м. 1. (пережиток старины) ааспыт тобоҕо, былыргы хаалынньаҥа; 2. лингв. архаизм (эргэрбит, туттуллубат буолбут тыл).

1) пережиток || пережиточный; отсталый; эргэ олох хаалынньаҥнара пережитки старого; хаалынньаҥ быһыылар пережиточные явления; хаалынньаҥ өй-санаа отсталое сознание; 2) оставшиеся в живых члены семьи; семья умершего.

страд. от түөр = 1) вырываться, выворачиваться, выкорчёвываться; быть вырванным, выкорчеванным; выкапываться, быть выкопанным, (напр. о дереве, пне); 2) перен. разг. искореняться, уничтожаться, быть искоренённым, уничтоженным; эргэ олох хаалынньаҥнара төрдүлэриттэн түөрүллүөхтэрэ пережитки старого будут полностью уничтожены.

с. 1. ей; быть без сознания өйө суох буол; 2. өй-санаа; рост политического сознания политическай өй-санаа үүнүутэ; З. филос. сознание, өй-санаа; пережитки капитализма в сознании людей дьон өйүгэр-санааты-гар капитализм хаалынньаҥнара; 4. (понимание) өйдөеһүн, билии; сознание долга иэһи өйдеөһүн; сознание своей правоты бэйэ кырдьыгын билии; # до потери сознания тугу да өйдөөбөт буолуоххар диэри, сэниэҥ эстиэр диэри (тугу эмэ оҥор).

1. аат.
2. Былыргы олохтон хаалбыт быһыы-майгы, көстүү. ☉ Пережитки прошлого
   Былыргы общиннай тутул хаалынньаҥнара, капиталистическай сайдыы сыдьааннара бииргэ сылдьаллара. А. Софронов
3. кэпс. Өлбүт киһи тыыннаах хаалбыт кэргэттэрэ, дьоно. ☉ Оставшиеся в живых члены семьи
   Хаалынньаҥнарбар хахха буолаар. А. Софронов
   Ону сэргэ бокуонньуктар хаалынньаҥнарын олохторугар үгүс үөйүллүбэтэх-ахтыллыбатах түгэннэр буолуталаатахтара. Н. Лугинов
   Ол барыта хаалынньаҥнардаах дьон сыттахтара. Эрилик Эристиин
4. кэпс. Урукку кэмтэн ордон хаалбыт туох эмэ, туох эмэ кырамтата. ☉ Останки чего-л.
   Археологтар ханнык эмэ органическай хаалынньаҥнары, холобур, былыргы үүнээйилэр сиэмэлэрин булуохтара диэн мин эрэнэбин. ЭБЭДьА
5. даҕ. суолт. Ааспыт эргэ олохтон хаалбыт (ким, туох эмэ). ☉ Отсталый, неразвитый (о ком-чём-л.)
   Хаалынньаҥ киһиэхэ куһаҕан наар аанньа мустар эбит. Суорун Омоллоон
   Өбүгэ саҕаттан өйгө-санааҕа дьэбин курдук быһа иҥмит иччини, абааһыны итэҕэйэр хаалынньаҥ санаа кэрбээбит дьоно. ФЕВ УТУ
   Доропуун оҕонньор былыргыны сөбүлүүр, аныгыны ахсарбат, хаалынньаҥ киһи быһыытынан бэйэтин көрдөрөр. «ХС»
   ◊ <Эргэ> олох хаалынньаҥа эргэр. — урут ааспыт олохтон хаалбыт өйсанаа, быһыы-майгы. ☉ соотв. пережиток прошлого
   Эргэ олох хаалынньаҥнара хайдах да иҥэн сылдьар буоллуннар, өһүөннээн туран утары охсуһуохха! Амма Аччыгыйа
   Аҕыйах сыллааҕыга диэри ойууннааһыны, отоһуттааһыны эргэ олох хаалынньаҥа диэн сапсыйан кэбиһэр этибит. «Сахаада»
   Итэҕэл күн бүгүн олох хаалынньаҥа буолан, дьон өйүгэр-санаатыгар сылдьар. ПА