нареч. криво, косо; одьоотук быс = отрезать что-л. криво.

нареч. коротко; кратко; кылгастык быс = отрезать коротко; кылгастык эт = говорить кратко.

сов., отхватывать несов. что, разг. (оторвать, отрезать) быһа хап, быһа оҕус, быһа баттаа; отхватить топором палец сүгэнэн тарбаххын быһа охсун.

лэчигир гыннар= отрубить, обрубить, отрезать, оторвать (разом, враз); аҕыс хос баһын соҕотохто лэчигир гыннаран кэбистилэр фольк. разом восемь голов его они начисто отрубили.

нареч. 1) часто, плотно; кыра маһынан дьиэ эркинин лэчигирэччи таһаарбыт из небольших брёвен он поставил плотный сруб; 2) сразу, разом (отрубать, обрубать, отрезать).

I
туохт. Элийэ быс, быһан ыл (туох эмэ улахантан, халыҥтан), быһа барыар диэри быс (хол., быаны). ☉ Резать, отрезать, вырезать
[Мааһа:] Аҕал эрэ тирииҥ халыҥыттан үтэн сиэҕи. [Ыстапаанньыйа:] (быһаҕынан отойон биэрэр). Мэ, үт үчүгэйдик. Бэрсээр. Күндэ
Кыыс Хотун болуокка умса хоруйа түһэрин кытта эмискэ быатын быһа отойбута, болуот үөс диэки ойбута. А. Сыромятникова
ср. др.-тюрк. отур ‘обрезать’, бур. отол ‘отрезать’
II
сыһ. Адьас, букатын, ончу, туура, төрдүттэн. ☉ Совершенно, вовсе, совсем
Атаҕын суолун төгүрүччү тардан ылар буоллаҕына, ол сүрдээх аллаах тайах буолар. Онтуҥ отой сылайбат. Далан
Миэхэ кэпсээн соччо суох, арай сайыммыт олус курааннаан эрэр, ардах диэн отой суох, мэлисээй. «ХС»
ср. монг. оҕта, оҕто, бур. огто ‘совершенно, вовсе, совсем’

(ото) предлог с род. п. =ттан; от Москвы до Ленинграда Москваттан Ленинградка диэри; отрезать ломоть от хлеба килиэптэн эмти быһан ыл; избавиться от опасности кутталтан куот; дрожать от страха кутталгыттан титирэстээ; отличать добро от зла куһаҕантан үгүөнү арааран бил; год от году сылтан сыл ахсын; день ото дня күнтэн күн ахсын.

1) резать; перерезать; отрезать; килиэптэ быс = резать хлеб; баһын быс = обезглавить; ынахтар тиһигин быспакка субуллаллар коровы тянутся непрерывной цепью; 2) жать; бурдугу быс = жать хлеб; 3) кроить; былааччыйата быс = кроить платье; 4) уничтожать; лишать жизни; куобаҕы быстылар зайцев уничтожили; 5) перерезать, преграждать (напр. дорогу); 6) перен. делать прививку (против какой-л. болезни); куортан быһыы быс = сделать прививку против кори.

сыһ. Улахан соҕустук; балай да улаханнык. ☉ Довольно много (напр., отрезать от чего-л.), довольно сильно (напр., пораниться), довольно громко (напр., воскликнуть). Эттэн обургутук быһан ылла
□ Уол обургутук быһа барбыт хааһын эмтээх баатанан саба тутта. Н. Лугинов
Мааны киһи бүдүрүс гынаат, соһуйан обургутук саҥа аллайда. Амма Аччыгыйа
Уйбаан обургутук, тэбэнэттээх соҕустук чаҕаарыйан иккис ырыаны саҕалаабытынан барда. Н. Заболоцкай
△ Арыый күүскэ, күүскэ соҕус. ☉ Чуть сильнее, посильнее, ощутимо (напр., стукнуть)
Максим эр хаанын киллэрэн, обургутук тоҥсуйан табыгыратаат, иһирдьэ көтөн түстэ. Н. Лугинов
Унньулуйбут хара тулууптаах киһи Васяны имнэнэрдии обургутук ойоҕоско аспыта. Д. Таас
Быһата, мин обургутук тоҥон бардым. Н. Заболоцкай

туохт.
1. Тугу эмэ (хол., эти) тас өттүттэн чараастык быһа сотон ыл. ☉ Отрезать, срезать что-л. тонкими пластинками (напр., мясо)
Эти элийэ быһа-быһа иҥсэлээхтик сиэтэ. И. Гоголев
Умса туттан олорон, эбэм иннибэр уурбут эһэм быһаҕынан сыалаах эти элийэ быһан ылан айахпар угабын. Н. Лугинов. Харгыга тахсар балык эмис, эттээх буолааччы. Бэл сороҕор биир ойоҕоһуттан үстэ элийэн быһаҕын эбээт. Доҕордоһуу т.
2. кэпс. Быһыйдык, чэпчэкитик сүүр, дэгэй. ☉ Бежать, легко ступая, едва касаясь земли
Эр киһи элийэн тахсан Тураҕастай биэтин Кутуругун быһа баттаан, Киллэрэн биэрдэ. Саха фольк. Эдэрдэр итинтэн-мантан элийэн кэлэннэр, эппиэтэ суох илиилэригэр иилистибитинэн бардылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Атын үрдүгэр элийэн тиийэн олоро түстэ. СГФ СКТ
ср. монг. элэх, бур. элихэ ‘пари ΄ть’