орлан-белохвост.

большие пятна на лопатках или шее (животного); сур дьаҕыл ат серая лошадь с чёрными пятнами на лопатках # дьаҕыл тойон белоплечий орлан.

аат. Уу чугаһыгар олохсуйар уонна сүнньүнэн балыгынан аһылыктанар хотой бииһэ, улахан тыҥырахтаах көтөр. ☉ Крупная хищная птица, гнездящаяся около водоемов и питающаяся преимущественно рыбой, орлан-белохвост. Боруллуо уйатын саҕа
□ Соторутааҕыта диэри Туймаада сыһыытын икки Ытык хайатыгар айылҕа биир кэрэ көтөрө, кынаттаах бииһин ыраахтааҕыта, тойон кыыл биир көрүҥэ — боруллуо көтөр олохсуйар этэ. «Кыым»
Сыыр үрдүгэр үүммүт баараҕай тииккэ боруллуо уйа туттубут. Н. Лугинов
ср. монг. борулдай ‘жаворонок’

хомпоруун хо- той — улахан токур, хомпоҕор тумустаах сүдү хотой. ☉ Орёл-горбонос, орлан камчатский
Оо, хомпоруун хотой обургу айаннаан иһэн манна кэлэн, сынньана таарыйа, булду сылыктаан дайдаллан олорбут эбит дии. Амма Аччыгыйа
Хомпоруун хотой өлөр кэмэ кэллэҕинэ, халлааҥҥа үөһээ-үөһэ көтөн тахсан баран, кынатын кумунан, таастыы сиргэ куугунаан түһэн өлөр дииллэр. Н. Габышев
Өргөс очуоска хам-түм хомпоруун хотой улуутук олорон бокуойа суох илгистэн …… сараадыйбыт кэтит кынаттарынан сапсынан халлаан үрдүк мөҥүөнүгэр өрө көтөн куугунуура. Н. Абыйчанин

даҕ.
1. Саннын хаптаҕайыгар эбэтэр моонньугар сүрүн өҥүттэн туспа (үксүн хараҥа) дьүһүннээх улахан ойуулаах (сылгы). ☉ Имеющий большое пятно (обычно темного цвета) на лопатках или на шее (о масти лошади)
Бэйэ мэнньийиитэ буолбут, Тыын толуга буолбут Үстээх хаардаах Хара дьаҕыл атыыры үтэйэн иһэбин. Саха фольк. «Убаай, тохтуу түһүөх... Мин сатамматым...» - дьаҕыл акка мэҥэстэн иһэн Чыычаах диэн намчы ааттаах уолан киһи ыгылыйбыт куолаһынан эттэ. И. Гоголев
Ити кэмҥэ Никифоров кинээс дьаҕыл атын миинэн Ламмалаан иһэр. М. Доҕордуурап
2. Биир күрүс баһыйар дьүһүнтэн туспатыйар кыра бэлиэлэрдээх. ☉ Имеющий маленькие пятна, выделяющиеся на общем цветовом фоне
Тоҕус иилээх-саҕалаах толомон туруу дьаҕыл дойду Дурдатын диэки Өйдөөн көрөн турдум. Саха фольк. Кэрэ дьаҕыл дайдым Киэркэйбитин кэннэ Кэлэн-баран Кэлэҕэйдээн сылдьыбыт Кэҕэлиирэ кыылым [кэллэ]. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тайбыыр дьаҕыл кынаттаах Таллан куоҕас хараарар. В. Чиряев
◊ Хара дьаҕыл фольк. - хотой арааһа (Саха сирин сиэмэх көтөрдөрүттэн саамай улаханнара). ☉ Орлан (хищная птица)
Көтөр кынаттаах тойоно буолбут хара дьаҕыл көхсө күнү бүөлээн, санна халлааны хаххалаан, тиийэн кэлэр. Саха фольк. Хара дьаҕыл хотой саҥата часкыйда. ПЭК ОНЛЯ I
Хара дьаҕыл хотойдор хаадьаа көстөн ааһаллар, Олор - улуу тойоттор Очуостарга саһаллар. Күннүк Уурастыырап

1. аат.
2. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ хамначчыттардаах баай. ☉ До революции 1917 года: богач, имеющий батраков, тойон
   Аҕаҥ тойонугар үлэлии барбыта, сарсын кэлиэ. Күндэ
   Силип тойоно Аадаҥ оҕонньор — нэһилиэк сиһэ. Күннүк Уурастыырап
3. Дьахтарга эрин аҕата. ☉ Отец мужа, свёкор
   Эргин кытта дойдугар, тойонуҥ аахха, барыс. Н. Неустроев
   Тойоно баарына кини дьадаҥы, кумалаан төрүттээҕэ ахтыллара. Н. Якутскай
   Хамначчыт Харытыана эрэйдээх хотуннаах тойонугар күнүскү чэйдэрин бэлэмнээн баран: «Чэ, чэйгитин иһиҥ», — диэбитэ. П. Ойуунускай
4. кэпс. Салайар дуоһунастаах киһи, салайааччы, баһылык. ☉ Человек, занимающий какую-л. руководящую должность, начальник
   Ньукууһа Наҕыл Земскэй быраабатын тойоно буола охсор. Амма Аччыгыйа
5. кэпс. Кими эмэ таптаан, эйэргээн, эбэтэр сиилээн, кыыһыран этэргэ туттуллар тыл. ☉ Слово, которое употребляется по отношению к человеку, выражая различные эмоциональные оттенки
   Эрим тойон миигин ханна да халты харбатыа диэн онно-манна илдьэ сатаатаҕай? Софр. Данилов
   Кылаас хаһыатыгар биэртим (онно уончалаах тойоммун). Баал Хабырыыс
   Сиэним тойон ыытаа ини. С. Ефремов
   «Күрэхтэһиигэ диэри үс эрэ хонук хаалла дии. Ону өйдүүр тойоҥҥун дуо, ээ?» — Иван Алексеевич ыйытта. «ХС»
6. булт. Ууга куотар балыгы муҥхаҕа төттөрү үтэр тэрил. ☉ Орудие, с помощью которого загоняют рыб обратно в невод.
7. булт., харыс. т. Эһэ. ☉ Медведь. Эһэ харыс ааттара — эһэ, оҕонньор, тойон, кыыл, тыатааҕы… КАЕ НТ
8. даҕ. суолт. Улахан, бөдөҥ, кырата суох. ☉ Большой, крупный
   Толоостук туттаммыт Тойон томороон түүтэхпин Туораахтарын тоҕорбут Илэ бэйэбититтэн Ирдэбиллээх буолуоҕа. Күндэ
   ♦ Нохтолоох (тойон) сүрэх көр нохто
   Тойон сүрэҕим долгуйан, Тоҥхох гынан, Тохтуу түһэн ааспытым. С. Зверев
   Тойон оҕото буол көр оҕо. Туһааннаах үлэҕин бүтэрдиҥ да, тойон оҕото буола түһэҕин. Э. Соколов. Тос курдук тойон көр тос I. Эппит тылгар тойон буол көр тыл II
   ◊ Аар тойон аҕа көр аар II
   Дьэ, Маппыр, аар тойон аҕаҥ олус өйдөөх оҕонньор эбит. Л. Попов. Айыы Тойон таҥара көр айыы I. [Манчаары:] Айыы тойон таҥара, Айыылаах дууһабын харайан Абыраатаҕыҥ баҕас дуу… А. Софронов
   Ала тойон көр ала I. Ала тойон үксүгэр сордоҥунан аһылыктанар. Болот Боотур
   Баай барыылаах Байанайым (<тойон> эһэм, эһэкэм) көр барыылаах. Баай Байанай тойон эһэм! Барар күнүм баһыйда. А. Софронов
   [Уотугар ас биэрэр] Аһаа, сиэ, тойон эһэм. Суорун Омоллоон
   Тойон эһэм обургу Аһаан асхарый, Үөрүүлээҕинэн көрүс! С. Зверев. Дьаҕыл тойон — күрэҥниҥи хара дьүһүннээх, сааһырдаҕына дабыдалын таһа, кутуруга, буутун түүтэ туртайар, ала тойоннооҕор улахан тыҥырахтаах көтөр. ☉ Орлан тихоокеанский. Дьиэлээх тойон кэпс. — ыал аҕата, дьиэ баһылыга. ☉ Глава семьи, хозяин
   «Кимиэхэ наадалаах буолан сылдьаҕыт?» — диэн дьиэлээх тойон оргууй аҕай наҕыллык ыйытта. Эрилик Эристиин
   Дьиэлээх тойон киһитээҕэр аты ордорон тахсан барбытыттан Александр кыһыйа санаата. М. Доҕордуурап
   Эһэ олбоҕор сынньана сытар дьиэлээх тойон өгдөйөн көрдө. «Чолбон»
   Дьылҕа тойон (хаан) көр дьылҕа. Былыргы дьылга, урукку күҥҥэ, Дьылҕа тойон баар эрдэҕинэ, сылгы киһилии кэпсиирэ үһү. Ньургун Боотур
   Таһыар (тойон) көҕүөр көр көҕүөр. Тойон көҕүөрү ыйыыр Ат бастаах араҥас маһы астарда. Саха нар той. IV. Тойон айах көр айах II. Толору тооромос арыылаах Тойон айах маспын Туттаран кэбистилэр. С. Зверев
   Тойон айах тутуурдаах, Эбир хамыйах түөрэхтээх Эдьээн иэйэхсит эдьиийим. «ББ». Тойон ан- ды — улахан, бөдөҥ анды. ☉ Крупный турпан
   Маҥнайгы киирии андылар наар тойон андылар буолааччылар. С. Тумат
   Андылары ырытыы буолла: тойон анды дуу, хохуора дуу, хатыр атах дуу. А. Бродников. Тойон арҕас анат. — сылгы лаппаакытын кэлин өттүнэн арҕаһа. ☉ Загривок задней части лопаток у лошади. Тойон балык түөлбэ. — бил. ☉ Таймень
   Үрэхтэр тойон балыктарынан Долгуннура тураллар эбит. Саха фольк. Арыт хас да тойон балык, тууччах түбэһэр. Болот Боотур. Тойон көтөр кэпс. — хотой. ☉ Орёл
   [Дуолан Хара:] Бай, тойон көтөр тэлээрэ сылдьар! И. Гоголев
   Хотуойа эмээхсин тааһы тойон көтөр уйатыттан ылбыта үһү. «Чолбон». Тойон кус түөлбэ. — анды. ☉ Турпан
   Тойон кыыл көр кыыл. Тойон кыыл тохтуур, Уоруйах суор хонуктуур Уордаах боруллуо олорор Уруктаах бэс ойуурдаах. С. Зверев
   Тойон (бастыҥ, сүрүн) өһүө көр өһүө. [Дьиэ үрдүттэн буор тохтон] Тойон өһүө, маһа сааллан, Тостуох курдук бачыргыыра. Күннүк Уурастыырап
   Түүл түһээн истибитим — Тойон өһүөм баһынан Дохсун буурҕа түһэн куйахабын күүрдүбүт эбит. Саха фольк. Тойон (бастыҥ) сэргэ көр сэргэ I. Ырааһыйа ортотугар тойон сэргэ солотуулаах көмүс баһа күҥҥэ чаҕылыйа турар. Н. Лугинов. Тойон тарбах түөлбэ. — көр тойон эрбэх. Тойон тарбаҕым ыарыйда
   □ Оноҕос тойон тарбах сүрэҕэр охсуллаат, үс төгүл тоһутталаммыта. Эвен фольк. Тойон тоҥсоҕой түөлбэ. — саадьаҕай тоҥсоҕой. ☉ Трёхперстный дятел. Тойон тураах түөлбэ. — хара тураах. ☉ Чёрная ворона. Тойон ымыы — улахан, бөдөҥ ымыы. ☉ Щур (птичка). Тойон ыҥырыа — муохтаах сиргэ уйаланан мүөт мунньунар, түүлээх эриэн истээх, сахсырҕатааҕар бөдөҥ кынаттаах көтөр үөн. ☉ Шмель земляной
   Алтан от, мүөттээх от үрдүгэр Аар тойон ыҥырыа эргийэр. С. Данилов
   Мөп-мөкүнүк тойон ыҥырыа сибэккиттэн сибэккигэ көтөн дооҕунуур. Н. Лугинов
   Сибэккилэргэ тойон ыҥырыалар лоҥкунаһаллар. КЗА АҮө. Тойон эрбэх — киһи илиитин-атаҕын улахан эрбэҕэ. ☉ Большой палец
   Уйгуурап аптамаатын чыыбыһын тойон эрбэҕинэн иннин диэки аста. В. Титов
   Биир табаны ыйан баран, тойон эрбэҕин бүк баттаата. Тэки Одулок (тылб.)
   Тойоҥҥун биллэр көр биллэр I. Харабыл начаалынньыга, тойонун биллэрэн, саллаатыгар көбдьүөрдэ. А. Сыромятникова. Тооппоор (тойон) аһыҥа көр аһыҥа. Оҕо тойон аһыҥаны тутта. Уол тойон — дьахтарга эрин убайа. ☉ Старший брат мужа по отношению к женщине
   Күтүөт уруута Кыыһы мөх да мөх! Уол тойон этэр — Эн матайдьыккын. Н. Некрасов (тылб.)
   <Үрүҥ> Айыы <Аар> Тойон көр айыы I. Үрүҥ Аар Тойон, Үрүҥ Арылы Хотун икки, мин этэр тылбын өйдөөн истэн олоруҥ! Ньургун Боотур. Эһэ тойон — дьахтарга эрин эһэтэ. ☉ Дед мужа по отношению к женщине.
   ср. др.-тюрк. тойын, кит. даожэнь ‘буддийский монах (букв. человек пути)’, тюрк. тоҕан, тойҕан ‘орёл’

I
1. даҕ.
1. Ойоҕосторо маҥан, эбэтэр курдуу маҥан өҥнөөх (ынах сүөһү). ☉ Белобокий, в белых полосах поперек туловища, белополосатый (о рогатом скоте)
«Ласпайаана» диэн ынаҕыттан курдаах ала тыһы ньирэй төрөөтө. Ону «Кустуктаана» диэн ааттаата. М. Доҕордуурап
Аалыы көмүс муостаах Атыыр кунаным Ала бургунас аймаҕын Аймаан дьалкытан аймаһыппыт. С. Зверев
Аччыгыйкаан Арыйаан Аччыктаабат буолбута, Ала ынах маҥыраан Айманара ааспыта. Эллэй
2. Улахан үрүҥ элэмэстэрдээх, элэмэс, дьаҕыл-элэмэс (сылгы сүөһү). ☉ Пегий, пестрый (о лошадях). Кэрэ биэ кэлэр, ала биэ ааһар (тааб.: халлаан сырдыыта уонна хараҥарара). Төрөөбүт хотугу кыраайын айылҕатын, олоҕундьаһаҕын — күөгэйэ намылыйбыт күөх нуоҕай мутукчатыттан ала дьоруо атыгар тиийэ …… Күндэ хомоҕой хоһоонугар холбообута, ыллам ырыатыгар ыпсарбыта. Софр. Данилов
Космоһы хоһуйуу, Космоска хоҥкуйуу — Биһиги кэммит Поэзиятын муодата, Атах мээнэ тэбиммит Ааттаах аллаах Ала ата. Күннүк Уурастыырап
3. Толбонноох, эбирдээх, чуоҕурдаах. ☉ Пестрый, пятнистый
Моонньун ортотугар эргиччи синньигэс үрүҥ сурааһыннаах, кутуругун төрдүттэн өрө иэҕиллибит күөхтүҥү-хара түүлээх, ууга ала буолан көстөр, кэрэттэн кэрэ атыыр көҕөн бэркэ сибиэркиир... Амма Аччыгыйа
Өрүөстээх самыытыгар биэс тыҥырах суола үрүҥ түүнэн саба үүммүт, оттон арҕаһа ала чуоҕурдардаах — эмиэ чэрдийбит баас онно. Л. Попов
2. аат суолт. Элэмэс, эриэн, эбир өҥнөөх сүөһү; туох эмэ элэмэһэ, эриэнэ, эбирэ. ☉ Скот белобокий, пестрой, пегой масти; пестрота, пятнистость чего-л.
Саадьаҕайы алаҕа холоото, Аланы саадьаҕайга аҕалла, сыыһа саҥаны саҥарда, Кирдээх тылы киллэрдэ, Кэр-дьэбэр кэбилэннэ. С. Зверев
Ньирэйдэр тигээрдээн сырсаллар, Эргэ дьиэ күлүгэр мусталлар. Ньирэйдэр эриэннэр, алалар, харалар — буобура курдуктар. С. Данилов
Байыкка өйдөөбөт, түүн, борук-сорукка бэйэтэ да ала элбэҕэ бэркэ дылы этэ, сиргэ түспүт хаардыын киниэхэ ала буолан көстүбүттэрэ. Н. Заболоцкай
3. эб. суолт. «Олус, наһаа, сиэрэ суох» диэн күүһүрдэр суолтаны биэрэр эбиискэ курдук туттуллар. ☉ Употребляется в качестве усилительной частицы со значением «очень, безмерно, крайне»
Ат оҕус көлөнөн Ала муҥу көрөн, Аан күдэн тыыннанан Араскаат бөҕөнөн айанныырбыт. Саха фольк. Бэрт диэн бэйэлээх, алыс диэн айылгылаах, анаарартан ала дьикти, көрөртөн көрө түктэри оҕону илиититтэн сиэппит. ПЭК ОНЛЯ I
Елисейи «Духоборкаҕа» биһиги дьоммут мунньахтыы олороллорун тыллаабыт диэн букатын сымыйанан этэллэр. Ити Прокосов ойоҕо ала кубулҕат тарҕаппыт тыла. Эрилик Эристиин
тюрк. ала
♦ Адаҕалаах Ала Буурай эмээхсин — олоҥхоҕо Аллараа дойду абааһыларын ийэлэрэ. ☉ В олонхо — мать всех абаасы Нижнего мира
Адаҕатын кэппитинэн төрөөбүт, Аан-Дьараһы аймаҕын ийэтэ буолбут, Адаҕалаах Ала Буурай, Аан-Дьааһын диэн ааттаах дьахтар хотуннаахтар эбит. П. Ойуунускай
Онуоха Арсан Дуолай оҕонньор, Адаҕалаах Ала Буурай эмээхсин икки киэҥ көҕүстэрэ сүүтүктээҕэр кыараата, уһун санаалара саптааҕар кылгаата. Ньургун Боотур. Ала буркун — сир-халлаан ыпсыыта биллибэт хаардаах силлиэ. ☉ Снежная буря, пурга. Ала буркун аарыгырбыт Арыы тыалларын силистэри ылҕаан Киэҥ кэскили тирэхтиир, Кэлэр иннибитин эрчимниир тыраахтар көлө. С. Зверев
Сир-халлаан көстүбэт ала буркуна аҕыс хонугу мэлдьи сэллээбэккэ иһиирэ турда. И. Данилов
Таһырдьа киһи сирэйин чыпчаххайынан биэртэлиир айылаах ала буркун дьаарбайар. У. Нуолур. Ала буурҕа — ардахтаах, хаардаах күүстээх силлиэ. ☉ Сильная вьюга, снежная буря
Дьол быатыгар, Сор быатыгар Ыйыстар ыас хараҥа, Ытыллар ала буурҕа... П. Тобуруокап
Дууһаҕа кимиилээх ыар аймалҕаны кытары кырдьыы аргыһа — мөлтөөһүн, кыаммат буолуу, аһыы өйдөбүллэрэ, ала буурҕа курдук саба халыйан киирдилэр. Н. Лугинов. Ала бэлиэ — харахха быраҕыллар, уопсай кэккэттэн тугунан эрэ чорбойон уратытык көстөр. ☉ Бросающийся в глаза, особенно приметный; выделяющийся чем-л. на общем фоне из однородных рядов
Биһиги көлүөнэбит тыла ала бэлиэ. Амма Аччыгыйа
Үтүө киһи, тыллыын-өстүүн ала бэлиэ. Наар дьон иннигэр кыһана сылдьар. Д. Таас
Биилкэнэн лэппиэскэни Ойуулаабыт кэриэтэ, Көрөбүт хаарга кини [лааскай суола] ала бэлиэтин. Баал Хабырыыс. Тэҥн. ала-чуо. Ала бэлиэтик — харахха быраҕыллар гына, уопсай кэккэттэн тугунан эрэ чорбойон уратытык көстөрдүү. ☉ Бросаясь в глаза, выделяясь, особенно приметно
Граната оскуолкалара көхсүн тырыта сүүрбүттэрэ, чэрдийэ оспуттара ала бэлиэтик килэрийэн көһүннэ. М. Доҕордуурап
Кини [С. Данилов] ырыата-хоһооно бүүсбүтүннүүтэ элбэх национальностаах литература модун куолаһыгар ала бэлиэтик киирэн холбосто. П. Аввакумов. Ала дуурай фольк. — кыһын уорааннаах тымныытын хоһуйар уларыйбат эпитет. ☉ Постоянный эпитет, живописующий зиму с ее лютыми морозами
Аҕыс ыйга адаҕыйбыт Арахсыбат аргыардаах Ала дуурай кыһын обургу Аргыардаҕа алыһын! Саха нар. ыр. II. Ала дьаргыл фольк. — олоҥхоҕо бухатыырдары баайар, оҕуурдуур аптаах быаны хоһуйар кубулуйбат эпитет сорҕото. ☉ В олонхо — часть сложного постоянного эпитета, живописующего волшебный аркан для пленения, скручивания богатырей
Ала дьаргыл ап-чарай быанан Умса оҕуурдатан ылан, Уол оҕону Аллараа дойдуга Таҥха биһиккэ Таҥхалата ыыппыт [Дьылҕа Тойон]. П. Ойуунускай. Ала кулугунай балык фольк. — «Ньургун Боотур» олоҥхоҕо ахтыллар, куутунан бухатыырдар ох сааларын сиһин силимнээн оҥорор эпическэй балык. ☉ Упоминаемая в олонхо «Ньургун Боотур Стремительный» эпическая рыба (из ее пузыря приготовляется клей для склеивания дуги богатырского лука)
Ала кулугунай балык куута кууттаах [ох саа]. ПЭК СЯЯ
Ала кулугунай балык Аҕыс үөстээх Куута кууттаах …… көрүлүүр көр муос саатын сулбу охсон ылла. П. Ойуунускай. Ала кулуну төрөппүт — түүн дэлби тоҥон кыайан утуйбатах, титирээн тахсыбыт. ☉ Ночью сильно продрог и не спал (букв. родил(а) пегого жеребенка — родившиеся ранней весной жеребята покрываются инеем так, что кажутся пегими — шутл. выражение)
Өксүөннэнэн, силлиэлэнэн, Өрүс илэ силбиэтэннэ. Ала кулуну төрөтөр Амыр айан онно буолуо. Күннүк Уурастыырап
— Хантан истиэмий [уолаттар түүн чөкчөҥөлүү сылдьыбыттарын], — оттон Көөстөөнтөн ыйыттым, бөлүүн бииргэ тоҥон, ала кулуну төрөтөн, быһыкка хоммут доҕоргуттан!.. Н. Заболоцкай. Ала моҕой — олус кутталлаах, уодаһыннаах. ☉ Очень опасный и коварный (соотв. змея подколодная)
Арҕаа диэкиттэн адьарай биистэрэ, Аҕыс салаа кутуруктаах Ала моҕой кыыл буолан Алдьатан киирдилэр. Нор. ырыаһ. [Дэдээһэп — Үүттүүрэпкэ:] Бу [Өрөпкүөм ойоҕо] ала моҕой ээ
Ону эн киһи курдук саныыгын. Эрилик Эристиин. Ала мондоҕой фольк. — хотой мифологическай аата. ☉ Одно из мифологических названий орла-горбоноса
Атара кутурук, Алтан сабарай, Ала мондоҕой, Тайбыыр дьаҕыл, Сүҥкэн эрэли, Хомпоруун хотой кыыл буоламмын өрө көттүм. Өксөкүлээх Өлөксөй. Ала Мылахсын хотун (хатын) фольк. — аан дойду иччитин аата. ☉ Имя духа-хозяйки земли
[Манчаары:] Аан дойдум иччитэ, Ала Мылахсын хатын, Арыһыйа көрүмэ, Алгыскыттан матарыма! А. Софронов. Ала тойон — күрэҥ дьүһүннээх, маҥан кутуруктаах, боруллуотааҕар арыый улахан, тыҥырахтаах көтөр. ☉ Орлан-белохвост
Ала тойон үксүгэр сордоҥунан аһылыктанар. СГФ СКТ. Ала тураах — суордуҥулар кэргэннэригэр киирсэр, кынатыгар үрүҥ куорсуннардаах, уратытык талыгыраан саҥарар, тураахтан кыра көтөр (Саха сиригэр дэҥҥэ көстөр). ☉ Сорока. Ала холорук — наһаа күүстээх тыал. ☉ Буйный вихрь
Анысхан тыал хайысхата уларыйа турара, ала холорук эбии сэтэрэн испитэ. СГФ СКТ. Ала чахчы — харахха быраҕыллар, көстөн турар. ☉ Очевидно; в самом деле, действительно
Ала чахчы бэрдин даа, Ала — Таайы хайата! Эллэй
Аал уот иччитигэр Ас кутан Ааттаһан барбыттарыгар, Ахтар айыыһыт ала чахчы Айхалынан алҕаабыта. Өксөкүлээх Өлөксөй. Ала чоккуруос — олус сырдык өҥнөөх харахтаах. ☉ Человек с очень светлыми глазами, белоглазый. Туос ала — эбириэн, эриэн (үксүгэр маҥан, сырдык өҥ баһыйар). ☉ Пестрый, пятнистый (обычно с преобладанием светлого цвета, светлых тонов)
Улуутуйар Улуу Суорун оҕонньор уоллаах кыыһын атыырдарыттан аҕыстыы кырыылаах, тоҕус сиринэн туос ала, токуруччу туттахха, чиккэччи тэбэ сылдьар икки кылы бэрдэрдэ. П. Ойуунускай. Оксиэ, туос ала — Туус Кубалаҥ хайалар, Күн, ый таптала — Уот чаҕылы хайалар! Киэҥ сир сүрэҕин Үөс тымыра эһигиэ? А. Бурцев. Туҥуй ынах муоһа Туос ала мээмэтинэн Чачата-чачата да буоллар Чалбааттаан аһатан барда. Саха фольк.
II
аат. Табаны туркуга көлүйэргэ табаҕа нотуруускалыы (моонньун төрдүнэн уонна хонноҕун аннынан уган) кэтэрдиллэр кэтит, хаптаҕай тирии быа. ☉ Тяговый ремень через плечо, шлейка (в оленьей упряжке). Сэтиигэ иһэр биир таба алатыттан атаҕын таһааран баран, моонньо быстыах айылаах айанныыр. Тэҥн. аалык