шхуна; шхунанан устуу плавание на шхуне.

I и. д. от харбаа = I 1) хватание; ловля, поимка; 2) сгребание; 3) подметание.
II и. д. от харбаа = II плавание; уу харбаапына плавание.

и. д. от көп= 1) плавание (на поверхности); 2) перен. возникновение, обнаружение (старого, забытого).

прил. муус; ледовое плавание муус быыһынан устуу; # Ледовое побоище ист. Мууска кыргыһыы (1242 с. Чудской күөлгэ новгородецтар немецкэй талабырдьыттары урусхаллааһыннара).

I и. д. от уһун = плавание (на чём-л. плавучем, обычно по течению); борокуотунан устуу плавание на пароходе; кус устуута плавание уток по реке # өрүс (или муус )устуута вскрытие реки.
II и. д. от уһул = в разн. знач. снятие; үлэттэн устуу снятие с работы; куоппуйаны устуу копирование; киинэҕэ устуу киносъёмки; фотографияҕа устуу фотографирование.

прил. 1. (далёкий, отдалённый) ыраах; дальнее плавание ыраах устуу; 2. (о родственниках) тастыҥ; # без дальних слов ол-бу диэбэккэ, үгүһү этэ барбакка.

прил. 1. өрүстээҕи, өрүс; речная рыба өрүс балыга; речной песок өрүс кумаҕа; 2. (связанный с плаванием по реке) өрүс; речной транспорт өрүс транспорда.

I
ытын I диэнтэн хай
аата. Сиэнньэ колокуонньа эрэһээҥкитин тас өттүгэр тахсан, күчүмэҕэй ыттыыны оҥорон барда. Эрилик Эристиин
Литература саҥа кэрдииһигэр ыттыы ыарахан этэ. КНЗ ОТК
Кирилиэһинэн үөһэ ыттыы — үрдүккэ тахсыы, дьоһун ситиһии бэлиэтэ. БРИ ТТ
II
сыһ. Ыт курдук; ыкка маарынныырдык. ☉ По-собачьи; как собака
Суор оҕото Соллой арыт ыттыы үрэн ньаҕыйар. И. Федосеев
Оҕо сылдьан кус кэтээн, дурдаҕа соҕотох баата сону саптан, ыттыы титирээн хонорбут. «Чолбон»
♦ Ыттыы быһыылан — сидьиҥ, сиэргэ баппат быһыыны оҥор. ☉ Совершить подлость (букв. вести себя как собака)
Эдэр сылдьан кини ыттыы быһыыланан турардаах. «ХС». Ыттыы өлбүт кэпс. — өлүө суохтаах суолугар, быстахха өлбүт. ☉ Погибнуть ни за что, бессмысленно, умереть как собака
Кур түү курдук анньан кэбиһэммин, ыттыы өлөн хааллаҕына, туһам туох буолуой? Саха фольк. Дьаакып, кэбис, барыма, таах ыттыы өлөрөн кэбиһиэхтэрэ. Д. Очинскай
Туох акаары киһигиний, эйигин үрүҥнэр ыттыы өлөрөн кэбиһиэхтэрэ. Ф. Захаров. Ыттыы үөх — кими эмэ араастаан үөх, ыыстаа. ☉ Ругать кого-л. на чём свет стоит (букв. браниться как собака)
Киһини кэнниттэн ыттыы үөҕэ сылдьар — олус куһаҕан быһыы. Болот Боотур
Киниэхэ ыттыы үөхтэрэр санаам суох. «ХС»
◊ Ыттыы харбаа кэпс. — илиилэргин ууттан таһаарбакка эрэ харбаа. ☉ Плавать брассом (не вынося руки над водой). Оҕолор ууга ыттыы харбаан чомполоноллор
□ Дима ыттыы харбаан, атаҕынан ууну биллиргэтэн, уҥуоргу кытылы нэһиилэ булар. Күрүлгэн. Ыттыы харбааһын спорт. — илиилэргин ууттан таһаарбакка эрэ харбааһын. ☉ Плавание брассом (не вынося руки над водой). Соторутааҕыта ыттыы харбааһыҥҥа күрэх буолбута