сов. что, разг. 1. (снизу) аллараттан кэбий, аллараттан сиэ; 2. (съесть всё без остатка) олорчу сиэ, барытын сиэ.

сыһ. Төрдүттэн, ончу, олорчу, букатын. ☉ Без остатка, целиком, полностью
Урукку самнархай балаҕан Ойдом уһаайба уурайан, Оннуттан олорчу ситэн, Бөлөх ыаллардаах Бөһүөлэк буоллубут. Саха фольк. Оҕуруот аһа олордор Оннуттан уурайда, Бурдук ыһар Букатын уурайда. Өксөкүлээх Өлөксөй

хармааннаа диэнтэн атын
туһ. Хараҥа дьыалаҕа хаптардым, Харчыбын олорчу хармааннаттым. Р. Баҕатаайыскай
«Вот!» — диэт, Трифонов киһитин одуулаата. Кэниспиэгин антах аста: «Туох буолла?» «Хармааннаттым». Д. Таас

аат. Араас ол-бу дьиибэ, тиэхэ. ☉ Проказа (шалость)
Аһыытык тууһаатым, Арааһа, уһаатым, Лас олох! Түксүлүөххэ, Бүтүөххэ, Олорчу, Ончу! Дьэ, накаас, Быракаас! Күннүк Уурастыырап
Аҕыйах ахсааннаах төбөт биһиэхэ өстүйэн араас быракааһы оҥороллорун эмиэ ахтыбыта. «ХС»

сыһ., кэпс. Адьас, отой, ончу, олорчу, туох да иһин. ☉ Совсем, совершенно
[Бииктэр:] Эн тугу билэҕин: доҕоруҥ Тыҥырах оҕонньор эмиэ холкуоска киирдэ ээ, ыччатыҥ Маамын эмиэ баар. [Күкүр Уус:] Дьэ, оччоҕо кириэс, бууйат киирбэппин, ол кэриэтин сүнньүм быстыа. Суорун Омоллоон
Бу үрдүнэн аттара бууйат буолумматтар. П. Тобуруокап

дьиэктээ диэнтэн бэй
туһ. Чэрэниилэ тохтубут, устуруока дьиэктэммит кэлимнэрин көтүртээн, саҥа кэлим кумааҕылары сыһыартыыр. Амма Аччыгыйа
Адьас сибилигин абырахтаан биэриэм, Урукку тоһоҕолоро уһулуттан түһэннэр, Онон дьиэктэнэн, уллуҥа арахсыбыт. Күн Дьирибинэ
Иитиэх кырса тарыыр буолуохтан ылата күһүҥҥү эргэ түүлэрэ олорчу түһэрэ, кыһыҥҥы үчүгэй түүлэрэ эриэдэхси үүнэрэ ситиһилиннэ, өлөрүү саҕана тирии «эргэ түүлээҕинэн» дьиэктэммэт буолла. ИПС ЭКИи

дьүһ. туохт. Тутуһар, тирэнэр кыаҕа суох буолан, илиилэргинэн-атахтаргынан мээнэ харбыалаһар хамсаныылары оҥор. ☉ Потеряв опору, делать руками-ногами беспорядочные движения, барахтаться
Чөөчө …… туура тутулунна, илиитэ-атаҕа тарапачыйда, туох да тутулук, тирэх суох буолан салгыҥҥа ыйанна. Суорун Омоллоон. Муус үрдүгэр аттаан тахсан иһэн, халты туттан, муустаах ууга олорчу тарапачыйан хаалар. Харалы

дьуукка бары кэпс. - адьас, бүтүннүү, олорчу, кими да ордорбокко, тугу да хаалларбакка. ☉ Все, полностью, без исключения. Кинигэлэрин дьуукка барытын атын хоско таһаарар.  «Чэ-чэ, этэн ис, Кыыс Хотун! Биһиги барыбыт санаата итинник! - Өндүрэй Халычыан омунугар аҥаар атаҕар эргичийэн ылла. - Дьуукка барыбыт куолаһа!» А. Сыромятникова
Манна тутуллар модун ГЭС эрчимигэр бу мин харым күүһэ кытта холбоһон киирдэ. От-мас, хамсыыр харамай, дьон-сэргэ - аан дойду дьуукка барыта миигин истиҥ, билиҥ, эһэ-һэһээй! В. Яковлев
Дьуукка бары манна бааллара. М. Лермонтов (тылб.)

аат., кэпс.
1. Куһаҕан үгэс, кыдьык. ☉ Дурная привычка, порок
Урукку кыыбаҕатын быраҕыҥ, дьээбэҕитин хаалларыҥ. Далан
Байыы кыыбаҕатыгар ылларыы бэйэтэ туспа социальнай, психическэй ыарыы быһыылаах. Эрчимэн
2. Буолуохтааҕын курдук буолбатах, көһүтүллүбэтэх көстүү. ☉ Неожиданное странное явление, необычность, странность, причуда
Кырдьыы маннык саҕаланар Кыыбаҕатын билэн эрдэҕим Субусубу кэннибин хайыһан, Суохтуубун сэнэх кэмнэрбин. Эрчимэн
Ол кыһыҥҥы дьыл кыыбаҕатын, тыйыс тымныытын, ыарыытын-сүтүүтүн нэһиилэ тулуйан туораабыт дьон, аны сааһыгар кэлэн, …… аччыктаан ааһан-туораан киирэн бараллар. Н. Заболоцкай
Аһылык саппааһа эрдэ былааннанара ордук, дьыл кыыбаҕата араас буолааччы. АПН ӨСС
Ити куобах олорчу «көстөҕүнэ» эстэр диир сыыһа. Кини дьыл кыыбаҕатыгар түбэһэн охтон өлөр. «Кыым»
ср. кирг. кыба: кыбам канды ‘я получил полное удовлетворение’

аат.
1. Саас сэтиэнэҕи, лаҥханы ыраастаары, ходуһаҕа, сыһыыга уот ыытыы. ☉ Пал, пускаемый весной для выжигания прошлогодней травы на лугу
[Мохсохо] солуурчаҕын кыыһыгар туттарбыта уонна өрт барбат сииктээх сирин булан күөл кытыытыгар уотта отун диэн соруйбута. Далан
Сайын таба өрт сиэбит сиригэр үүммүт оту сиир. Б. Лунин (тылб.)
2. Ойууру сиир уот; ойуур, тыа баһаара. ☉ Лесной пожар
Аҕыйах хоноот Туоллума халдьаайытыгар өрт баран, одунчалар быһыттарын олорчу мэлиппитэ. Күннүк Уурастыырап
Өрт уота сиэбит сиригэр уонча сыл буолан баран моонньоҕон уга бытыгырыыр. Далан
◊ Өрт турааҕа зоол. — сааскы өртөөһүн саҕана кэлэр, тумсун төрдө маҥаннаах кыра тураах. ☉ Грач
Өрт тураахтара саас кэлбитин бэлиэтинэн буолаллар. ШВФ З
Өрт тураахтара хааҕырҕаһан, аймалаһан тахсаллар. М. Прилежаева (тылб.)
тюрк., др.-тюрк. өрт