II несов. см. оторвать.

сов., отхватывать несов. что, разг. (оторвать, отрезать) быһа хап, быһа оҕус, быһа баттаа; отхватить топором палец сүгэнэн тарбаххын быһа охсун.

сов. разг. I. что (оторвать) хастаа, хаҕылаан ыл, саралаан ыл; отодрать обои обуойу хастаа; 2. кого (высечь) иэнин хастаа, таһыйан биэр.

м. I. (по гл. оторвать) быһыы, туура тардыы, араарыы; 2. (по гл. оторваться) быстыы, туллуу, арахсыы, тэйии; # учиться без отрыва от производства үлэлии-үлэлии үөрэн.

нареч. от хоҥнор =; хартыыҥканы хоҥнору тут = отклеить картинку; хоҥнору оҕус = отбить, оторвать что-л. (слипшееся, примёрзшее); сыарҕаны хоҥнору тарт = сдвинуть сани.

лэчигир гыннар= отрубить, обрубить, отрезать, оторвать (разом, враз); аҕыс хос баһын соҕотохто лэчигир гыннаран кэбистилэр фольк. разом восемь голов его они начисто отрубили.

каяк (сливочное масло, сбитое с тёплым молоком и застывшее); ср. көбүөр I # хайах хостоһуута игра, при к-рой играющие цепляются друг за друга, а один старается оторвать их по одному.

сов. что 1. (оторвать) быһа тардан ыл, былдьаан ыл; 2. перен. (получить) ылан хаал, тииһинэн хаал; 3. перен. (выделить время) быыс бул; урвать свободную минуту для разговора кэпсэтэ түһэргэ биир эмэ мүиүүтэ быыста бул.

1) в разн. знач. отделять (сильным, резким толчком, рывком, напр. что-л. слипшееся, примёрзшее или севшую на мель лодку); маарканы хоҥнор = отклеить марку; штукатурканы хоҥнорбут он отковырнул штукатурку; иһэрдиитин хоҥнордум я отпаял запайку; буочуканы хоҥнор = оторвать бочку (примёрзшую); оҥочону хоҥнор = столкнуть лодку (в воду); сыарҕаны хоҥнор = сдвинуть сани; 2) перен. сдвигать; кинини хоҥноруоҥ суоҕа его не сдвинешь с места (настолько он ленив) # сыҥаах хоҥнор = уст. поднести первые подарки отцу невесты для получения его согласия; сыҥаах-хын хоҥнор = немного закусить; хоммут уоскун хоҥнор = заговорить после долгого молчания.

аат.
1. Ынах арыытын сылаас үүккэ, сүөгэй уутугар эбэтэр тарга булкуйан ытыйан оҥоһуллар, тоҥорон баран сиэниллэр үрүҥ ас. ☉ Сливочное масло, сбитое в тёплом молоке, пахте или простокваше, употребляемое в замороженном виде, хаяк
Саламааттаан баран хайаҕын харыстаабыт диэбиккэ дылы (өс хоһ.). [Күөс Бүөтүр:] Бар, эмээхсин, хайахта киллэр. Н. Неустроев
Асчыт хайах анньан, килиэп бысталаан, тустуспа тэриэлкэ аайы өрөһөлөөн остуолларга уурталаата. Эрилик Эристиин
2. түөлбэ. Сыма. ☉ Мелкая рыба, заквашенная в специально вырытых для этого ямах
Баҕар, бу күөл кытыытыгар хайах көмө сылдьыбыттара буолуо. Багдарыын Сүлбэ
◊ Кымырдаҕас хайаҕа — кымырдаҕас оргулуттан ылыллар арыы курдук убаҕас. ☉ Муравьиное масло (жидкое, желеобразное вещество, добываемое с большим трудом из муравейника, используемое в народной медицине), муравьиная кислота
Ыарыйдахтарына кымырдаҕас хайаҕынан, араас отунан эмтэнэллэрэ. ГКН КК. Таас хайаҕа көр таас I. Таас хайаҕын эмкэ тутталлар. Хайах арыыта көр арыы II. Ол көрөн турдахпына — Аҕыс үөстэнэн араалланан, айманан, аатыран-айгыстан, Хайах арыыта буолан Асхарыйан айаан барар эбиттэр [үрэхтэр]. Саха фольк. Хайах сиир ый эргэр., түөлбэ. — сэтинньи ый (хайах сиэниллэргэ сөп буола тоҥор кэмэ). ☉ Ноябрь, когда хаяк можно заморозить до готовности к употреблению. Урут сэтинньи ыйы бүлүүлэр хайах сиир ыйа диэн ааттыыллар эбит. Хайах хостоһуута — саха төрүт оонньуута: хас да киһи төрүт буолан баҕананы кууһан олорор киһи кэнниттэн субуруччу бииллэриттэн ыга ылсыһан олороллор, хайах хостооччу бүтэһик киһини хонноҕуттан ылан кэннин диэки соһон, кинилэри биир-биир араартыыр соруктаах. ☉ Якутская национальная игра: первый игрок, сидя на земле, обхватывает руками столб, за ним цепочкой садятся другие игроки, каждый из которых держится руками за пояс впереди сидящего, а игрок, оставшийся стоять в конце цепочки, должен оторвать их по одному друг от друга
Онтон хайах хостоһуутугар уол төрүт буолбутун дьон бары, сынньана-сынньана, тардыһа сатаабыттара да, кууспут баҕанатыттан төлө тарпатахтара. Болот Боотур
Хайах хостоһуута бүттэ, аны харах симсиитэ буолла. Н. Заболоцкай
Хайах хостоһуу таһырдьа да, дьиэҕэ да оонньонор. ОВЕ СОо
ср. др.-тюрк., тюрк. хайах, кайак