; 2) разбор, рассмотрение, обсуждение; мунньах дьүүлүгэр на рассмотрение собрания; 3) решение, приговор; суут дьүүлэ решение суда; 4) смысл, толк; туох да дьүүлэ биллибэт в этом нет никакого толку.

прил. 1. кэтит; киэҥ; широкая улица киэҥ уулусса; 2. (просторный) киэҥ; широкий пиджак киэҥ бинсээк; 3. (обширный) киэҥ, кэтит; широкий простор киэҥ куйаар; 4. перен. (охватывающий многое) киэҥ; широкое обсуждение киэҥ дьүүллэһии; # на широкую ногу киэҥник, дэлэйдик; широким фронтом киэҥ фронунан, киэҥник хабан.

м. 1. (обсуждение) көрүү, ырытыы; разбор дела в суде суукка дьыаланы ырытыы; 2. (анализ) ырытыы, көрүү; разбор содержания книги кинигэ ис хоһоонун ырытыы; 3. (выбор, отбор) талыы, ырытыы; без разбора талбакка үрдүттэн, аҥар кырыытыттан; 4. (сорт, качество) суорт; мука второго разбора иккис суортаах бурдук.

1) ставить; кинигэлэри долбуурга туруор = ставить книги на полку; баҕаната туруор = ставить столб; массыынаны гаражка туруор = поставить машину в гараж; кыраадыста туруор = ставить градусник; муннукка туруор = ставить в угол (ребёнка); остуолла туруор = накрывать (букв. ставить) стол (угощать кого-л.); 2) ставить, назначать; харабылга туруор = назначить кого-л. в караул; 3) ставить, выдвигать, предлагать; боппуруоһу дьүүлгэ туруор = ставить вопрос на обсуждение; мин кини кандидатуратын туруорабын я выдвигаю его кандидатуру; 4) ставить; пьесаны туруор = ставить пьесу; 5) поднимать, будить; сарсыарда эрдэ туруораарыҥ меня разбудите рано утром # атаҕар туруор = поставить на ноги; диагноста туруор = ставить диагноз; кириэс туруор = ставить крест на ком-чём-л.

аат.
1. Элбэх киһи мөккүһэн тугу эмэ быһаарыыта, ырыҥалааһына. ☉ Слушание, разбирательство, обсуждение
Дьүүл-дьүһүн бөҕө баарта. [Чүөчээскини] Көрдүүргэ, сурах ыытарга тэриммиттэрэ. Суорун Омоллоон
Хайа, улуус тойотторо туох кэрэ сонунун кэпсээтилэр, туох үчүгэй дьүүлү-дьүһүнү арыйдылар? Болот Боотур
Кырдьыга, кини маннык дьүүлгэдьүһүҥҥэ урукку өттүгэр түбэһэ илигэ. «ХС»
2. Туох эмэ ис номоҕо, өйдөбүлэ, көстүүтэ хайдаҕа. ☉ Сущность, содержание чего-л.
Улаҕата көстүбэт Улуу тайҕам Унаарыйар киэҥ эйгэтэ Үгүс да дьүүлэ-дьүһүнэ биллибэт үрүйэлэринэн, үрэхтэринэн өрө-таҥнары дьурааламмыт эбит. С. Зверев
Эриэккэс дьэрэкээннээх, Дьүүлэ-дьүһүнэ көстүбэтэх Ойулҕа оһуордаах, Ыстаал тимир сындалаһыннаах, Күтүр өлүү сэптэрим Күөстүү оргуйа тураллар аххан эбит. «ХС»

аат.
1. Ситиһиитин сыаналаары, итэҕэһин-быһаҕаһын булан көннөрөөрү, тугу эмэ дьүүллээн ырытыы. ☉ Обсуждение, разбор чего-л. с целью оценить достоинства, обнаружить и выправить недостатки, критика
Кэлэктиип уопсай мунньаҕар кириитикэ уотунан ыарытыган сүрэҕин таарыйбыттар. М. Доҕордуурап
[Чокуурап:] Сытыы партийнай кириитикэ уотун аһыахха. С. Ефремов. Кириитикэ, сэмэлээһин кытаанах буолара. И. Бочкарев
2. лит. Уус-уран, научнай о. д. а. айымньыны ырытар ураты литературнай жанр. ☉ Особый литературный жанр, посвященный разбору литературно-художественных, научных и других произведений; критика
Сметанин оҕоҕо бастыҥ суруйуулары биэрбитин кириитикэҕэ эрдэттэн билиммиттэрэ. КНЗ ТС
Кириитикэ уус-уран литература жанра буоларынан, ааҕааччыны кэрэхсэтэр тыллаахөстөөх буолуохтаах. «Кыым»

аат., кэпс.
1. Элбэх буолан туох эмэ туһунан дьиҥин арыйардыы иҥэн-тоҥон кэпсэтии, быһаарсыы. ☉ Свободный разговор о какой-л. проблеме, каком-л. событии, происшествии или о чьём-л. поступке с целью разобраться в сути, обсуждение
Куоракка бу күннэргэ наар ол [саҥа] маҕаһыын сахсаана. Багдарыын Сүлбэ
Мавра төлөпүөнүн туруупкатын уураат, дьүөгэлэрин кытта аны сон, саҕа туһунан сахсааны саҕалаата. В. Ойуурускай
Эһиги үс тускутунан сахсааны эрдэттэн истибитиҥ буоллар өйдүөҥ этэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. Туохтан эмэ айманыы-сайманыы, сүпсүгүрүү. ☉ Суета, суматоха
Сыбаайба сахсаана ааста. Э. Соколов
Каникул дьэ кэлэн, саҥа дьыл сахсаана ааһаатын кытта, Уля дэриэбинэтигэр аттанным. П. Чуукаар
Өрөмүөн буолла да, саппаас чаас тиийбэккэ сахсаан бөҕө буолар. «Кыым»