Якутские буквы:

Якутский → Русский

ороһу

поздний; ороһу торбос поздний телёнок (родившийся поздней осенью), ороһу оҕо поздний ребёнок.

Якутский → Якутский

ороһу

даҕ. Хойутаан төрөөбүт (ньирэйи, кулуну уонна оҕону да этэргэ). ☉ Поздний, родившийся последним, припозднившийся (о ребёнке); родившийся поздно, не в сезон (о детёныше животного)
Барыларыттан ороһу төрөөн, ситэ-хото илигинэ кырыа хаар кинини хаарыйбыта дуу? Амма Аччыгыйа
Онон, биэс уон үс ороһу борооскулары тутан, хас биирдиилэрин кыстык устата алта уон киилэнэн улаатыннарарга соруктанар. «Кыым»
ср. алт. орочы ‘наследник, младший сын’

Еще переводы:

аппах

аппах (Якутский → Якутский)

көр ньылба
[Хобороос] биир ороһу кулун аппах буолбутугар ытаа да ытаа буолбут дии! А. Сыромятникова
Кини [Миитээ] өлөргө ууруллубут холкуос аппах тугутун көрдөһөн тыыннаах хааллартаран, көрөн-харайан, бүөбэйдээн быыһыыр. ФНИ ТЛТКҮө

үтүрүм

үтүрүм (Якутский → Якутский)

даҕ. Хас да сыл устата кытараабакка субуруччу төрөөбүт (хол., ынах). ☉ Телившаяся подряд несколько лет (напр., корова). Үтүрүм ынах уойбат
□ Уулаах үтүрүм биэлэр барахсаттар, Ороһу убаһалар муҥнаахтар, Быһа түһэн хаалбакка, Самаан сайыҥҥа тиийэн, Саҥа күөххэ үктэниэххит. С. Данилов

күрэхтээх

күрэхтээх (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Киһини угуйар, көҕүтэр. ☉ Азартный, задорный
Нөҥүө күнүттэн ыла Артыал отчуттара күрэхтээх куоталаһыыга киирдилэр. А. Бэрияк
Бу кэрэ оонньуу [саахымат] олус күрэхтээҕин, хатыһыылааҕын иһин, өй спорда диэн ааттыыллар. «ХС»
2. Дьаныардаах, дьүккүөрдээх. ☉ Упорный, настойчивый
Таптыыбын Сандаллаах халлааннаах, Сардаҥа саргылаах Төрөөбүт кыраайбар Төннүбэт төлкөнү Төрүттүүр күрэхтээх, Төлөннөөх сүрэхтээх, …… Үлэһит дьоннорбун. Күннүк Уурастыырап
Күргэлээх үрэҕин уутун Ороһу — Ньэгэдьээк систиэмэтигэр киллэрэр күрэхтээх үлэлэрэ саҕаламмыта. «Кыым»

сыах

сыах (Якутский → Якутский)

аат. Бырамыысыланнас тэрилтэтэ туспа үлэлээх чааһа, салалтата. ☉ Цех
Сорох сыахха киирдэххэ, дьахталлар араас өҥнөөх былааттара сибэкки курдук чэлгийэн көстөллөр. И. Федосеев
Иистэнэр сыахха куолутунан сүр кыһамньылаахтык үлэлии олорор Өксүүгэ местком дьахтара киирэн икки билиэти ууммута. Н. Заболоцкай
Ороһу, Харбалаах, Үөһээ Бүлүү арыыларын сыаҕар иккистээн бэрэбиэркэ ыыттыбыт. «Кыым»

уруй-айхал

уруй-айхал (Якутский → Якутский)

аат., үрд. Дьолусоргуну түстээһин, алҕааһын. ☉ Благословение и благопожелание
Кэнники да үөскүүр кэнчээри ыччаттар Кэскиллэрэ буолуохтун, Хойут төрүүр ороһу оҕолор Тускулара буолуохтун, Уруй-айхал буолуохтун! Саха фольк. «Күөгэйэр күннэрбэр» кинигэттэн наар үөрүү-көтүү, уруй-айхал, эйэ-дэм сылаас тыына илгийэрэ. Софр. Данилов
Аллаах аппыт барахсан Бадылҕахтаан тахсыбат Арыылардаах кымыһын Бастыҥ сиэллээх чорооҥҥо Адьырыччы кутаммыт, Айах тутан тураммыт Урааҥхайдыысахалыы Уруй-айхал этиэҕиҥ. Күннүк Уурастыырап

чөллөй

чөллөй (Якутский → Якутский)

I
чөллөрүй диэн курдук
Сайылык диэки атыыр оҕус бастаан бүтэ өһөн хаалбыт куолаһынан, онтон чөччөйөн-чөллөйөн ис-иһиттэн имэҥнээхтик айаатаан чыҥкынаата. Эрилик Эристиин
Бастаан симиттэн, кэлэҕэйдээн баран кэнникинэн күөмэйэ чөллөйөн этэн барда. М. Доҕордуурап. Куралай Кустук эттэҕин ахсын эбии сайдан хомус курдук куйааран, …… куолаһа чөллөйөн, …… хоххулла илгиһиннэ. Д. Апросимов
II
сыһ. Бүүс-бүтүннүү, сыалайдыы. ☉ Полностью, целиком
Ааспыт сайын поэт С.Т. Руфов куораттааҕы бибилэтиэкэтин чөллөй кэриэтэ Ороһу мусуойугар биэрбит сураҕырбыта. К. Уткин
Ходуул аннынааҕы бактыарыйалар чөллөй олорон хаалаллар. НПИ МВК

бадыа-бүдүө

бадыа-бүдүө (Якутский → Якутский)

  1. даҕ. Борук-сорук, хараҥаран эрэр. ☉ Сумеречный, полумрачный
    Бадыа-бүдүө күһүҥҥү халлааҥҥа ууналаспыт бороҥ лоскуй былыттар тиэтэйбит табалар курдук субуруҥнаһа сырсаллар. Н. Габышев
    Кутузов таҥара күлүктэрин, лампаада диэки көрбөхтөөбүтэ, түннүгүнэн халлаан бадыа-бүдүө лоскуйун одууласпыта. АС НИСК
    Оскуола көрүдүөрүгэр сотору киһи киһини нэһиилэ араарар бадыа-бүдүө буруо буолбута. «ХС»
  2. аат суолт. Сырдык-хараҥа икки ардынан, хараҥатыйан эрэр кэм. ☉ Сумерки, полумрак
    Халлаан барбатах балык миинин курдук бадыа-бүдүө. Суорун Омоллоон
    Барыта бадыа-бүдүө, былыт олус халыҥ уонна хаар күүскэ түһэр. А. Сыромятникова
  3. сыһ. суолт. Боруҥуйдук, болоорхойдук. ☉ Сумрачно, тускло
    Дьиэ иһэ бадыа-бүдүө хараҥаран барар. Күннүк Уурастыырап
    Мас-от барыта Бадыабүдүө барыйда, Күнүскүнү күүппүттүү Күлүгүрэ сөҥнө. «ХС». Тэҥн. үөл- дьүөл
    ◊ Барбатах балык миинин курдук бадыа- бүдүө дойду (сир) фольк. – Орто дойду дьонугар өһүөннээх биистэр олорор Аллараа дойдуларын ойуулаан этии. ☉ Описание сумрачного Нижнего мира, где обитают враждебные людям Среднего мира силы
    [Ньургун Боотур] Кэриэ бараан дьүһүннээх, Кус куртаҕын курдук күннээх, Куобах куртаҕын курдук ыйдаах, Барбатах балык миинин курдук Бадыа-бүдүө дойдуга тиийдэ. П . Ойуунускай. Онтон барбатах б а - лык миинин курдук бадыа-бүдүө дойду устун баран истэ, буспут мунду миинин курдук борук-сорук дойду устун баран истэ. Ньургун Боотур
    Барбатах балык миинин курдук бадыа-бүдүө бу сир халлаана, туундара диэн маннык дьайыҥнаах, сиппэтэх оҕолуу ороһу мастаах. Р. Баҕатаайыскай