туохт. Олооччулаах буол, олооччуну кэтэ сырыт. ☉ Иметь торбаса с короткими голенищами, быть в торбасах с короткими голенищами
Алдьаммыт, илдьи сытыйбыт таҥастанан уонна олоҥхоҕо этиллэр курдук олооччуланан, моонньугар кирдээх соттору баанан, суумматаҕа ырааппыт Павел кини иннигэр турар эбит. Н. Островскай (тылб.)

туохт. Отордоох буол. ☉ Иметь отор (временное осеннее жилище)
Оһолго оҕустарбат Киэҥ Онолуйа хотуҥҥа отордонон, Улаанын уйгутун Олооччулаах атаҕынан оломноон, Кэрэтин кэһиитин Кэтинчэлээх атаҕынан кэһэн, Бухатыыр киһи олорбут. Суорун Омоллоон

оллоонноо диэнтэн атаах. Олооччулаах атахпын Оллоонноохтоон олорон, Оҕо эрдэхпинээҕи, Уйаҕастай сүрэҕи уйадытар, Улаҕалаах санаалааҕы долгуппут, Устар ууну сомоҕолуур Уус-уран тылбынан, Оонньообута буолан көрүүм. Эрилик Эристиин
Олоҥхоһут оҕонньор Оллоонноохтоон олорон, Улуу сирин урсунун Одуулаан көрдөҕүнэ: Тойон Мүрү эбэтэ Туоһахта эрэ буолан, Тумарык ортотугар Туртайан хаалаахтаата. И. Эртюков

дьүһ. туохт.
1. Иннин диэки тахса сылдьар (сэҥийэ туһунан этэргэ). ☉ Выдаваться вперёд (напр., об узкой нижней челюсти)
[Комендант:] Онньойо сытыйан, киһи күлүүлээххин баҕастааххын! Эн да олбуоруҥ холоон! Амма Аччыгыйа
Биригэдьиир ол иһэр, атын хоҥоруута көстө илигинэ, бэйэтин сыҥааҕа онньойон көһүннэ. М. Доҕордуурап
2. Аллараа өттүгүнэн ханньаччы үктэн, тэпсилин (хол., атах таҥаһын тилэҕин этэргэ). ☉ Быть стоптанным набок (о задках торбасов)
Уол онньойо сытыйбыт онньууската быга сылдьар олооччулааҕа. Н. Якутскай
Алыкай үгүһү-элбэҕи толкуйдуу барбатаҕа, үөрүүтүгэр онньойбут этэрбэһин үөһэ диэки тэбэн чолох гыннарда. И. Федосеев
ср. кирг. оо ‘свешиваться на одну сторону, переваливаться; склоняться’

эргэр.
1. аат. Бээскэ маарынныыр дороххой кумааһынай таҥас (үксүгэр халлаан күөҕэ өҥнөөх - өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи кэмҥэ ордук тэнийбит). ☉ Грубая хлопчатобумажная ткань, похожая на бязь, чаще синего цвета, даба ' (распространенная в дореволюционное время)
[Сайсары:] Оҕобор биир тараахта уонна үс арсыын дабата. Суорун Омоллоон
Кинээс оронун улаҕатыттан биэс арсыын дабаны ылан уунна. М. Доҕордуурап
2. даҕ. суолт. Бээскэ маарынныыр дороххой кумааһынай матырыйаалтан тигиллибит (таҥас). ☉ Сшитый из дабы, да 'бовый (об одежде)
Эмээхсин даба ырбаахытын тиэтэллээхтик кэтэн сарымтахтанна. Амма Аччыгыйа
Кини билигин күөх даба ырбаахылаах, ынах олооччулаах. Л. Попов
Нэкээ оҕонньор ураһатын иһиттэн эргэ даба халааты таһаарбыта. Н. Якутскай
◊ Дабаны сууйбут уу курдук - наһаа убаҕас, уутуҥу, болоорхой, амтана барбатах (миин, чэй). ☉ Жидкий, водянистый, безвкусный (о супе), плохо заваренный, слабый (о чае).
русск. сиб. даба 'китайская бумажная ткань'

1. аат. Ынах сүөһү оҕото маҥнайгы сайыныгар. ☉ Теленок в первое лето после отёла
   [Уол] Баарыын торбосторун мүлчү-халчы уулатан аҕалаат, суох буолбута. А. Софронов
   [Чүөчээски] торбос уулата ойбоҥҥо киирэн иһэр. Суорун Омоллоон
   Долборукка кыстаабыт Толугурдаах торбостор …… Тумулга тиийэн Туораахтыы ойдулар. Эрилик Эристиин
2. даҕ. суолт. Торбос тириититтэн тигиллибит. ☉ Сшитый из телячей шкуры
   [Томторук оҕонньор] тырыттыбыт торбос сонун умса бүрүнэн, …… кирдээх кыырыктыйбыт баттаҕа адаарыйан олорор. Оҕонньор торбос үтүлүгүн ыаҕастыы ыйаан баран, …… тохоотун кэлин биттэҕэр уларытан баайан аадаҥнаата. Суорун Омоллоон
   Торбос олооччулаахпын ситиинэн хороччу өрүнэн кээстим. Багдарыын Сүлбэ
   ◊ Ат торбос — чиччик, бодоҥ торбос. ☉ Телёнок-урод. Мусуойга ат торбос чуучулата баар. Тоһоҕо торбос — борооскутааҕар арыый улахан торбос. ☉ Телёнок чуть старше бороон (телёнок в первую зиму)
   Торбос абааһыта көр абааһы. [Симэхсин] Торбос абааһытын дьулаппыт. П. Ойуунускай
   Торбос (ньирэй) кээс (кэбис) — торбостоо диэн курдук. Икки бургунас торбос кээспит. «Кыым»
   ср. алт. торбок ‘бычок по второму году’, хак. торбах ‘телёнок по второму году’

аат.
1. Талах эбэтэр саҥа үүммүт үөт дэбигистик хастанар, сымнаҕас хатырыга. ☉ Легко отделяемая, мягкая кора тальника или молодой ивы, лыко
Сытыы быһах инчэҕэй талахха халтарыйдаҕын аайы, үрүҥ сутука сыыйыллан аҕабыт ньилбэгиттэн сиргэ түһэрин дьиэ кэргэн бүтүннүү одуулаһан олордубут. А. Сыромятникова
[Мөрүөн] табахтыыр кэмигэр Маайыс чыпчаххай гынар талаҕын сутукатын тииһинэн хастыы-хастыы, айаҕа хам буолбат. Д. Таас
2. Үүнэн турар мас хатырыгын уонна этин икки ардынааҕы сымнаҕас субата (саас баар буолар). ☉ Мягкий слой непосредственно под корой лиственничного дерева, луб
От үөрэҕэ мас сутукатын былаан, Олорбута кини [Дьэбдьиэ] үлэлээн-хамнаан. Н. Босиков
Дьон бары ити кэмҥэ титирик сутукатын сииллэрэ. ПИС СТС
Эдэр мас хатырыгын хастыыллара, онтон сутукатын ылаллара. Ю. Чернов (тылб.)
♦ Сутука кур (курдаах) — дьадаҥы, туох да баайа-дуола суох. ☉ Очень бедный, нищий (букв. пояс из лыка)
— Дьэ, сутука курдар олус күннээн эрэллэр. Эн улахан, саҥа лааппыгын «Народнай лааппы» диэн ааттаабыттар. Н. Якутскай
Эн буоллар сүөһүҥ сири сапта, итини биир киэһэ уоттаан кэбиһиэхтэрэ. Кинилэргэ суох буолла да, атыттар эмиэ кинилэр курдук сутука курдаах буолуохтарын баҕараллар. А. Сыромятникова
◊ Бэс сутуката — бэс хатырыгын аннынааҕы сымнаҕас субата (урут буһаран тарга, суоракка булкуйан сииллэр этэ). ☉ Молодой наружный слой древесины сосны, лежащий непосредственно под корой, заболонь (раньше употреблялась в пищу)
Бэс сутукатын ууга буһаран баран быыкаайык тооромос тары холбуу ытыйан, күнүс биирдэ аһыыллар. Амма Аччыгыйа
Суоракка бэс сутукатын, сайын муспут үөрэ отторун куттахтарына, син үссэммитэ буолан хоноллоро. А. Сыромятникова
Астара баранан, айаҕалыы сатаан саас диэкинэн бэс сутукатын, араас оту-маһы сии сатаатылар. Г. Колесов. Сутука быа — талах сутукатын илитэн, хатаран өрүллүбүт быа. ☉ Верёвка из мягкой коры тальника или ивы
[Мөлчөс] кэлгиэлээх туоһун ылан санныгар күүскэ бырахпытыгар сутука быа быстан, туоһа ыһылла түһэр. КНЗ ТС
Сутука быаны атыылаан харчыны мэнээк өлөрүллүөхтээҕэ, онон холкуостаахтар …… липа маһы кэрдэн, сутукатын хастаан, илитэн быа өрөллөрө. Г. Николаева (тылб.). Сутука олооччу (тулламай, эмчиирэ) эргэр. — сутуканан өрөн оҥоһуллубут атах таҥаһа. ☉ Плетёная обувь из коры тальника, лапти из лыка
Дьадаҥы мин аҕам күннүктээн Сутука эмчиирэ баайара. Сынньана таарыйа миэхэҕэ Мас аты оҥорор буолара. С. Данилов
Түннүк таһыгар …… илдьи сытыйбыт сутука олооччулаах киһи турара. АМН ҮТӨ
Аҕам эргэ хортууһун хаҥначчы уурунаат, сутука олооччуну анньынаат, ыстанабын. КИ АДББ
ср. чулым. сойҕу ‘лыко’

1. даҕ.
2. Кубархай сиэллээх, кутуруктаах өлкөкү кэрэ, сырдык көҕөччөр (сылгы дьүһүнүн туһунан). ☉ Чалый со светлыми гривой и хвостом (о масти лошади)
   Хара убаһа хаспыт, улаан убаһа уулаабыт үһү (тааб.: анньыы). Уулаах таҥхайбыт быһыылаах, тараах туйахтаах улаан аты сэргэттэн сүөрэн ылла. Эрилик Эристиин
   Тураҕас биэбит Тунаҕа барҕардын, Улаан биэбит Уйгута дэбилийдин! С. Васильев
3. Сырдыктыҥы бороҥ, кубархай. ☉ Светло-серый
   Хотугу өрүс хастаммыт улаан мууһунан туундара суола уҥуоргу кытылга тыргыллар. Н. Габышев
   Буруо өҥнөөх улаан былыттан холку баҕайытык аны хаар түһэн намылыйда. «ХС»
   Дьиэ куоската баччааҥҥа диэри Африкаҕа ордон сылдьар дьиикэй улаан куоскаттан үөскээбитэ. ББЕ З
4. аат суолт. Улаан дьүһүннээх сылгы. ☉ Лошадь чалой масти со светлыми гривой и хвостом
   Уруута-тарыыта тэрий, Уҥа-хаҥас өттүгэр Улаанна охторууй! П. Ойуунускай
   «Оттон атым? Ханнаный миэнэ улааным?» — диэн баран, соһуйбуттуу тула көрөбүн. Н. Заболоцкай
   Маша аҕатын улаана айаннаан туйаҕын тыаһа лаһыгырайар. М. Доҕордуурап
   ♦ Кэрэ кэһиитэ <улаан уйгута> көр кэһии I
   Улаанын уйгутун Олооччулаах атаҕынан оломноон, Кэрэтин кэһиитин Кэтинчэлээх атаҕынан кэһэн [Бухатыыр киһи олорбута]. Суорун Омоллоон
   ◊ Кугас улаан — сиэлэ, кутуруга сырдык, атына кугас (сылгы дьүһүнүн туһунан). ☉ Рыжий со светлыми гривой и хвостом (о масти лошади). Кыһыл улаан — сиэлэ, кутуруга хараҥатыҥы, бэйэтэ кытаран көстөр бороҥ (сылгы дьүһүнүн туһунан). ☉ Красновато-серый с тёмными гривой и хвостом (о масти лошади). Саһыл улаан — сиэлэ, кутуруга сырдык, бэйэтэ саһархайдыҥы (сылгы дьүһүнүн туһунан). ☉ Светло-соловый со светлыми гривой и хвостом (о масти лошади). Сырдык улаан — сиэлэ, кутуруга сырдык, сиһин ороҕо, ойоҕосторо кытархайдыҥы (сылгы дьүһүнүн туһунан). ☉ Красно-соловый со светлыми гривой и хвостом (о масти лошади). Улаан ньуур фольк. — олоҥхо геройун ыраас сэбэрэтин, кэрэ дьүһүнүн хоһуйар уларыйбат эпиитэт. ☉ Постоянный эпитет, описывающий красивый облик героев олонхо
   Ону баара [Бодойбо көмүһүн] Улаан ньуурдаах, Уус-уран санаалаах, Уу дугуй сүһүөхтээх Урааҥхай киһи Уһуннарбакка [булла]. Өксөкүлээх Өлөксөй
   [Кыыс Ньургун — Буура Дохсуҥҥа:] Тоҕо урааҥхай оҕото эрээри, улаан ньуургун уларытан, одун халлаан улаҕатыттан орулуостуу ордоотоон түстүҥ? Эрилик Эристиин
   Эттээх бууппун эрэнэммин Эргэ барбатах иэдээммин, Улаан ньуурбун улаатыннаран Олохпун булбатах муҥмун. С. Зверев. Улаан сиэр — бэйэтэ кугастыҥы бороҥ, сиэлэ, кутуруга хараҥа (сылгы дьүһүнүн туһунан). ☉ Саврасо-серый с тёмными гривой и хвостом (о масти лошади)
   Кини улаан сиэр буолуохтаах этэ дии саныыр. Н. Босиков
   Улаан сиэр сылгыны үгүстүк улаан дииллэр. КДьА
   Улаан сылгы көр сылгы. Улаан сылгы уу хаһата Утахтанан, олус уойбут. Эллэй
   ср. монг. улаан ‘красный; алый; румяный’

I
туохт.
1. Үтүөрэн, оһон сабылын, чэрдий (баас туһунан). ☉ Затягиваться, зарубцеваться (о ране, язве и т. п.)
[Гавриил Протодьяконов] атаҕын искэннэрэ тарта, бааһа бүтэйэн эрэр. А. Данилов
2. Сылдьыллыбат буолан, отунан-маһынан саба үүнэн, биллибэт буол, оһон хаал (хол., ыллык суол туһунан). ☉ Зарасти растительностью (напр., о тропинке)
[Дабыыт] Ол туран өйдүү биэрбитэ тиэргэн иһэ сытыган отунан адаарыччы үүммүт, суол-иис бүтэйэ оспут. У. Нуолур
Сотору бүтэйэн эрэр омоох суол туораан таҕыста. Оҕонньор атын ол суолунан салайда. П. Филиппов
3. Бүтэн хаал, бүт, баран, муҥурданан хаал. ☉ Иссякать, исчезать, оканчиваться. Өрүс уорааннара бүтэйэллэрэ чугаһаабыт. Уораан хойдон-бөлүөҕэн эрэр уутун дьалхааннаах сүүрүк обургу бокуойа суох эҕирийэн ыла турар. Я. Семенов. Кэлиэх-барыах сирдэрэ Кэлии үүтүнүү бүтэйэн, Хатырыктаах аймаҕа Хааччахха хаайтардаҕа. Хоһоон т.
II
1. даҕ.
1. Киирэр эбэтэр аһыллар аана аһаҕаһа суох. ☉ Замкнутый, не имеющий выхода
Ортотугар чоҥолох көлүйэлээх абырҕала халыйан үүммүт бүтэй хоннох сири хара сыбар иилии түһэн турар. Амма Аччыгыйа. Тутуллубут эбээн атамаанын уолугар бүтэй таҥаһы тигэн бүрүйбүтүнэн сыарҕаҕа олордон, кэлгийэн кээһэллэр. Саха фольк.
2. Туох да быыһа-арда көстүбэт, күнэ, ыйдаҥата суох. ☉ Настолько темный, что ничего не видно (напр., об осенней ночи)
Түҥкэлэс бүтэй түүн үөһэ этэ. Төрөөбүт дьиэккээним барахсан Түннүгүн мууһа ыраахтан сырдаан, Ахтыбыт сүрэхпин үөрпүтэ. Эллэй
Мунду миинин курдук болоорхой бүтэй былыттаах, чуумпу ичигэс күн налыйда. Н. Габышев
3. Тула өттүнэн хаххалаах, ордук чуумпу, бүөм. ☉ Тихий, укромный (уголок)
Чурум-Чурумчуку Тоҕуттубут тордох сонноох, Чоочой-туллай олооччулаах, Чуҥкук, бүтэй, чуолҕан саҕа Чуораайытта алаастаах. Эллэй
△ Тыала, салгына суох, наһаа чуумпу. ☉ Душный, без малейшего движения воздуха. Бүтэй куйаас
4. Соччо дуораана, ньиргиэрэ суох (ыраахтан эбэтэр туох эмэ курдат иһиллэр, эбэтэр анаан аччатыллыбыт тыас туһунан); чуор чыҥкынас буолбатах (саҥа туһунан). ☉ Приглушенный, нечетко слышимый (о звуке, голосе, слышимых издалека или через что-л.)
Билии тыаны үрдүнэн аракыата уота өрө субуруйан тахсан дэлби ыстанна, икки бүтэй тыас утуу-субуу ньиргийтэлээтэ. Амма Аччыгыйа
Өстөөх диэки көтүрүтэ тэбэр бүтэй тыастар иһилиннилэр. Т. Сметанин
Кини [Маратик] куолаһын Өрүүсэ хаһан да эндэппэт. Бүтэй соҕус уонна нүһэр. А. Сыромятникова
2. аат суолт. Сиэрдийэ, тоһоҕо эбэтэр остоолбо көмөлөрүнэн оҥоһуллубут тугу эмэ (ханнык эмэ сири) тулалыыр, эргийэр күрүө. ☉ Городьба, изгородь вокруг чего-л. «Биһиги оҕуруоппут эһиилгиттэн улаатан барыахтаах
Бу бүтэйи киэбин тухары!» — Кини киэҥ сиринэн эргийэ ыстаҥалаан бара турар бүтэйи батыһыннары ыйан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Өбүгэ саҕатааҕы бүтэйдэр бараннылар, сайылыгы ходуһаттан, ходуһаны бааһынаттан араарар саҥа бүтэйдэри аны туппаппыт. «Кыым»
Сэлиэһинэй бурдуктара Сиэрдийэ бүтэйи Үрдүнэн көһүннэ, Оруос бурдуктара Остуолба бүтэйи Оройунан унаарыйда. Саха нар. ыр. III
3. сыһ. суолт. Хайаан да, булгуччу. ☉ Обязательно, в любом случае
Бэтэрээнэн эттэххэ, Бээһээҥҥиттэн бүгүҥҥү, Бүгүҥҥүттэн сарсыҥҥы Бүтэй ордо туруохтаах. Күннүк Уурастыырап
Миэхэ бүтэй эрэнэр Сылаас, ыраас, сайаҕас, Минньигэстик мичийэр Оҕом дьоллоох хараҕа. С. Данилов
△ Таайан, сэрэйэн. ☉ Наугад, вслепую. Кинилэр атыны кэпсэттилэр, ол эрээри саҥаһа уол олус дьүдьэйбитин, аччыктаабытын көрөн, «туох эмэ алдьархай буолбут быһыылаах», — диэн, бүтэй ытырыктата санаата. Саха фольк.
△ Туох да быыһаарда суох тилэри, бүтүннүү, үлдьү. ☉ Сплошной, без зазора, без промежутков
Хаар былытын сыһыары тардыммыт бүтэй тумарык халлаан даҕаны син хамныы-дьалкыйа турар эбит. Амма Аччыгыйа
Сүүһүгэр туоһахталаах бүтэй хара атыыр оҕус хараҕар бу хааман мөскөлдьүйэн эрэргэ дылы буолла. Болот Боотур
Сэрэхтээх бу бүтэй хара түүн Түҥ ойуур быыһыгар Сэрииһит Уйбаныап Көстөкүүн Досуорга турбута. А. Абаҕыыныскай
♦ Бүтэй Бүлүү — Бүлүү өрүһүн уонна кини тардыытын ойуулуур эпиитэт. ☉ Широко распространенное в народе название реки Вилюй и ее бассейна
[Тоҥус — Манчаарыга:] Мин да биллэр киһибин, Үс бүүрүктээх Бүтэй Бүлүүгэ үөскээбит, Тоҥус бэрдэ буолабын, Дьулайыма, толкуйдан. А. Софронов
Бүтэй Бүлүү барахсан Бөһүүкэлиир хаардара Бүрүйбүтүн сахсына Бөдөҥ көтөр түүтүнүү, Бүтүннүүтүн кыйдаата. С. Васильев
Бу зона урукку өттүгэр «бүтэй Бүлүү» диэн ааттаах түҥкэтэх сиринэн биллэрэ. ВМС СДО. Бүтэй бүөрдээх — олус эмис, бүөрэ көстүбэт сыалаах (хол., куобах туһунан). ☉ Очень жирный, с заплывшими жиром почками (напр., о зайце). Икки куобахпыт бүтэй бүөрдээхтэр эбит. Бүтэй куйаас — салгына, тыала суох былыттаах куйаас. ☉ В облачный день: сильный зной без малейшего дуновения ветерка
Бүтэй куйаас Сылайбакка, Сынньаммакка Хоруйа охсон тэлгэтэ Утуу-субуу Уулуудайбыы Сырбаттыбыт, Сырыстыбыт. А. Абаҕыыныскай
Бүтэй куйаас Бөлүөхсүйдэ. Сымалалаах Сытым түстэ. Күннүк Уурастыырап
Атырдьах ыйынааҕы бүтэй куйаас күн этэ. «ББ». Тэҥн. буһурук куйаас. Бүтэй туйахтаах (туйахтаахтар) фольк. — сылгы сүөһү. ☉ Лошадь, лошади
Үрэххэ баппатах үрүн түүлээҕи, Үргүүк хаҥылы, бүтэй туйахтааҕы Үксэтэ олордуннар. П. Ойуунускай
Толоон-алаас тухары Тоҕуоруйан үөскээбит Бүтэй туйахтаахпын Бүдүрүтэр буолаайаҕын. П. Ойуунускай. Бүтэй эттээх эргэр. — урукку өйдөбүлүнэн, абааһыны, иччини көрүгэһэ суох, чэгиэн, дьилэй эттээх-хааннаах. ☉ По древним поверьям якутов, человек физически и духовно крепкий, сильный, с «закрытым телом», т. е
неспособный видеть галлюцинации. Мин сааспар абааһы диэни харахтыы илик киһибин. Бүтэй эттээхпин. Н. Заболоцкай
◊ Боотулу бүтэй (күрүө) — бүтэй алын маһын үрдүнэн хатыйа анньыллыбыт тоһоҕолорго сиэрдийэ уурталаан тутуллубут күрүө. ☉ Изгородь из крестообразно вбитых над нижними жердями кольев. Боотулу бүтэйи атыннык тоһоҕо бүтэй, хатай эбэтэр хатыйыы бүтэй дииллэр
□ Сэмэн оҕонньор …… икки мас боотулу күрүө биир сүлдьүгэһин тосту тартаран, тахсан түҥкүнүү турда. Амма Аччыгыйа. Бүтэй быара — бүтэй алын сиэрдийэтин уурар тирээбил мас, бүтэй атаҕа. ☉ Упор для нижних жердей изгороди. Бүтэй быарын чэгиэн мастан оҥороллор. Бүтэй дорҕоон тыл үөр. — куолас кыттыыта суох сүнньүнэн тыас эрэ көмөтүнэн үөскүүр саҥа дорҕооно. Бүтэй дорҕоону саҥарарга салгын саҥа аппараатын ханнык эрэ миэстэтигэр мэһэйи көрсөн, иҥнэ-иҥнэ тахсар. ☉ Согласный звук
Уһун аһаҕас дорҕооннор чахчы уһуннук, кылгас аһаҕастар чахчы кылгастык этиллэллэр. Оттон бүтэй дорҕооннор сорохторо сымнаҕастык, сорохторо тыастаахтык этиллэллэр. «Кыым»
Кини [Софронов] аллитерацияҕа устуруокалар иннилэригэр, истэригэр аһаҕас, бүтэй дорҕооннор дьүөрэлэһиилэригэр олоҕурдар да, биири хаста да төхтүрүйэн хос-хос этииттэн аккаастаммыта. Софр. Данилов. Бүтэй уулаах геогр. — өрүстэрэ, үрэхтэрэ, күөллэрэ, атын да уулара муораны, акыйааны кытта холбоспот материктар ис уобаластара. ☉ Бессточные области
Африка кураайы өттүлэригэр акыйааҥҥа түспэт бүтэй уулаах киэҥ сирдэр бааллар. КВА МГ. Быһыт бүтэй — холкуос ходуһатын мэччирэҥтэн араарар бүтэй (сэбиэскэй кэмнээҕи). ☉ Изгородь для отгораживания коллективного покосного луга от пастбищ (в советское время)
Тумус тыаны ортотунан быһа охсон ааспыт быһыт бүтэйгэ тиийэн баран, тэлиэгэттэн сулбу ыстанан түстүм. Эрилик Эристиин. Бэрбээкэй бүтэй — икки мастаах (сиэрдийэлээх) бүтэй: алын мас баҕана үүтүгэр угуллар, үрүт мас баҕана төбөтүнээҕи ыыраахха ууруллар. ☉ Вид изгороди из двух жердей: нижняя продевается в отверстия коротких столбов, а верхняя кладется в желоба их верхушек
Ньирэй хааччаҕа бэрбээкэй бүтэйинэн эргитиллибит. Остуолба бүтэй көр үүт бүтэй. Көстөкүүн түөрт мастаах остуолба бүтэйи сүүрэн иһэн үрдүнэн ойон элээрэн кэбиспит. «ББ»
Оруос бурдуктара Остуолба бүтэйи Оройунан унаарыйда, Улаан кулун кутуругун курдук Куоластана куоҕайда. Саха нар. ыр. III
Сүлдьүгэс (сүллүгэс) бүтэй көр үүт бүтэй. Урууп дьиэтэ эргэ ампаар дьиэ элээмэтэ. Үрдүгэр күөх от өрөһөлүү үүммүт. Дьиэтин тула сүллүгэс бүтэй. Күндэ. Сылбах бүтэй — ойуурга үүнэн турар мастары охтортоон оҥоһуллубут күрүө. ☉ Изгородь-осек (городьба из срубленных и заломанных на высоких пнях деревьев). Хатырык үрэх халдьаайыта сылбах бүтэйдээх. Үүт бүтэй — сиэрдийэни остуолба үүттэригэр уган оҥоһуллубут күрүө. ☉ Изгородь из жердей, продетых в отверстия столбов
Добуун Лоҥкууда диэн ааттанааччы хордоҕоһунан, үс үүт бүтэй быһа сүүрэн дьэргэйэн тахсан Күүлэкээн хайатын аппатыгар анньылынна. М. Доҕордуурап
Охтон иһэммин, өрүһүннүм, Өйбүн даҕаны сүтэрбэтим; Ойбутум курдук ойо турдум, Үүт бүтэй үрдүнэн көттүм. А. Бэрияк
Бэйэтин кыанар киһи этэ. Үс үүт бүтэйи оонньуу-күлэ тайаммакка эрэ ыстанан дэгэс гынара. «ББ»
Хатыйыы бүтэй көр боотулу бүтэй (күрүө). Хаһаайын сүрэхтээх үлэһитин кини олбуора хатыйыы бүтэйдээҕэ кэрэһэлии турар. В. Протодьяконов
III
аат дьөһ. Хайааһын ханнык эмэ предмет нөҥүө оҥоһулларын бэлиэтээн, миэстэ сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает пространственные отношения, употребляясь при указании на предмет, через который совершается действие (сквозь, через)
Настя, чарапчыланачарапчылана, туман бүтэй сөмөлүөтү көрө сатаата. Н. Якутскай
Кырынааһы этэрбэс бүтэй ибили тутан кэбистим. Т. Сметанин
Санныларын уҥуохтара таҥас бүтэй кырыыланан көстөргө дылылар. Н. Лугинов
Бостуук сайдыыр саҥата дьиэ бүтэй субу иһиллэр. С. Федотов