побуд. от санньый = опускать, снижать # төбөҕүн санньыт = опечалиться, прийти в уныние.

образн. опускать голову, иметь печальный, понурый вид; туохтан бачча су-куйдуҥ ? с чего ты так опечалился?

туохт., кэпс. Тугу эмэ (хол., эти) булууска түһэр, уур. ☉ Опускать, класть что-л. (напр., мясо) в ледник
Бу куһу аны булуустуохха наада. Тута уурар сатаммат. Далан

туохт. Төбөҕүн, көхсүгүн төҥкөччү тутун эбэтэр улаханнык бүк түс. ☉ Склонять, опускать голову и верхнюю часть туловища
Кыыс төбөтүн аргыый аллараа нүрүтэн олорбохтоон баран, ботугураата. Амма Аччыгыйа

дьүһ. туохт. Хараххын аһан-сабан халтаһаларгын үөһэ-аллара хамсат, бытааннык чыпчылыҥнаа. ☉ Медленно опускать и поднимать веки, моргать
Халыҥ халтаһаларын сабыҥнатан, тугу эрэ толкуйдуур, атын сир диэки көрбөхтөөтө. М. Попов

мүлүк-халык тутун — симиттэн, кыбыстан сирэйгин-хараххын куоттарар курдук тутун. ☉ Прятать, опускать, отводить глаза (от смущения)
«Тылбын биэрэбин, аны арыгылыа м с у о ҕа », — дии-дии Саша Барашков мүлүк-халык туттубута. Н. Якутскай
Николай Евграфович, …… хайдах эрэ симиттибитэ, мүлүк-халык туттубута, тугу да саҥарбатаҕа, арай хаста да көхсүн этиппэхтээбитэ. И. Федосеев

туохт. Көхсүҥ үөһээ өттүнэн бүк түс, төҥкөччү тутун. ☉ Сутулиться, опускать голову или верхнюю часть спины, сгибаться
[Огдуос] көхсө нүксүйбүтэ, сирэйин тириитэ сүмэһинэ сүүрбүт отон хаҕыныы, чарчаччы тардыбыт. Софр. Данилов
[Куонаан оҕонньор] б и л и э т э р г э д ы л ы б ө ҕ ө с к ө м ө с с ү ө ннээх киһи эбитэ үһү, ол билигин кырдьар саас кыайан, көхсө нүксүйэн хаалбыт. Н. Заболоцкай
[ Дьулустаан] түө һэ эппэҥнээн, кэтит көхсө өссө эбии кэтирии нүксүйэн умса туттан турда. Э. Соколов

туохт. Төбөҕүн санньыта тутун (киһини этэргэ). ☉ Наклонять, опускать, склонять голову (о человеке)
Маайа, иһиллии сатаан, моонньун күөкэтиэҕинэн күөкэтэн, чөрбөйүөҕүнэн чөрбөйөн турбахтаабыта уонна улам хоҥкуйан барбыта. Софр. Данилов
Кыыс Ньургун диэки хоргутууну этиэх иннинэ хоолдьуктаах бэйэтэ хоҥкуйан дорообо биэрдэ. Эрилик Эристиин
△ Санньыччы иэҕилин (от-мас төбөтүн, сибэккитин, куолаһын этэргэ). ☉ Гнуться, клониться, поникать, свешиваться верхушкой (о растениях)
Роза тэтэркэй бэйэтэ өлбөөдүйэн, дьондоҕор бэйэтэ хоҥкуйан тураахтыыр эбит! Софр. Данилов
Күөх от саһара куурбут, төбөтө аллара хоҥкуйбут. «ХС»
♦ Хоолдьуктаах бэйэм хоҥкуйан, сүһүөхтээх бэйэм сүгүрүйэн эрэбин көр сүһүөх I
Аал уотум иччитэ, Бырдьа бытык, Хоолдьуктаах бэйэм хоҥкуйан, сүһүөхтээх бэйэм сүгүрүйэн эрэбин. С. Васильев
ср. бур. хунхыха ‘опустить (голову)’

1. ыһыгын диэнтэн бэй. туһ. Аҕыйах түгэн иһигэр адьас ыһыктынан, бүттүүн талбаарыйан ыларга дылы гынна. Н. Лугинов
   Сарсыарда эрдэ уһугуннаҕына этин-сиинин ыһыктынара, оччоҕо биир-икки чаас нухарыйан ылара. Сэмээр Баһылай
   Арыт ыһыктынан кэбиһэн тэмтэрийтэлээн ылара чаастатыйыах курдук буолбута. КАА АСС
   △ Көтөн иһэн кынаккын, атаххын намылытан, аллара ыытынан кэбис. ☉ Опускать крылья, лапки, устремляясь вниз, приземляясь (о птицах)
   Атыырдаах тыһы моонньоҕон, кынаттарын кэннилэригэр тылбыччы бырахпытынан, хара атахтарын ыһыктынан баран, Ньукуус олорор күөлүн туһаайбытынан куугунаан киирдилэр. В. Титов
   Көтөр дулҕа ортотун диэки намтаан кэлэн, кынатын, атахтарын ыһыктынна. Н. Заболоцкай
   Хотой бөрө үрдүгэр кынатын ыһыктынан, суптурута түһүтэлии сылдьар. В. Иванов
2. көсп. Өйүҥ-санааҥ кыараан, эрэлгин сүтэрэн кэлиҥҥитэ хайдах-туох буоларын кэрэйбэт буол (хол., олоххор буолар ыараханы тулуйбакка). ☉ Становиться безразличным ко всему, опускать руки, впадать в отчаяние
   Виктор Константинович ол тухары өрүү бэйэтин ыһыктыммакка көрүнэрэ-харанара. Болот Боотур
   Кыыс миэхэ чугаһаабат буолбутугар эрэй бөҕөнү көрбүтүм, бэл үөрэхпэр ыһыктына сыспытым. П. Аввакумов
   Киһилии дьон кэккэтигэр сылдьыан сөптөөх эдэр киһи ыһыктыннар ыһыктынан иһэрин көрүөххэ ыараханын ааһан, түктэри. МАС ТК
   ♦ Ыһыктынан кэбис — 1) санааҥ түс, туохха да кыһаммат, үчүгэйгэ тардыспат буолан хаал. ☉ Пасть духом, утратить интерес к жизни, впасть в уныние
   Киһи киҥ-наар буолан, ыһыктынан да кэбиһиэн, араас куһаҕаҥҥа да үөрэниэн сөптөөҕө. Э. Соколов
   Ийэтэ ыһыктынан кэбиһэн олох сүүрүгүн хоту мэнээк устубатаҕа. «Чолбон»
   Эрэл санаата суох киһи ыһыктынан кэбиһэр, үтүөнүмөкүнү араарбат буолан хаалар. А. Алдан-Семёнов (тылб.); 2) тута уолуйан, ыксаан хаал, эрэлгин сүтэр. ☉ Терять надежду, паниковать
   Уубут адьас өрө анньан кэбистэ, Былатыаным уолуйан, ончу ыһыктынан кэбистэ бадахтаах. П. Аввакумов

аат. Босхоҥ буолан ыалдьыы, киһи сүһүөхтэрэ ыалдьан кыайан хаампат-хамсаабат буолуута. ☉ Заболевание суставов, в результате которого человек лишается возможности нормально ходить, передвигаться на ногах, ревматизм.
◊ Босхоҥ өлүү (ыарыы) көр босхоҥнооһун
Сатаатар, ийэбин босхоҥ өлүү охтордоҕо үһү. М. Доҕордуурап
Сааһыран иһэн, атаҕынан эмэҕирэн, босхоҥ өлүү буолар. Саха сэһ. I. Босхо ыыт — ыһыктан көҥүлүнэн ыыт (хол., төбөҕүн, илиигин-атаххын). ☉ Опускать свободно, расслаблять (напр., голову, руки, ноги)
[Ат] иччитин диэки: «Хайа көмүһүөм, эн хайдаххыный? Миигин бу сиэтилэр ээ …… Ситис, иччикээм!» — диэн курдук икки хараҕын уутун мөлбөрүппүтүнэн, ыар баҕайытык ынчыктаан, төбөтүн босхо ыыппыта. П. Ойуунускай
Уонна уостуом уорастыйа, Аа-дьуо чуумпуга нухарыйа Илиилэрбин босхо ыытан, Өйбүн-санаабын утутан, Түүнү кытта түүн буолан. С. Данилов
Төбөтүн кыҥначчы түһэрэн, тобуктарын босхо ыытан, оргууй хааман накыҥнаталыыр. Амма Аччыгыйа