сущ
папааха

сыһ., кэпс. Кыҥнары, туора. ☉ Криво, косо
Төбөтүн хайдах эрэ кынньары туттан, оһох аттыгар баран, тииһин быыһынан чыыр гына силлээтэ. М. Доҕордуурап
Төбөтүн куолутунан хаҥас өттүгэр кынньары туттан туран Саша хардатын күүттэ. Н. Апросимов
Хасбулат кырдьаҕас кыһыл сулустаах папааханы төбөтүгэр кынньары уурунар. Агидель к.

дьүһ. туохт.
1. Тэҥэ суохтук салыбырайан, намылыйан түс. ☉ Свисать, висеть неровными краями; взъерошиваться
Түөһүгэр сэбирийэн түспүт маҥан бытыктаах, георгиевскай кириэстээх, тайахтаах нуучча оҕонньоро киирэр. И. Гоголев
Били кыһыннарысайыннары араарбакка кэтэр сэбирийбит түүлээх папаахатын уһулу тардан ылла, утуйар оронугар бырахта. И. Никифоров
Сүөдэр, уһун ньолойбут сирэйинэн хайыһа түһэн, ыала эмээхсини сэбирийбит бытыгын быыһынан мичээрдии көрүстэ. «ХС»
2. кэпс. Бүүрүгэ кэбиллэн эбэтэр түмүгэ сөллөн, өһүллэн бар. ☉ Раскручиваться, развязываться (напр., о кручёной верёвке). Быа төбөтө сэбирийбит
ср. п.-монг. сербейи ‘взъерошиться’

I
туохт. Туохтан эмэ санааҕын түһэр, санньый, куруй. ☉ Унывать, печалиться, сникать, падать духом
Тараас, бараан папаахатын Устан, санньыаран турар. Райнис үрүҥ бытыктарын Баалтыка тыала бурайар. С. Данилов. Соҥуйан, санаата санньыаран, Суланар сураҕа иһиллэр… Күннүк Уурастыырап
Кини ыстаадаҕа тоҥонхатан, ардыгар санньыаран, үксүгэр эдэр саас эрчимигэр көтөхтөрөн аһарбыт сылларын ахта саныыр. ВВ ЫСЫ
II
1. аат., поэт. Санааны түһэрии, санньыйыы, курутуйуу. ☉ Уныние, печаль, упадок духа
Маннык күҥҥэ Санньыар сүтэр, Ыллыах-туойуох Санаа түллэр. Эллэй
Хом түһүү, санньыар диэни Хоноһоломмот киһи кини, Ол иһин байым бултаах, Олоҕор өрүү дьоллоох. В. Миронов
Чуу… ыраах… Бетховен… сүрэҕи манньытар… Муусука санньыара долгурар… Ыйдаҥа сыдьаайар, Ыллаһар. А. Абаҕыыныскай
2. даҕ. суолт. Киһи санаатын санньытар, санаарҕабыллаах, курус. ☉ Унылый, грустный, печальный
Таптал фонтана, курус фонтан! Дьэ илэ көрдүм эйиигин. Харах уутунан чоллурҕаан Санньыар сэһэҥҥин кэпсиигин. М. Ефимов
Чуҥкуйар, санньыар чааһыгар Доҕотторо, аймахтара Дьоҕус, чуумпу хосторугар Тохтоон, сылдьан ааһыахтара. Ф. Софронов. А. Софронов бэйиэт быһыытынан …… санньыар санааларыттан, өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи тематикаларыттан тута-хаба босхолоно охсубатаҕа. Эрчимэн

I
туохт. Кыайан турбат буол, өрүттүбэт турукка киир (ыран охтубут сааскы сүөһү туһунан). ☉ Дойти до полного истощения, до падежа (о скоте, падшем от весенней бескормицы)
Хара хапсык буолан эрэр, хас да ыалга ынах көтөҕүллүбүт аатырда. Болот Боотур
Көлүүр ата саас тиийэн ыран охтубут буоллаҕына көтөҕүллүбүт дииллэр. НПИ ССЫа
II
1.
көтөх диэнтэн атын. туһ. Наһыылкаҕа көтөҕүллэн кэлбиттэр хаамар буолан төннөллөр, мас баттыктаахтар сүүрэр буолан дойдулууллар. Амма Аччыгыйа
Бүрүйэн турбут туман, улам көтөҕүллэн отмас көҕөрө ырааһырда. А. Федоров. Эбэ хобордоон, ырбыыта ыраатан, көмүөлэ көтөҕүллээри ыксаабыт, ыгыллыбыт аҕай этэ. П. Филиппов
2. Дьоһуннаахтык, ыараханнык олорор сиргиттэн тур; ханна эрэ таҕыс, ытын. ☉ Медленно и степенно подниматься, вставать; медленно взбираться куда-л. Өксүү …… төрөөбүтүн тухары тырыбыынаҕа көтөҕүллэн тахсан, аан маҥнайгы эппит тыла ити этэ. Н. Заболоцкай
Генерал синиэлин уонна папааха бэргэһэни кэппит киһи олорор сириттэн көтөҕүлүннэ. ПП Дь
3. Үллэн өрө таҕыс (хол., тиэстэ). ☉ Подниматься, становиться пышным (о тесте). Көтөҕүллүбүт тиэстэнэн бэрэски буһардылар
4. көсп. Өрө күүр, көхтөн; өрүкүй. ☉ Чувствовать прилив сил, энергии, радости; воодушевляться, вдохновляться
Үйэбэр хаһан да көтөҕүллүбэтэхпин көтөҕүллэн үлэлээтим. С. Данилов
Микиитэ бэркэ көтөҕүллэн ыллыы олорон өйдөнөн кэлбитэ, дьоно уурайан хаалбыттар, кини соҕотоҕун ыллаан эрэр эбит. Амма Аччыгыйа
Тымныы ууга сөтүөлээн дуу, ходуһа чэбдик салгыныгар утуйан туран дуу, Ольга бу сарсыарда ис-иһиттэн чэпчээбит, көтөҕүллүбүт курдук буолла. Л. Попов
Үөрүүтүттэн көтөҕүллэн хаалбыт Екатерина сылабаарын остуолга аҕалан уурда. Эрилик Эристиин
△ Эгди буол, чэпчээ (арыгыттан). ☉ Быть навеселе, в приподнятом настроении (от выпитого)
Охоноон оҕонньор, бука, көтөҕүллэн чэпчээн буолуо, хоноһотугар бэйэтин ааспыт олоҕун сиһилии сэһэргиир. Л. Попов
Кини мэлдьи солото суох, кини мэлдьи сымнаҕастыйа уонна көтөҕүллэ холуочуйан сылдьар курдук сананар. Л. Толстой (тылб.)
♦ Санаата көтөҕүллэр — үөрэркөтөр, чэпчиир, туохтан эмэ дуоһуйан нус буолар. ☉ Быть в хорошем, приподнятом настроении, оставаться довольным, удовлетворяться
Пуд Ильич санаата көтөҕүллэр, уһуктар, хамсаныыта-имсэниитэ түргэтиир. Далан
Доропуун оҕонньор бэрэссэдээтэл хоһуттан улаханнык чэпчээн, санаата көтөҕүллэн таҕыста. Н. Заболоцкай
Эрэйи-кыһалҕаны билбэтэх киһи санаата көтөҕүллэн, үөрүөн-көтүөн курдук буолан, аан дойду ньургун ньуура тупсан турар этэ. Эрилик Эристиин. Сүргэтэ көтөҕүллүбүт — санаата күүһүрбүт, эрдийбит, өрө күүрбүт. ☉ Воспрянуть духом
Мин бастакы хоһооннорум ыччат ыллыыр ырыалара буолбуттарыттан олус үөрбүтүм, сүргэм көтөҕүллүбүтэ. Софр. Данилов
Уйбаан оҕонньор аара эһэ арҕаҕа, манна сүнньүөхтээх саа баарын истиэҕиттэн ыла сүргэтэ көтөҕүлүннэ, ол арҕаҕы кини хайаан да көрдөҕүнэ табыллар буолла. Амма Аччыгыйа
Бу киэһэ саллааттар сирэйдэрэ-харахтара турбута, сүргэлэрэ көтөҕүллүбүтэ сүрдээх. Т. Сметанин