нареч. в обхват; курдуу тарт = затянуть, обхватить; ындыыны курдуу тарт = затянуть вьюк ремнём.

несов., сгрести сов. 1. что (собрать гребя) харбаа, мус; сгрести сено граблями оту кыраабылынан мус; 2. что (сбросить) күрдьэн түһэр; сгрести снег с крыши кырыысаттан хаары күрдьэн түһэр; 3. кого--что, разг. (обхватить) харбаан ыл, кууһан ыл.

сов., охватывать несов. 1. кого-что (обхватить) куус; охватить руками ствол дерева икки илиигинэн мас умнаһын куус; 2. что (опоясать, окружить) эргит, куустар, курдаа; охватить бочку обручами буочуканы уобуруччуларьшан куустар; 3. кого-что (объять — о пламени, тьме и т. п.) саба сүур; пламя охватило здание уот дьиэни саба сүүрдэ; 4. кого чем (о чувствах) хап, ыга ыл, өрө куус; всех охватила радость дьону барытын өрүү өрө кууспута; 5. кого-что (распростри- нитпься) хап; движение сторонников мира охватило все страны эйэ диэки буолааччылар хамсааһыннара бары дойдулары хапта; 6. кого-чтпо (распространить на кого-л.) хап; охватить всех работников социалистическим соревнованием үлэһиттэри барыларын социалистическай куоталаһыынан хап; 7. кого--что (обойти с фланга) эргийэн ыл, төгүрүй.

туохт.
1. Икки эбэтэр биир илиинэн күөйэ тутан кими-тугу эмэ бэйэҕэр ыксары харбаан ыл. ☉ Обнимать, обнять
Тогойкин моонньун кууһа түспүтүн оҕонньор бэйэтэ да билбэккэ хаалла. Амма Аччыгыйа
Сонно тута Маша барахсан үөрүүтүн тулуйумуна, ыраас хараҕа туманнырбытынан доҕорун кууһа түстэ. М. Доҕордуурап
2. көсп. Бары өттүттэн эргий, тулалаа, хап. ☉ Обхватить, обволакивать, окружить что-л. со всех сторон
Оттон сөмөлүөт ааллара Отой өтөр көппөт буолбут; Дохсун буурҕа, туман будул Дьокуускайы тууйа кууспут. Күннүк Уурастыырап
Син ол кэриэтэ сырдык иэйии кууһан, Эн өйдүүр өйгүн, сүрэххин долгутар. А. Абаҕыыныскай
др.-тюрк., тюрк. хуч

туохт.
1. Туохха эмэ уйук буолар сытыары систэ оҥор. ☉ Приделать к чему-л. часть, служащую опорой
Быһыты икки хос систээн түһэрдилэр. А. Фёдоров
Дулҕалаах сиргэ икки-үс ураҕас эбэтэр сиэрдийэ, уһун тоһоҕо мастары дулҕаҕа кэккэлэччи ууран систииллэр. ПАЕ УуАХО
2. Барыларыттан ордук кыахтаах буолан баһылаан-көһүлээн олор, улахан сабыдыаллаах буол. ☉ Занимать господствующее положение, быть влиятельным, значительно превосходя многих (обычно богатством)
Былыр Кытаанах нэһилиэгин Баайкалар диэн баайдар систээн, баһылаан олорбуттар эбитэ үһү. Далан
Оччотооҕуга нэһилиэги өссө да систээн олорор баайдар, дьадаҥы дьоннору бэйэлэрин сабыдыалларыттан таһаарыахтарын баҕарбат этилэр. А. Бэрияк
Өрөбөлүүссүйэ иннинэ, кырдьык, халыҥ харчылаахтар куораты систииллэр. «ХС»
3. Сис тыаны туораан таҕыс, сиһинэн бар. ☉ Перейти широкий лесной массив, растущий на возвышенном месте между двумя водоёмами
Булчут бөрөнү эккирэтэн үс сиһи систээн баран, нэһииччэ сиппитэ. Н. Заболоцкай
Саха дьоно Дьааҥы курдук улуу сис хайаны систээн түһэннэр үрэх баһын булбуттар. Багдарыын Сүлбэ
4. спорт. Тустууга: илиилэргин утарылаһааччыҥ икки хонноҕун аннынан уган сиһиттэн куустара ыл. ☉ В вольной борьбе: просунув руки под мышки противника, с силой обхватить его спину
Владимир Ефремов атаҕынан олуйар, хатыйар, өттүктүүр, систиир албастары олус бэркэ туттара. Хапсаҕай
Дьэ, харбаһан ылаат, саллаат биһи киһибитин систээн көрбүт да кыайбатах. «ХС»
Анараа уол …… икки илиитин Миитээ хонноҕун анныгар анньан систээри хачыгыратта. НЕ ТАО