прил. в разн. знач. олимпийскай; олимпийские игры олимпийскай оонньуулар; олимпийское спокойствие олимпийскай дуоһуйуу (наһаа холку быһыы).

алаарый диэнтэн дьаһ
туһ. Айымньылаах үлэ күнүн Алаарыта таһаараҥҥыт, Битийбэхтии түмсүҥ эрэ, Биэс дьиктилээх биһилэхтэр [олимпийскай]. Н. Босиков

уустуктаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Мантан ыла халлаан сылыйан, тоҥу хаһаанарга уустуктанар. КЕФ СТАҮө
Саша Олимпийскай оонньууларга кыттара улахан уустуктана сылдьыбыта. ПП ОА

аат. Туохха эрэ кыттар ким эмэ. ☉ Участник чего-л.
Вика уус-уран самодеятельность актыыбынай кыттааччыта. АНВ СТУ
Иитээччи саҕалааччынан уонна оонньууга кыттааччынан буолар. ОСБОо
Олимпийскай дэриэбинэ күрэхтэһии саҕаланыан үс нэдиэлэ иннинэ кыттааччылары ылыахтаах. «Кыым»

көр бириинчик
Сири дьөлө үүттүүр геологическай эрэспиэскэ бэрт кыраҕа тиийэ бырыынчык буолары эрэйэр. И. Егоров
Итинник бэртээхэй түмүгү (түөрт олимпийскай оонньууларга чемпион) саамай бырыынчык даҕаны спортивнай историктар өйдөөбөттөр. «Кыым»
Мохов — нуучча уола, метеоролог. Чэпчэки соҕус эрээри, бырыынчык, биһээл үлэ. Н. Габышев

аат. Ханнык эмэ, туох эмэ күрэхтэһиитигэр бастаабыт, кыайбыт киһи биитэр хамаанда, кыайыылаах (үксүгэр успуорка). ☉ Победитель в каких-л. соревнованиях, чемпион (обычно в спорте). Чөмпүйүөн ыанньыксыт
□ Хапсаҕай баар буолан, көҥүл тустууга кыра саха норуотуттан Арассыыйа, Сойуус чөмпүйүөннэрэ, олимпийскай чөмпүйүөннэр кылгас кэмҥэ утуу-субуу үүммүттэрэ. БН СУ

аат., спорт. Көҥүл тустууга: сытар эбэтэр тобуктаан олорор бөҕөһү биир илиигинэн хонноҕун анныттан ылан, аҥааргынан сүнньүттэн тутан эргитэр ньыма. ☉ В вольной борьбе: прием в партере, при котором борец делает захват соперника одной рукой под мышку, другой — за затылок и переворачивает
Ол эрээри Байбалабыс хас да сылы быһа такайан, элбэх сыратынсылбатын биэрэн үөрэппит өттүктээһинэ, миэлиҥсэтэ, …… күлүүстээһинэ араас дойдуттан кэлбит бөҕөстөрү төрдүөннэрин тиэрэ уурарга көмөлөспүтэ. «ХС»
Олимпийскай чөмпүйүөн Д. Шульц күлүүстээһини, илиини, сүнньүнү эрийиини [туттар]. «ЭК»

аат.
1. Тугу эмэ таҥара курдук итэҕэйэр, ытыктыыр киһи. ☉ Поклонник какого-л. божества, верующий
Кууран эрэр мас дуолана Сүгүрүйээччилэри, эһигини …… Имэрийиэ суоҕа кини. И. Гоголев
Манна үгүс тустуһунан айыыларга сүгүрүйээччилэр бааллара. Н. Лугинов
Саҥа итэҕэли ылыммыт дьон бары бэйэлэрин мусульманнарынан, атыннык эттэххэ «таҥараҕа сүгүрүйээччилэринэн» ааттаммыттара. АЕВ ОҮИ
2. Ким эмэ талаанын сөҕөр, кими эмэ ордук ытыктыыр киһи. ☉ Поклонник, почитатель чьего-л. таланта
Миша сүгүрүйээччилэрин кытары көрсүһэр омук сирин артыыһыныы …… ньалҕаарыччы тарааммыт баттахтаах төбөтүн хоҥкутта. Н. Лугинов
Роман Дмитриев киниэхэ сүгүрүйээччилэр эрэллэрин толорбута. Кини ХХ олимпийскай оонньуулар чөмпүйүөннэрэ буолбута. И. Федосеев

аат., спорт. Икки бөҕөс бэйэ-бэйэлэрин кытта араас албаһы туһанан киирсиитэ. ☉ Борьба
Маастар Пётр Малардыров тустууттан тустуу аайы өссө эрчимирбит, тупсубут курдук буолан иһэр. «К»
Кэнники кэмҥэ Василий үчүгэй тустууну көрдөрөр. «Саха с.». Улахан тустуу — бу сыралаах үлэ. СМН ТС
◊ Классическай тустуу спорт. — атаҕы көмөлөһүннэрэри бобор, албаһы синньигэс биилтэн үөһээ өттүгэр эрэ туттары көҥүллүүр, тутуһан тустуу. ☉ Классическая или греко-римская борьба
К. Владимиров классическай уонна көҥүл тустууга ССРС спордун маастарын аатын ылбыта. АНХ СС. Көҥүл тустуу спорт. — утарылаһааччыҥ илиититтэн, атаҕыттан, моонньуттан тутуһан, куустуһан, атаҕынан хатыйары, олуйары көҥүллүүр спортивнай тустуу көрүҥэ. ☉ Вольная борьба
Көҥүл тустуу олимпийскай турнирыгар күрэхтэһиилэр мэлдьи тыҥааһыннаах буолаллар. «Кыым»
Борогоҥҥо көҥүл тустуу чөмпүйэнээтэ ыытылынна. «ЭК». Курдаһан тус- туу — синньигэс бииллэригэр таҥас куру курданан, онтон ылсыһан баран, өмүтүннэрэн араас ньымалары туттан, хатыйсан охторсор тустуу. ☉ Борьба на поясах
[Баһылай] курдаһан тустуу баара буоллар, тура күүһүнэн барыларын сабырыйыа хаалбыт үһү. Айталын
[Атыыһыт үлэһитэ] курдаһан тустууга чиэппэр күүстээххэ түбэһэн, өтүү быалыы суулаппыт. Нэртэ
Хапсаҕайдаһан тустуу — хапсаҕай диэн курдук. Сэрии ыарахан кэмигэр даҕаны саха бэйэтин таптыыр оонньуутун, хапсаҕайдаһан тустууну, сир-сир аайы бэркэ тэнитэн ыыталлара. АГГ ХТ

аат.
1. Тарбахха кэтиллэр киэргэл. ☉ Кольцо
Кыһыл көмүс биһилэҕин устан иһэн төттөрү анньан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Кини илинкэлин кэбиһэр үрүҥ көмүс симэҕин уонна кылдьыы көмүһүн, кыһыл көмүс харыйа ытарҕаны, хас да биһилэҕи таһааран эрин иннигэр уурар. Н. Якутскай
Оҕолор …… дьиэлэригэр кэлэн сэлиэнэйдээх ууга биһилэҕи түһэрэн, олох маска бүргэһи сүүрдэн эҥин бараһыайдыы сатыыллар. Софр. Данилов
2. Киһи тарбаҕа батар гына кытаанах матырыйаалтан оҥоһуллубут (хол., төлө тардарга) тиэрбэс. ☉ Предмет в форме круга, обода из твердого материала
Тимир биһилэҕин төлө тардарбын кытары парашютум тэнис гынан эрэрэ. «ХС»
[Гавриил] илиитигэр тутан иһэр лимонкатын биһилэҕин төлө тардар. А. Данилов
Рекламаларга биэс араас өҥнөөх биһилэхтэр — олимпийскай оонньуулар бэлиэлэрэ көстөллөр. Е. Неймохов
3. Бүүрүк, тиэрбэс курдук быһыылаах туох эмэ. ☉ То, что имеет форму круга, обода
Умнаска сэбирдэхтэр сыстыһар сирдэригэр биһилэхтэр (түмүктэр) икки ардыларынааҕы уста түмүктэр икки ардылара диэн ааттаналлар. ПФМ КО
Таммах түстэҕин аайы ууга төгүрүк биһилэхтэр эрилиҥнэстилэр. В. Арсеньев (тылб.)
4. көсп. Ким эмэ кими-тугу эмэ тулалааһына, төгүрүктээһин. ☉ Положение, когда кто-л. окружен кем-чем-л., замкнут круговой линией чего-л.
Бандьыыттар биһигини тохсунньуттан ыла биһилэх курдук төгүрүйэн хаайан кэбиспиттэрэ. ГСС
Түөрт уон сыллааҕыта, 1943 сыл тохсунньу уон аҕыс күнүгэр Ленинграды тула гитлеровскай сэриилэр биһилэхтэрин көҥү көтүү түмүктэммитэ. «Кыым»
◊ Биһилэх кутуһуу (кистээһин) — саха оонньуута — биһилэх кутааччы тула олорор оонньооччулар хайаларын эрэ ытыһыгар биллэрбэтинэн биһилэх түһэрэр. «Биһилэх кэл», — диэн ыҥырдаҕына, атыттар биһилэхтээх киһини тута сатыахтаахтар. Туттарбатах киһи биһилэх кутааччы буолар. ☉ Якутская национальная игра «Колечко»
Ведущий, у которого находится кольцо, ходит по ряду и делает вид, что в ладонь каждого опускает кольцо, и тем временем незаметно опускает его в чьи-л. ладони. Немного отойдя от играющих, вызывает: «Колечко, выходи!» Тот, у кого оказалось колечко, стараясь вырваться из своей пары, устремляется к ведущему, а его напарник должен его схватить. Если его не поймают, он становится обладателем кольца и ведущим. А первый ведущий садится на его место. Былыр өбүгүлэрбит саха балаҕанын сыҥаһатыгар иккилии буолан (8 паара) кэккэлэһэн олорон эрэ биһилэх кутуһан оонньууллара. ӨОо. Киэһээҥҥи хараҥа ыган кэллэҕинэ, биһилэх кутуһуутугар, харах симсиитигэр улахан да дьон кыттыһа түһэллэр. ЧМА ЭТНББ
Дьэ ол кэнниттэн үҥкүү, ырыа, харах симсиитэ, биһилэх кутуһуута, солоҥдолооһун, дьиэрэҥкэй тэбиитэ, хапсаҕай оонньуута буолар. «ХС». Сирэйдээх биһилэх — тарбах көхсүгэр түбэһэр өттүгэр арааһынай быһыылаах, ойуулаах эбэтэр ойуута суох хаптаҕай ньуурдаах биһилэх. ☉ Кольцо с небольшой нарезной печатью, печатка
Кини сирэйдээх биһилэххэ сакаас ылалларыгар көрдөспүтэ. «Кыым». Уот биһилэх байыан. • өстөөхтөргүн билиэн ылар эбэтэр суох оҥорор сыаллаах өстөөх атын сэриилэриттэн арааран төгүрүккэ ылыы, төгүрүктээһин. ☉ Окружение (букв. огненное кольцо)
Оттон уот биһилэххэ ыллардахха, дьэ бу олус кутталлаах, ыарахан. «ХС»
Куорат тула өттүнэн уот биһилэх буолан куораты төгүрүктээн сытара. Эрилик Эристиин
Кинилэри уонунан бүгүлүүр ахсааннаах, модун техникалаах өстөөх улахан сэриитэ уот биһилэххэ хаайбыта. «ХС»