идти очень медленно, еле передвигаться; атыыр оҕустуу алтахтаа = погов. идти бычьим шагом (т. е. очень медленно).

соһулун диэнтэн атаах. Чурумчуку ол курдук, Чурумчулаах оҕустуу, Соһуллаахтаан иһээхтээн …… көрдөстө. Эллэй

лыхай диэнтэн дьаһ
туһ. Түһүлгэ ортотугар атыыр оҕустуу суон моонньун лыхатан, …… нэһилиэк биир күүстээҕэ Махатта хааман даадаҥалыыр. Е. Неймохов
Охонооһой, кылгас моонньун лыхатан баран, былдьаһыктаах сирин диэки олоотоото. П. Аввакумов

1) пить; ынах ойбонтон уулуур корова пьёт из проруби; оҕустуу уулаа= пить много, жадно (букв. пить, как бык); 2) растапливать лёд; превращать лёд в воду; 3) разбавлять водой, мешать с водой; испиири уулаа = разбавить спирт водой; 4) уст. добавлять медь (к чистому серебру, золоту во время плавки).

дьүһ. туохт. Үллэн көһүн, үллүбүт курдук буолан көһүн. ☉ Выглядеть, быть здоровым, крупным, крепким, неуклюжим
Данил, тустаары гыммыт киһилии нүксүччү туттан, көхсө өссө ордук көлтөйөн, тардыылаах оҕустуу суһаллык дьүккүлдьүйдэ. Болот Боотур
Кокардалаах бэргэһэлээх көлтөйбүт киһи кырыктаахтык эриличчи көрөн турар. И. Гоголев
ср. кирг. көлтөй, хак. көлтей ‘выглядеть грузным, полным’, тув. көлдей ‘делаться неуклюже большим (напр., о человеке в шубе)’

көр талкынньы
Аччыктаабыт киһи быһыытынан, арыылаах алаадьыны ыстаан, кэтит, бөҕө талкылдьыта кимириҥнээбитэ. Далан
Түҥнэри соҕус көрбүт өһөс харахтара, кырыылаах хоппоҕор мунна …… кытаанах талкылдьылаах модьу сыҥааҕа кэпсэтэ олорор киһиҥ, наада тирээтэҕинэ, ээҕи кытары сылдьыах элэсбылас буолбатаҕын санаталлар. ДАЛ ТОДь
[Герассини] оҕустуу модьу моойдоох, бөҕө-таҕа талкылдьылаах. Э. Войнич (тылб.)

туохт. Тиискинэн бөдөҥ-бөдөҥнүк күүскэ ытыран ыла-ыла иҥсэлээхтик ыстаталаа. ☉ Кусать, грызть (сильно, с жадностью)
[Сибиинньэ] Оту оҕустуу уобалыыр, Уҥуоҕу ыттыы хадьыктыыр. П. Тобуруокап
Чубукубун эттээн-эллээн, сыатыттан-сыматыттан соруйан тоҕо-хоро буһаран, …… аһаан-сиэн хадьыктаатым. Н. Абыйчанин
Сиэгэн бэдэри саһан сытан эмискэ үрдүгэр түһэн, хадьыктаан кэбиһэр. «ХС»

туохт.
1. Киһинэн хааччый, киһитэ биэр. ☉ Обеспечивать людьми, предоставлять людей
Биригээдэни хас киһилээн ыыпппыккыный? — Охоноос Маппыайабы түөрт уон киһилээн куораттан икки көс арҕаа Тымныы диэн дэриэбинэҕэ ыыттылар. Амма Аччыгыйа
2. кэпс. Кими, тугу эмэ холкутук хот, кыай; туох эмэ үлэни, дьыаланы холкутук толор (буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Легко одолевать кого-л.; легко справляться с чем-л. (с работой, делом; обычно употр. в отриц. ф.-ме.)
Уонча кыра сүөһү кыстыыр отун билигин да Ыһыы оҕонньор киһилээбэт. И. Гоголев
Сылайбыт киһини Кууһума киһилиэ дуо, оҕустуу миинэн кэбистэ. Н. Павлов
Иккис ыйааһыҥҥа бэртээхэй тустууну Роман Цыпандин көрдөрдө, көрсүбүт биэс утарсааччыларын олох киһилээбэтэ. «Кыым»

1. даҕ. Харса-хабыра суох, толоос, дохсун (хол., майгы). ☉ Нахальный, наглый, дерзкий (напр., нрав)
   Баай бардам, тот дохсун (өс хоһ.). Бу бардам уол кэккэттэн урутаан бараары муҥнуур буоллаҕа. Кинини хайдах эмэ гынан ахсымнаабат гына иитиэххэ наада. Эрилик Эристиин
   Даарыйа да эмээхсин намылхай саҥатынан уолун бардам быһыытын намырата соруммата. Амма Аччыгыйа
   Тусахов уруккуттан даҕаны бардам майгытынан, хабыр быһыытынан сураҕырара. Софр. Данилов
2. аат суолт. Харса-хабыра суох буолуу, толоос быһыы. ☉ Наглость, дерзость, спесь
   Мин аҕам бардамын билбэккэ дылы Сырдык тыын көмүскэлигэр эргэ барбыт буруйдаах буоллаҕым. Эрилик Эристиин
   Норуот Тыгын бардамын, ордуоһун, баттыгаһын, аҥаардас сэриинэн, өлөрүүнэн-сүтэриинэн дьарыктаммытын сэмэлиир. Саха сэһ. I
   Бардамы бахтат, Дохсуну тохтот, Көлдьүнү күөй! Өксөкүлээх Өлөксөй
   Хара санаа Хаҥыл бардама, Харса суоҕа Хампарыйбыта. Күннүк Уурастыырап. Тэҥн. дохсун
   ср. монг. бардам ‘гордый, чванливый’
   ◊ Бардам баай – баай киһи тостутуора, толоостук быһыыланарын ойуулуур халбаҥнаабат эпиитэт. ☉ Постоянный эпитет, отражающий крутой, деспотичный нрав богатого человека (богача)
   Ол гынан баран Күр үп Күнүскү үлэттэн көстүбэт, Бардам баай Балыыра суох барҕарбат. А. Софронов
   Ол сирбит быйаҥын киниэхэ орооммут Күннэтэ оҕустуу көлүллэр этибит. Бардам баай ап-чарай илимэр иҥнэммит Бакаайы кэтэрбит, бакыйан иһэрбит. С. Васильев. Бардам тутуу Барылы кэскил Баай <байанай> барыылаах фольк. – булчуттары араҥаччылыыр Баай хара тыа иччитин хоһуйар эпиитэт. ☉ Постоянный эпитет, используемый при описании лесного духа – щедрого покровителя охотников
   Бардам тутуу Барылы кэскил, Баай барыылаах Тойон эһэм, Истэ сэргэҕэлээ, Көрө бүдүлээ! Өксөкүлээх Өлөксөй
   Баай хара тыам иччитэ, Бардам тутуу, Барылы кэскил, Баай байанай тойон эһэм! Барар күнүм баһыйда Бастаах бэйэбин бакытан тураммын Эҕэрдэлээн эрэбин. А. Софронов
   Бардам тутуу, барылы кэскил Баай Барыылаах эһэҕит кэлэн турабын! Амма Аччыгыйа

1. аат., эргэр. Халлаан эбэтэр от күөҕэ өҥнөөх солко да, көннөрү да таҥас. ☉ Шелковая или простая ткань голубого, синего или зелёного цвета
   Аан дойдум, Арсыынай торҕону тиирэ тарпыт курдук, Аччаан, тунааран көһүннэ. Саха фольк. Торбос соммутун устан, торҕонон-солконон таҥныбыппыт. Суорун Омоллоон
   Саҥа төрөөбүт ньирэйи ийэтигэр салаппакка, салыҥ ыраас торҕонон куурда сотобут. ВБТК
2. даҕ. суолт. От күөҕэ эбэтэр халлаан күөҕэ (өҥ). ☉ Зелёный или голубой, синий
   Торҕо томоон дойдум …… Тус илин өттүн Туһаайа көрөн турдахха, Итир ньылба былыттар Иэнигийэн кэлбиттэр. Саха фольк. Тиэргэннэргэ түптэ иитэн, Торҕо буруо унаарыйда. Күннүк Уурастыырап
   Долгуннар торҕо арҕастара, киһилии саҥаран этиҥ эрэ. И. Эртюков
   Торҕо дьирим түптэ Күөдьүйэрэ тохтообут. ТТИГ КХКК
   ♦ Торҕо сиигин сииктээ — төрдүгэр-төбөтүгэр тиийэ ымпыктаан-чымпыктаан быһааран бил. ☉ Уяснить что-л. основательно, до конца
   Кимтэн кииннээҕин …… Торҕо сиигин сииктээн, Туос араҥатын араҥалаан Тутулун-туймуутун Көрбүт киһи баар ини! С. Зверев
   [Чоочо:] Туос араҥатын араҥалаан, торҕо сиигин сииктээн, …… остуруок дойдулаатаргын эрэ, миигин харыстыаҥ-араҥаччылыаҥ этэ. В. Протодьяконов
   [Абааһы уола — Босхолой Мүлгүҥҥэ:] Торҕо сиикпин сииктээ, Туос араҥабын араҥалаа, Тойокоонум оҕотоо! ТТИГ КХКК. Торҕо сэлиинэн (бөтөрөҥү- нэн) — быыстала суох түргэн сэлиинэн, бөтөрөҥүнэн (ат туһунан); сүүрүүнэн (киһи туһунан). ☉ Быстрой рысью, вскачь, галопом (о лошади); бегом (о человеке)
   Таня атын торҕо сэлиинэн, туос бөтөрөҥүнэн түһэрдэ. Л. Попов
   Уол оҕо курдук, торҕо сэлиинэн кэллим. Софр. Данилов
   Торуой оҕонньорго — Кутай баайга Торҕо бөтөрөҥүнэн кэлэрэ. С. Васильев
   Аттарбытын быһа биэртэлээн, …… иннибит диэки торҕо бөтөрөҥүнэн ойуттубут. Н. Кондаков
   <Торҕо> уодьуганын тарт көр уодьуган. Тойоттор торҕо уодьуганнарын тардарга Ньургун нуучча саханы үөрэтэрэ. Эллэй
   ◊ Торҕо бии (кылаан) — сытыы бии, кылаан. ☉ Острое лезвие
   [Миигин] Торҕо биилээхтээх даҕаны Толуннарара биллибэт. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Торҕо кылааннаах хотуурдар куһуйар-куһуурар тыастара Силип оҕонньор куйахатыгар сып-сытыытык хатанна. А. Бэрияк
   Эһиэннэрэ этэ буолбаат …… Торҕо биилээҕи көрсөн, Бааһырбыт туур оҕустуу, Орулуур дохсун уордаах сэрии дьоно? ИСТКТ. Торҕо күөх — чээл күөх, от, халлаан күөҕэ. ☉ Ярко-зелёный, ярко-голубой, тёмно-синий
   [Горькай] халлаан торҕо күөҕэ өҥнөөх харахтара оҕолуу үөрүү уотунан умайаллар. Амма Аччыгыйа
   Ураа устун дьулуруйар, Торҕо күөх буруо хоройор. И. Эртюков
   Толоон, сыһыы барахсан Торҕо күөҕү үллүннэ. С. Васильев. Торҕо тэһиин — ойуулаах-оһуордаах тэһиин. ☉ Узорчатый повод
   [Ата] Толомон маҥан күн Тоҥуутун курдук …… Торҕо тэһииннээх. П. Ойуунускай
   Айыы бухатыырын атын тэрилигэр «күн» толору …… «тоҕус маҥан күн тоҕуутун курдук тоҕус былас торҕо тэһиин». «ХС»
   др.-тюрк. торху, тув. торҕу, алт. торко