туохт. Муннугар чурумчулаах буол (оҕус туһунан). ☉ Иметь носовое кольцо (о быке)
Дөрөлөнөн баран мэччийэ сылдьар аҥаар муостаах ат оҕус, хантайан миигин одууласпахтаата. И. Гоголев

даҕ., түөлбэ. Токуруйбат, көнөтүк сылдьар (киһи атаҕын туһунан). ☉ Несгибающийся (о ноге человека)
Олохтоохторбут өй укпатахтара... — диэтэ Тэрэппиин, көллүгэс атаҕын саҥа өйдөөн көрбүт киһи курдук одууласпахтаата. «ХС»

көскөй диэнтэн субул
көстүү. Моойторуктаах хара ыт көскөрүйэн кэлэн тула сытырҕалыыр уонна …… кыҥнаҥныы-кыҥнаҥныы, Микиитэни одууласпахтаан баран, төннө турда. Амма Аччыгыйа
Үһүс тааҥка куотан төттөрү көскөрүйбүтэ. И. Федосеев

сыһ. Эмискэ туох да төрүөтэ суох. ☉ Без повода, без причины
Ылдьаа тосту быһа кыынньан кэлбититтэн, Лиза, соһуйбуттуу, кини диэки одууласпахтаата. Д. Таас

тарааппайдаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Тураах хаампытын курдук тарааппайдаммыт, киһи хомойуох курдук кылгас уонна туох да ис хоһооно суох суругу үс төгүл аахтарар. М. Горькай (тылб.)
Үрүҥ кумааҕыга харандааһынан тарааппайдаммыт ойууну-бичиги одууласпахтаата. С. Курилов (тылб.)

чинэй диэнтэн көстө түһүү. Дьиэ айаҕар тиийээт, Кылааннаах Кыыс Ньургун обургу чинэс гына түстэ. Ньургун Боотур
Ыалдьыт чинэс гынаат оҕонньордоох эмээхсин сирэйдэрин олус муодаргыы одууласпахтаата. И. Гоголев
Кини онтон, ол харахтартан, түөскэ астарбыттыы чинэс гыммыта. Н. Лугинов

сыһ. Ымпыктаан-чымпыктаан, кыраны да болҕомтоҕо ылан. ☉ Щепетильно, скрупулезно, придирчиво
Эдэр булчуттар бөрөлөрү бу балаҕаҥҥа тоһуйарга бэрт бириинчиктик үлэлээбиттэрэ. М. Доҕордуурап
Маннааҕы быраастар бириинчиктик көрөллөр-истэллэр. КИ АДББ
Ойуурап туран тоҕо эрэ осциллографка эриллэҥниир, ардыгар түллэҥнээн ылар сырдык күөх уоту бириинчиктик одууласпахтаата. Г. Угаров

аат. Кураанах сир уонна уу куйаара эбэтэр атын ханнык эмэ халлаан эттигин сферата ойууламмыт сир шарын мөлүйүөнүнэн төгүл кыччатыллыбыт мадьыала. ☉ Глобус
Академик сир глобуһа остуолга турарын эргитэ-эргитэ, одууласпахтаата. Г. Угаров
Географическай балаһыанньа картанан, глобуһунан быһаарыллар. САИ ССРС ФГ
[ХV үйэҕэ] маҥнайгы глобустар оҥоһуллубуттара. АЕВ ОҮИ

туохт.
1. Чэпчэкитик үктэнэн, дугуйан хаамп. ☉ Ходить плавно, легкой, непринужденной походкой (едва касаясь ногами земли), плыть
Өйүүн баччаҕа ити курдук ырыанан дайдаран кэлэриҥ буоллар! И. Сысолятин
Үҥкүүлүүр сиргэ чугаһаан, унаархай муусукаҕа дайдаран, вальстаан эргичиҥнэһэ сылдьааччылары одууласпахтаата. Е. Неймохов
2. Тугунан эмэ түргэнник айаннаа (хол., атынан). ☉ Ехать на чем-л. быстро, мчаться (напр., на лошади)
Түргэн айанынан түһэрдилэр, Уу дьоруонан оҕустардылар, Тарайа сэлиинэн дайдардылар, Муҥ сүүрдүүнэн мунааһыттылар. Күннүк Уурастыырап
[Григорий] сайын көмүс ыҥыырдаах аттанан уу дьоруонан дайдарар. М. Доҕордуурап
Лаараптаах Көнтөөсөп бөһүөлэк отчуттарыгар матасыыкылынан дайдаран тиийэн кэллилэр. Э. Соколов

аат., эргэр. Баай ыалга аҥаардас аһыыр, олорор иһин үлэлиир киһи, чаҕар, кыра хамнас иһин үлэлиир, туспа олорор киһи. ☉ Наёмный работник в хозяйстве у богатого господина за невысокую плату или только за жильё и пропитание, батрак, слуга
[Балбаара:] Саҥардыыҥҥа дылы эн эриҥ биһиги диэки ыалларга хамначчыт сылдьыбыта. Амма Аччыгыйа
Ыаллар үгүс өттүлэрэ Соппуруон баай хамначчыттара этилэр. Н. Якутскай
Балаҕан иһигэр баар хамначчыттар бары биирдии табах, хастыы да кутуу чэй түҥэттибиттэрэ. Л. Попов
◊ Хамначчыт дьон көр дьон
Хамначчыт дьон тутуллан кэлбит Болоту одууласпахтаан ылаллар. Н. Заболоцкай
Хамначчыт дьону Хомуйан холбуу, Сылаастык хоһуй, Сырдыкка салай! А. Абаҕыыныскай
[Варвара:] Арай сааспыт тухары, аһыыр баҕатыгар, тыыннаах буолар туһугар баайдарга хамначчыттаабыт дьоммут. С. Ефремов