отпираться, отказываться от чего-л.; отрицать, отвергать что-л.; кырдьыгы хайдах мэлдьэһиэҥий ? как ты будешь отрицать правду?

побуд. от кубарый = # мэлдьэһэн кубарыт= отрицать категорически; этэн кубарыт= сказать напрямик (резко).

нареч. 1) до блеска; начисто; килбэччи сот = вытереть до блеска; 2) разг. совершенно, совсем; килбэччи суох совершенно нет; килбэччи мэлдьэс = категорически отрицать.

нареч. 1) чисто, чисто-начисто; кылбаччы сот = вытереть чисто (так, чтобы блестело); 2) перен. совершенно, совсем; кылбаччы мэлдьэс = категорически отрицать что-л.

нареч. 1) до бледности, до побледнёния; добела; кубарыччы хаппыт уҥуох побелевшие кости; кубарыччы хат = (или куур =) высохнуть добела; 2) совершенно, начисто (отрицать); наотрез (отказаться).

туохт.
1. Килэгир ньуурдаа; көнө, килэркэй гын. ☉ Придавать блеск, доводить до блеска какую-л. поверхность; полировать
Муостаны кырааскалаан баран килэрит. — Сирэйин тыал өссө хараардан, килэритэн биэрбит. Н. Габышев
Хайаны тааҥ уута килэритэр. К. Туйаарыскай
2. көсп. Харса суох мэлдьэс. ☉ Решительно отрицать, отрекаться
Силиэдэбэтэл ыйыттаҕын аайы, киһи мэлдьэһэн килэритэ олордо. — Кэннэ кэтинчэ да буоллун, килэритэн иһэр табыллар. Билинниҥ да, бүттэҕиҥ ол. М. Попов

туохт. Тугу эрэ оҥорбуккун, гыммыккын билиммэт буол, аккаастан. ☉ Не сознаваться в чём-л., отпираться от чего-л., отрицать свою вину
Даайа эмиэ мэлдьэһэн и һ э н, аймаммыт, ааттаспыт харахтары көрөн ах барда. Софр. Данилов
Дьөгүөрдээн таһыччы мэлдьэһэн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Ха мандыыр ыйыппытыгар Өлүөскэ бастаан мэлдьэстэ, онтон кэнники билиннэ. Эрилик Эристиин
ср. с.-юг. мельджес ‘спорить, бороться, тягаться’, монг. мэлзэх, бур. мэлзэхэ ‘отпираться, отказаться от своих слов’

I обыкновенный, простой; ама киһи обыкновенный, простой человек.
II модальное сл. 1) выражает и усиливает сомнение, недоверие говорящего в вопр. ф. неужели, неужто; наверное, уж наверное; ама хаһыҥ ылыа дуо ? неужели прихватит заморозками?; ама оонньоон этэр инигин ? уж наверное ты шутишь?; 2) выражает и усиливает невероятность высказываемой мысли неужели, неужто; ама мэлдьэһэллэр үһүө ? неужели они будут отрицать, отпираться?; 3) в составе предлож. с ритор, вопр. выражает и усиливает утверждение говорящего да неужели, да разве; ама ким итинник этиэй ?! да разве кто так скажет?!; 4) в составе уступ, оборотов и предлож. усиливает уступ, отношения хотя и, хоть и; ама аастар даҕаны , ынырык күн этэ хоть и прошёл, (но) это был страшный день; 5) в диалогах выражает подтверждение а как же, конечно; биллиҥ дуу ? — Ама узнал, да? — Конечно; 6) усиливает нек-рые модальные сл. уж, же; ну; дьэ ама ! ну, наконец-то!; оттон ама ! погоди же1; ама дуо как же; ещё бы; ама дуо , барымына как же, конечно, иду; ама дуу а) активно употр. в диалогах а как же, ещё как; конечно; үлэҕитигэр куоталаһаҕыт дуу ? — Ама дуу ! Куоталаһыы бөҕө буоллаҕа дии на работе соревнуетесь, да?—Ещё как! Очень напряжённое соревнование; б) выражает сомнение в эмоционально-экспрессивной ф. неужто, неужели; ама дуу ?! Ама кини буолуо дуо ? неужели?! Неужели он, а?

I
аат. Намталга эбэтэр бадарааҥҥа отунан эбэтэр муоҕунан бүрүллүбүтүнэн үүнэн тахсыбыт сир боллоҕо. ☉ Бугорок на низменном или болотистом месте, поросший травой или мхом, кочка
Бу дойду хас томторун, Чугастааҕы дулҕаларын Барытын мин билэрим. С. Данилов
Урууп дулҕаҕа үктэнэн турар, оҕуһа икки илин атаҕынан тобугар диэри ууга туран уулуур. Күндэ
Эбии аһылык диэн сүөһүгэ, дулҕаны, талаҕы, хаппыт оту бэлэмниибит. ПАЕ ОС
♦ Тумсун дулҕаҕа соттор - тугу эмэ гыммытын мэлдьэһэр, билиммэт. ☉ Отказываться от содеянного, отпираться, отрицать очевидное (букв. вытирать свой клюв о кочку)
Тумсугун дулҕаҕа соттума: дьуккуруйуо (өс хоһ.). [Уйбаан:] Хайыы-үйэҕэ таптыырын булунан баран, тумсун дулҕаҕа сотто сылдьар ээ. А. Софронов
[Суоппуйа:] Хайа киһи мин сааспар тапталынан умайыай? [Митя:] Тумсугун дулҕаҕа соттума. Н. Туобулаахап
◊ Ат дулҕа - киһи кыайан-атыллаабат үрдүк дулҕата. ☉ Высокий, труднопроходимый кочкарник (букв. кочка-лошадь). От үрэх кытыыта ат дулҕа буолбут, киһи кыайан атыллаабат. Дулҕа сиэлэ - дулҕаҕа үүммүт уһун кылыстыҥы от. ☉ Осоковидная трава на кочке (букв. грива на кочке)
Чөркөйүм төбөтүн оройунан дулҕа сиэлигэр батары түһэн, хамсаабакка сытара. Далан
Токур тимир хотуурунан Дулҕа сиэлин тоноһон, Хотон муҥунан Хоноҕор муостааҕы иитэрбит. С. Васильев
Ынахтар хаар анныттан тахсыбыт кур дулҕа сиэлин үргээн курдурҕаталлар. Н. Заболоцкай. Дулҕа хаасыгырыара түөлбэ. - кураанах кус бииһэ: элбэх саҥалаах, көннөрү чыркымайдааҕар бороҥнуҥу өҥнөөх. ☉ Чирок-трескунок (водоплавающая птица). Дулҕа хаачыгырыара уйа туттубут
II
аат., эргэр. Киһи таһаата. ☉ Корпус человека
[Бухатыыр] Дулҕа бөҕөтө Толору туолбут, Буутун этэ Муҥутаан буспут. Нор. ырыаһ. Саалаах бөҕөттөн самныма, Охтоох бөҕөттөн охтума, Толору дулҕалаах, Ситэри силгэлээх Буолан олорон Кыраларгын аһынаар, Дьадаҥылары Таптаар. Эрилик Эристиин
III
аат. Саха балаҕанын муннуктарын түөрт сүрүн баҕаната. ☉ Четыре основных (несущих) столба якутской юрты, стоящих по углам
Ураһа дулҕаларын иччитэ Дьэгэһийэ Сэгэһийэ кыыһы чиэстээтэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Түөрт түүлээх дулҕа. ПЭК СЯЯ