Якутские буквы:

Якутский → Якутский

дайдар

туохт.
1. Чэпчэкитик үктэнэн, дугуйан хаамп. Ходить плавно, легкой, непринужденной походкой (едва касаясь ногами земли), плыть
Өйүүн баччаҕа ити курдук ырыанан дайдаран кэлэриҥ буоллар! И. Сысолятин
Үҥкүүлүүр сиргэ чугаһаан, унаархай муусукаҕа дайдаран, вальстаан эргичиҥнэһэ сылдьааччылары одууласпахтаата. Е. Неймохов
2. Тугунан эмэ түргэнник айаннаа (хол., атынан). Ехать на чем-л. быстро, мчаться (напр., на лошади)
Түргэн айанынан түһэрдилэр, Уу дьоруонан оҕустардылар, Тарайа сэлиинэн дайдардылар, Муҥ сүүрдүүнэн мунааһыттылар. Күннүк Уурастыырап
[Григорий] сайын көмүс ыҥыырдаах аттанан уу дьоруонан дайдарар. М. Доҕордуурап
Лаараптаах Көнтөөсөп бөһүөлэк отчуттарыгар матасыыкылынан дайдаран тиийэн кэллилэр. Э. Соколов

дай

туохт.
1. Тэмтэйэн көппөккө, ууну кырсынан кынаттаргынан охсунан түргэнник бар, көт. Быстро разбежаться, размахивая крыльями, намереваясь взлететь вверх
Андылар дайан талыгырастылар да, өрө көтөн хааллылар. Амма Аччыгыйа
Күөл саҕатыттан чугас таллан куоҕас дайан лаһыйар. И. Егоров
поэт. Көт. Взлетать; пари 'ть
Күөрэгэй чыычааҕым, Күөх оттон дайаҕын. Эллэй
Көтөрдөр салгыҥҥа дайаллар, Дайаллар да төннөн түһэллэр. Р. Баҕатаайыскай
2. Дабыдалланан дайар кэмҥэр тиий (кус оҕотун туһунан). Дойти до поры своего оперения, подняться (встать) на крыльях (о птенцах водоплавающих птиц)
Анды оҕото дайыа эрэ кэрэх, көттөр көтөн үрдүгү былдьаһар. П. Филиппов
3. көсп. Чэпчэкитик, түргэнник хаампсиимп, сүүр-көт. Идти, ходить быстрой и легкой походкой, порхать (легко и быстро перескакивая с места на место)
Сөдүөччүйэ хааман-сиимэн дайбытынан барда. Амма Аччыгыйа
Гриша санаата табыллан, лыҥкыр ырыанан дайа сылдьар. С. Тумат
Илиилэргин даллатан хаамп, сүүр (оҕо туһунан). Ходить, бежать, взмахивая руками (о ребенке)
Сибилигин аҕай тырымныы дайар оҕом, күндү доҕорум умсубуттара. М. Доҕордуурап
Оҕо көтө дайара - дьол. С. Васильев

көт-дай

  1. туохт. Чэпчэкитик, түргэнник түһэ-түһэ көтө сырыт, салгыҥҥа уйдаран бара-кэлэ сырыт (хол., чыычаах туһунан). Быстро, легко летать, порхать в воздухе
    Көмүс хотоҕойдорунан Күөх далай үрдүгэр Күлүгүрэччи сапсынан Көтөн-дайан тахсаарылар Көрө-истэ олороллор эбит. Нор. ырыаһ. Үрэх, сыһыы үрдүнэн, Үрдүк күнтэн тардыстан, Көмүс күөмэй күөрэгэй Көтөн-дайан таҕыста. Эллэй
  2. көсп. Сүргэҥ көтөҕүллэн, көнньүөрэн чэпчэкитик, түргэнник онно-манна баркэл, сырыт. Быстро, легко и радостно, как бы порхая, двигаться (идти, ехать куда-л., работать)
    Тайах чараас тыһа бүрүөһүннээх булт хайыһардара эниэҕэ сыыдамнык дьулуруйбахтаан, …… көҥүл босхо көтөн-дайан сэгэлдьиһэн истилэр. Амма Аччыгыйа
    Тиэтэйэҕин, доҕотторгор сүүрэ охсоору гынаҕын, көтүөх-дайыах, ыллыах-туойуох курдуккун. С. Васильев
    Сарсыардааҥҥы саһарҕаттан Киэһэ сииккэ диэритин, Көхтөөх күрсүү үлэҕэ Көтөн-дайан иһиэҕиҥ! И. Чаҕылҕан

Русский → Якутский

дай

гл.
аҕал, кулу

Якутский → Русский

дай=

1) разбегаться, размахивая крыльями, собираясь взлететь (о птицах); 2) перен. идти быстрой и лёгкой походкой.


Еще переводы:

дайдарыы

дайдарыы (Якутский → Якутский)

дайдар диэнтэн хай
аата. Симэхтээх аттары Кийииттэр мииммиттэр, Дьоруонан дайдарыы Тугун дуол билбэттэр. Күннүк Уурастыырап

даллаҥалаа

даллаҥалаа (Якутский → Якутский)

даллай диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Киргиэлэйи көрөөт, оҕонньор өрө даллаҥалаан туран кэллэ. Болот Боотур
[Куба] Даллаҥалыы дайдар …… Кэрэ дойду көстүөх этэ. Суорун Омоллоон

тайдар

тайдар (Якутский → Якутский)

көр дайдар
Отут көс усталаах От үрэх устун Таҥнары табыгыратан Тайдаран истилэр. П. Ойуунускай
[Ньургун Боотур] Унаар сыһыылары туораан, Чаҕылҕанныы дапсылытан Тайдаран кини, уола хаан, Халлаан сирдиин тиксиитигэр Хаҥыл атынан көтүтэрэ. И. Эртюков

кыһыгыраччы

кыһыгыраччы (Якутский → Якутский)

сыһ. Сытыы, иһиирэр эбэтэр синньигэс тыаһы таһааран. С резким свистящим звуком; высоким пронзительным голосом
Сүр сытыытык кыһыгыраччы иһиирэн ыллыыр. А. Федоров. Фред кыһыгыраччы күллэ, ыгдах гынна. С. Дадаскинов
Ээбиллэлэр биир-биир күүстээх дабыдалларынан кыһыгыраччы дайбанан, дайдар-дайан, өрө көтөн тахсыбыттара. «Чолбон»

күйгүөмнээхтик

күйгүөмнээхтик (Якутский → Якутский)

сыһ. Дохсуннук, эрчимнээхтик; араас тыас-уус доҕуһуоллаах. Быстро, энергично, стремительно; с грохотом, громко, шумно
[Ньургун Боотур] Солуута суох соххор содуомун Сототун ортотунан дьалкыйа дайдаран, Күлүмэхтик көтүтэн, Күйгүөмнээхтик айаннатан истэҕэ. П. Ойуунускай

суукка

суукка (Якутский → Якутский)

аат. Күннээх түүнү хабар, сүүрбэ түөрт чаас уһуннаах кэм. Сутки
Сиэрдиир аппын миинэммин …… Тоҕус суукка тухары Дьоруолатан дайдарыам. Саха нар. ыр. II
Боруоҥҥа икки эрэ ый курдук сылдьыбытым, ол иһиттэн кыргыһыыга — балтараа суукка. В. Яковлев

сыарҕалан

сыарҕалан (Якутский → Якутский)

сыарҕалаа диэнтэн бэй
туһ. Быт-быт оҕустанан, сүүтүк-сүүтүк сыарҕаланан, сап өтүүлэнэн, иннэ олгуобуйаланан, …… үс бастаах Алаа Моҕус ыалланан, Бүүкээнниир Ыаһах эрэйдээх олорбута эбитэ үһү. Саха фольк. Сайын көмүс ыҥыырдаах аттанан, уу дьоруонан дайдарар, кыһын доруобуна сыарҕаланан сиэллэрэр. М. Доҕордуурап

чөрүк-чирик

чөрүк-чирик (Якутский → Якутский)

сыһ. Чэпчэкитик дайбаан, үөһэ-аллара түһэн, дайдара (көт — кыра көтөрү этэргэ). Трепеща крыльями, то поднимаясь, то опускаясь (летать — о небольшой птице)
[Чөкчөҥө] чөрүк-чирик Көтөн кэлэн, Чөкө түһэн Чөкчөс гынна — Чуруук-чуруук Чуопчаарыйда, Чохчос-икчэс Чуохарыйда. «ХС»

дьоруолат

дьоруолат (Якутский → Якутский)

дьоруолаа диэнтэн дьаһ
туһ. Хара аппын миинэммин мин Харытыайбар барыаҕым, …… Үөрэ-дьүөрэ үктэтиэм, Тоҕус суукка тухары Дьоруолатан дайдарыам. Саха нар. ыр. II
Ол [ампаар дьиэ] диэки атыыһыт киһи быһыытынан сиэллэрэн дьигиһитэн, хаамтаран халыһытан, дьоруолатан долгутан тиийбит. Саха фольк. Биирдэ көрдөҕүнэ, утары аттаах киһи хаамтаран дьоруолатан иһэр. ҮҮА

үчүгэйкээн

үчүгэйкээн (Якутский → Якутский)

үчүгэй диэнтэн аччат. Хоту ойуур хонноҕор үчүгэйкээн көбүс-көнө, күөх дьэллэй ортотугар түөрт баҕаналаах, иккилии сүһүөхтээх күрүө оҕотун туппуттар. Болот Боотур
Евлампий Ананьевич Расторгуев аҕабыыт үчүгэйкээн кыыһыныын иккиэйэҕин олороллор. Л. Попов
Үчүгэйкээн чаҕыл күн Булчуттары угуйан Алыыларга, систэргэ Аллаах, быһый табанан Айаннатан дайдарар. В. Барабанскай