несов. см. ограничить(ся).

сов. 1. что (защемить) кыбыт, ытыр, кымыстаа; ущемить палец тарбаххын кыбыт; 2. кого-что, перен. (ограничить, стеснить) кыпчый, хапчай, күөмчүлээ.

1. прич. от ограничить; 2. прил. (незначительный, умеренный) кэмнээх, кэмчи, кыра; ограниченные возможности кэмчи кыахтар; ограниченный срок кыра болдьох; 3. прил. (недалёкий — о человеке) кыра ычалаах, муҥур өйдеөх.

сов. 1. кого-что (сжать) ык, ыга тут; 2. кого (заставить потесниться) ык; 3. кого-что (стать помехой для кого-чего-л.) хааччахтаа, мэһэйдээ;4, кого-что (ограничить) хапчай, кыпчый, хаай; стеснить в средствах үбүнэн кыпчый; 5. кого (лишить непринуждённости) симитиннэр; 6. что (сжать,перехватив дыхание) ыга тут, бобо тут; 7. что, перен. (вызвать ощущение тяжести на душе) ыга баттаа.

туохт.
1. Киһини эбэтэр сүөһүнү атахтарын холбуу баайан хамсаабат эбэтэр ыраах барбат оҥор. ☉ Связать ноги человеку, чтобы обездвижить, или скотине, чтобы ограничить свободу передвижения
Кээрэкээн ол ыты тутан, тумсугар томторук кэтэрдэн, түөрт атаҕын түүрэ кыаһылаан кэбиспит. Амма Аччыгыйа
Ынах ыанарыгар тэбиэлэнэрин иһин атахтарын кыаһылаары, быа ыла кыһыҥҥы хотонноругар барар. Н. Якутскай
Ыт уола, мин атахпын кыаһылыы тураҕын буолбат дуо! Акаарыа, Манчаары атаҕын баай! Софр. Данилов
△ эргэр. Тимир сыабы, хандалыны кэтэрт (хол., хаайылаахха). ☉ Сковать железными цепями, заковать в кандалы (напр., узника, каторжника)
Константин дьону аҥаардас кымньыынан таһыйан, сыабынан кыаһылаан уонна буруйдаан өлөрөн эрэ бас бэриннэрэр кыаллыбатын өйдүүрэ. КФП БАаДИ
2. көсп. Тугу эмэ гынаргын боҕус, буомнаа, көҥүлгүн тууй, адаҕа, мэһэй буол. ☉ Сковывать, лишать свободы, связывать по рукам и ногам
Максим илиитин-атаҕын кыаһылаабыт кэнэн санаа оргууй төлөрүйэн, улам холкутуйан истэ. Н. Лугинов
Олох эрэйэ-кыһалҕата, тиийиммэт-түгэммэт буолуу кинини хам кыаһылаабыта. И. Федосеев
Өстөөх биһигини сэриилээн буулдьа, миинэ ардаҕынан типтэрэн, инники диэки хамсаппат гына кыаһылаата. Н. Кондаков

туохт.
1. Туохха эмэ хараҕата оҥор, хараҕата ук. ☉ Вкладывать, вставлять во что-л. стержень, чеку ΄
Тугу барытын ууран-санаан, толкуйдаан, туллаҥнаабат гына тулааһыннаан, халбаҥнаабат гына хараҕалаан оҥороро. Н. Босиков
Эбэтэр тутаах маһы аллара чорбойор оҥорон баран хараҕалаан кэбиһиллэр. ГПП ТО
2. Тугу эмэ (хол., ааны) сыҕарыччы анньан олуур маһынан хатаа, бүөлээ. ☉ Закрыть на засов (напр., дверь). Ааны хараҕалаа
□ Аҕабыыт ыллаабытын кэннэ хоруобун хаппахтаан, хараҕалаан бэрт түргэнник, тиэтэйбит курдук, түһэрэн, буор кутан, көмөн киирэн бардылар. Н. Түгүнүүрэп
3. Кими, тугу эмэ өлөрөрдүү уһуктааҕынан (хол., үҥүүнэн, оҕунан) дьөлө ыт, саай. ☉ Пронзить кого-л. насквозь чем-л. острым (напр., штыком, стрелой)
Ону Өлбөт Бэргэн бэйэлэрин ытыалаата, иккиэннэрин хара быарга хараҕалаата. ПЭК ОНЛЯ I
Иккис убай, сырҕан эһэлии часкыйаат, тойон убайын сытыы кылыһынан көхсүтүнэн аньыылаах буорга умса хараҕалаабыта. Д. Апросимов
Клим, өйдөөн көрбүтэ, фашист көхсүн Снитко ыстыыгынан хараҕалаан кэбиспит. «ХС»
4. Туох эмэ уһуктаахха (хол., мас мутугар, иннэҕэ, бүргэскэ) тугу эмэ дьөлө ас, тис (хол., оҕуруону, шашлык этин, хатарар, хаһаанар аскын). ☉ Нанизывать что-л. на что-л. (напр., бисер на нитку, шашлык на шампуры)
Тииҥнэр мас мутугар хараҕалаан хаһааммыт тэллэйдэрэ түүрүллэ хатан тураллар. Амма Аччыгыйа
5. көсп. Кимиэхэ эмэ барар-кэлэр кыаҕы биэрбэккэ, тугунан эмэ олуйан, хааччахтаа. ☉ Ставя в затруднительное положение, крепко привязать кого-л. к чему-л., ограничить кому-л. свободу передвижения
Оҕонон хааччахтаан, бачча эдэрчи сааспыттан хайдах дьиэ иһигэр хам хараҕалаан кэбиһиэҥий. В. Васильев
[Бардам Байбал] Кыра-хара норуоту бууттаах ыарахан сутуруганан сохсолоох ыар кытаанах үлэтин сүктэрэнкөтөхтөрөн хара көлөһүннэрин сүүрдүбүт, хааннаах хабалаҕа хараҕалаан хара кулут, хамначчыт оҥостубут. Н. Түгүнүүрэп
6. көсп. Кими эмэ олус соһутан, уолутан, долгутан, сатаан саҥарбат гына талбаарт. ☉ Заставить кого-л. застыть на месте, оцепенеть, пригвоздить кого-л. к чему-л. (от чрезмерного волнения, растерянности)
Ити тыллар миигин турар сирбэр хараҕалаан кэбиспит курдуктара. И. Федосеев
Кыыс мичилийэ көрбүт харахтара миигин биир сиргэ туруору хараҕалаан кэбиспиттэрэ. А. Фёдоров
«Федя!» — хаһаайка кэргэнин биир тылынан хам хараҕалаан кэбиһэр. П. Чуукаар