несов. 1. см. пережить; 2. что и без доп. (волноваться) санаарҕаа, санааҕа түс.

ж. 1. (горе) кутурҕан, хомолто; 2. горести мн. (несчастья) эрэй-муҥ, кыһалҕа; пережить много горестей элбэх эрэйи-муҥу көрсөн аас.

I сов. 1. (остаться в живых) тыыннаах хаал; 2. что (пережить) көрүс (хол. эрэйи, муҥу); # выжить из ума түөс буол, түөһэй.

сов. 1. кого-что холоон көр, бэрэбиэркэлээ, боруобалаа; испытать новую конструкцию самолёта самолёт саҥа конструкциятын холоон көр; испытать чью-л. верность ким эмэ теһө бэриниилээҕин холоон көр; 2. что (пережить, ощутить) бил, көр; испытать боль ыарыыны бил.

с. 1. (скорбь) аһыы, санаа-оноо; ку- турҕан; неутешное горе ааспат кутурҕан; 2. (несчастье) муҥ, эрэй-муҥ, муҥ-сор; его постигло большое горе кини улахан иэдээҥҥэ түбэстэ; свалилось горе муҥ буулаата; пережить горе аһыыта аһый; хлебнуть горя с кем-л. эрэйи-муҥу амсай; # и горя мало кыһалҕата кыра, кыһалла да барбат; с горем пополам бэрт кыһалҕанан, айыы сорунан.

1. сиидэлээ диэнтэн атын. туһ. Ыаммыт үүтү тута сиидэлэнэр. Ыанньыксыт с. Көмөрү сиидэлээтэххинэ хатырыгын чоҕо, күлэ сиидэлэнэн түһэн хаалар. МАП ЧУу
2. көсп. Туох эмэ тургутууну, бэрэбиэркэни ааһан, элбэхтэн ордон хаал, ордон кэл. ☉ Пройти отбор, отсев; пережить что-л. Үгүс туомунан бэчээттэммит хоһооннортон бэрт аҕыйах ахсааннаах хоһооннор литература историятыгар сиидэлэнэн хаалаллар. «ХС»
   [Сэрииттэн] билигин бэрт ахсааннаахтар сиидэлэнэн кэллэхпит. «ХС»

туохт.
1. Күүһүҥ таһынан хамсанан бүтэйдии оһоллон (үксүгэр ис уорганнарыгар). ☉ Повредить себе внутренние органы от чрезмерных усилий (напр., поднимая тяжести), надорваться. Кини ыараханы көтөҕөөрү иһэттибит
2. көсп. Туохха эмэ табыллымына, ыар охсууну ылан, өрүттүмэ. ☉ Понести урон или потерю (от к-рой трудно оправиться), пережить что-л. (напр., трагедию), терпеть неудачу, приходить в упадок
Айаннаан сылдьан иһэттибит киһи. ПЭК СЯЯ
ср. хак. изе 'разрушать что-л.; приводить в ветхость'

I горе, мука, мучение; муҥу көр = пережить горе; муҥҥун туон = раскаиваться в своём поступке; раскаиваться в содеянном; муҥ маһы кэрийбэт , киһини кэрийэр посл. горе не по деревьям ходит, а по людям; муҥу даҕаны ! ох, мучение!; ох, наказание!; муҥу даҕаны , хаһан тиийэр дьоммутуй ? ох, мучение, и когда же это мы дойдём?
II предел, граница; крайняя степень чего-л.; тэриэлкэ муҥунан мини истэ он съел полную тарелку супа; аттары муҥ кыраайынан сүүртүлэр они погнали лошадей во всю прыть # муҥ саатар по крайней мере; в крайнем случае, хотя бы; муҥ саатар , дьоҥҥун көрүс хотя бы повидайся с родными.
III модальное сл. разг. (а) вдруг; муҥ , манна кэлээрэй вдруг он сюда придёт.

туохт., кэпс. Сүрдээх ыара ханнык, эрэйдээхтик, кыһалҕалаахтык т уора а (х а й а э р э к эм и). ☉ Пережить огромными усилиями какой-л. тяжёлый период жизни
Өр дьылга бу сиргэ бултаан-алтаан, Үтүө булчут муҥнанан олорбута. Арыт тайах этин хатарынан, Арыт аччыктаан, дьылы моҥообута. Эллэй
Билигин аны сылгыларбытын үксүн хастаран аһатыынан дьылы моҥуурбутугар тиийдибит. В. Протодьяконов
♦ Үйэҕин (сааскын) моҥоо — олоруохтаах олоххун толору олорон аас. ☉ Прожить свой век
Ноҕой Боотур …… дойдутуттан күрүүр уонна кэлэн Таатта сиригэр Хамаанда хайата диэҥҥэ олохсуйар уонна үйэтин моҥоон өлөр. Багдарыын Сүлбэ
Кыра дьон …… хор гуйан өлбөт туһугар сүөһү сиир отун, мас сулаһынын сииллэр …… Бу маннык олоҕу олорооччулартан биир эмэ киһи үйэтин туолан, сааһын моҥоон өлөрө буолуо дуо? Эрилик Эристиин
Дьарамньы, Тохтолоох, Чаара …… өлгөм бултаах түбэлэригэр, таастарыгар сааһын моҥообут эбэҥкитийбит саха. Н. Босиков

аат. Өлбүт киһи. ☉ Покойник, усопший, мертвец
Үрүҥнэр өлбүтүнэн уонча киһи сүтүктэммиттэр. Эрилик Эристиин
Өлбүттэргэ албан аат! – Өһүө суоҕа сурахтара. Үтүө дьыала, албан аат Өрүү сырдыы туруохтара. С. Тимофеев
♦ Өлбүт киһи үөрэ, тыыннаах киһи сыыҥа – туохха да туһата суох киһи. ☉ Никчёмный, никудышный человек. Онтон ыла кини өлбүт киһи үөрэ, тыыннаах киһи сыыҥа диэн биллибит. Өлбүттүү утуй — олус кытаанахтык утуй. ☉ соотв. спать без задних ног. Дьиэлээхтэр өлбүттүү утуйа сыталлар быһыылаах. Амма Аччыгыйа
Кустаан, сылайан кэлэн, өлбүттүү утуйа сытар. НАГ ЯРФС II. Өлбүтүҥ быарын сиэн уой эргэр. – оҕолоруҥ өлбүттэрин кэннэ өссө өр олор. ☉ Пережить всех своих детей, сохранив здоровье (по якутскому поверью, если отец или мать достигают глубокой старости, пережив своих детей, считается, что они живут за счёт времени, отпущенного детям).