пламенеть, пылать; күөх уотунан төлөнүр = пылать синим пламенем.

ярко пылать, пламенеть; уот кытыапынна ярко пылает огонь.

туохт. Кыһыллыҥы өҥнөн; кыһыллыҥы толбоннуран көһүн. ☉ Отливать красным цветом; алеть, пламенеть
Сыана түгэҕэр кытарыктыйа, долгуннура турар кыһыл бүлүүс быыһы арыйан, Поль Робсон тахсан кэлэр. С. Тарасов
Уот сүүнэ улахан күөс саҕа буола күлтэйэн, кытарыктыйан олорбута. Д. Таас
Сарсыарда кытарыктыйар саһарҕа этиэхтэн кэрэ этэ! М. Прилежаева (тылб.)

туохт.
1. Сырдык кытархай өҥнөн (хол., иэдэһи, уоһу этэргэ). ☉ Разрумяниться, заалеть, покрыться румянцем (напр., о щеках, губах)
Сирэйэ биллэ-биллибэттик тэтэрэн, өссө тупсарга дылы гынна. Н. Лугинов
Дуня сирэйэ дөлүһүөн сибэккитинии нарыннык тэтэрбит. А. Фёдоров
Иэдэстэрэ тэтэрэ кыыһан хаалбыттар. Н. Заболоцкай
2. Кытара кыыс, чаҕылхай кыһыл биитэр оруосабайдыҥы өҥнөөх буол. ☉ Пламенеть, рдеть, краснеть
Кыһыл хаалтыстара тэтэрэн оҕолор хаамсан испиттэрэ. Суорун Омоллоон
Абынатабына сибэккилэр тэтэрэн көстөллөр. П. Аввакумов
Саҕахха саһарҕа тэтэрэ тыгыыта, Таһырдьа маҥан ат тыбыырыа. Г. Колесов

туохт.
1. Күүстээх кыһыл төлөнүнэн умай, кытыаһын. ☉ Гореть ярко, с сильным жаром, пылать, пламенеть
[Көмүлүөкпүт,] Төлөннүрэр сырдыккар Субу баардыы илэ тыктар: …… Бэйбэрикээн эмээхсин Бэйбэрийэн эрэрин. М. Ефимов
Уот төлөннүрэ күлүбүрээтэ. ТТИГ КХКК
2. көсп. Олус күүскэ сырдаа, сандаар; оннук буолан көһүн. ☉ Излучать яркий свет, сиять, светить, гореть; казаться таким
Дьүкээбил уота төлөннүрэ умайан, күнүс курдук күлүмнэс буолар. Суорун Омоллоон
Томмот кыыс кыыһыран, абаран, кытара умайыктаммыт сирэйин, төлөннүрэ сирэлийбит хараҕын көрдө. Софр. Данилов
3. көсп. Туохтан эмэ өрө күүр, көтөҕүлүн, омуннан. ☉ Испытывать душевный подъём, воодушевляться, загораться
Устунан тапталбыт сүрэхпитигэр, кыым чаҕылыныы сырдаан, төлөннүрэн, умайан барбыта. М. Доҕордуурап
Өлөксөй бэйэтин тылыттан төлөннүрдэ. С. Васильев
Аҕабыттан көҕүйэн, мин эмиэ үлэнэн төлөннүрэрим. СЮ ЫБ

туохт.
1. Күүстээх кыһыл төлөнүнэн умай. ☉ Гореть ярким пламенем, ярко пылать, полыхать
Хаппыт мутукчаны сиир уот күүһэ дэлэтэ дуо, сүр баҕайы өрүтэ үөмэхтиир, кытыастар. Амма Аччыгыйа
Күһүҥҥү ыас хараҥаҕа сүрэххэ төһөлөөх күндүгүнүй, эн, булчут кытыастар кутаата! Далан
Көрүҥ, ол тугуй? Ойуур умайан кытыастар буолбат дуо? Н. Якутскай
Оһоҕун кыыма өрө кытыаста олорор эбит. Н. Заболоцкай
△ Кыһыл төлөн буолан көһүн. ☉ Пламенеть
Кытара сандааран умайан тэтэрбит Кытыастар былааҕы үрдүбэр туруоруҥ! П. Ойуунускай
Халлаан илин эҥээрэ бүтүннүү кытыаста умайан эҥсиллимэхтээн барда. Амма Аччыгыйа
Ырыых-ыраах халлаан кытыытыгар Кыһыл сарыал кытыастар. И. Эртюков
2. көсп. Ордук эрчимнээхтик, өрө биэрэн саҥар-иҥэр. ☉ Говорить запальчиво, пламенно, очень эмоционально
Мунньахтарга араатардаан кытыастар. Амма Аччыгыйа
Кыргыттар буоллаҕына Кытыан быыһыттан Кыһыл тылларынан Кытыасталлар. П. Тобуруокап
«Оҥойор айаххар да тото-хана аһаабакка олороҥҥун, өссө атыылаһардааххын баҕастааххын», — Надя эбии кытыастар. Р. Кулаковскай

I
туохт.
1. Өрө күүдэпчилэнэн, күлүбүрэччи умай. ☉ Разгореться, загореться, полыхать гудящим пламенем
Сотору өстөөх тааҥкалара умайан балысхан уотунан өрө күлүбүрээбиттэрэ. М. Доҕордуурап
Никифоровтаах тааҥкаларын кытта кэккэлэһэ испит лейтенант Соколов тааҥката умайан күлүбүрээбитэ. ССС
Хампы тэпсиллибит табаар дьааһыгыттан оттуллубут уот олус көхтөөхтүк умайан күлүбүрээбитэ. «ХС»
2. көсп. Уот төлөнүн курдук кытар, умай (хол., кыһыл былаах туһунан). ☉ Алеть, пламенеть, развеваясь, трепеща на ветру (напр., о красном флаге)
Дьахтар барахсан таҥаһа Өлөҥ окко ыыппыт Өрт уотун курдук Өрө күлүмнээн күлүбүрээн …… Көрүөххэ күндүтүн. А. Софронов
Кыһыл знамя анньыллан көй салгыҥҥа күлүбүрүү түһэр. Амма Аччыгыйа
Дьокуускайга аалай Былаах күлүбүрүүрэ! С. Дадаскинов
3. көсп. Быыстала суох тэтимнээхтик, түргэнник саҥар. ☉ Говорить громко, быстро, без запинки, задорно
[Надя] күлбүт-үөрбүт күлүбүрээбит элбэх саҥалаах, бэһиэлэй кыыс. М. Доҕордуурап
△ Кыыһыран дуу, өһүргэнэн дуу кими эмэ саҥаран өрө умайыктана түс. ☉ Рассердившись или обидевшись, начать нервно, запальчиво говорить, не останавливаясь; затараторить, затрещать в гневе
«Эн миигин олус күргүйдээмэ! Эн саҕаны көрбүтүм», — Арыпыана өрө күлүбүрүү түстэ. Амма Аччыгыйа
«Мин манна туох да иһин соҕотоҕун хаалбаппын!» — диэн Олеся уоттуу күлүбүрүү түстэ. Н. Островскай (тылб.)
II
туохт. Кынаттаргынан түргэнник сапсыммахтаан, дохсуннук көтөн таҕыс. ☉ Стремительно взлететь, взмыть вверх, энергично взмахивая крыльями
Кыһыл хаастаах куртуйах, омунугар мас лабаатыттан иҥнэ-иҥнэ, көтөн күлүбүрүүр. Амма Аччыгыйа
Арай, төҥүргэһин төрдүттэн туох эрэ хара көтөн күлүбүрээн таҕыста. Суорун Омоллоон

I
туохт.
1.
Кыһыл дьүһүннээх буол; кыһыл өҥнөн. Становиться красным; краснеть, пламенеть (о чем-л.). Күрүө анныгар кини өлбүт тамыйаҕын тыҥата кытаран сытар. Амма Аччыгыйа
Көрүҥ эрэ, талахтар Хайдах кытарбыттар, Умайар уот өҥнөөхтөр, Олус кыһыл буолбуттар. И. Эртюков
Сайыҥҥы күн бастаан кытарымтыйан, онтон кытаран, онтон ньолбойо туртайан, онтон ууттан күлүмнүү ойон таҕыста. Н. Павлов
2. Кыһыл өҥнөн, дьүһүннэн; тэтэр (долгуйан, кыбыстан, тоҥон, итииргээн хаана ыгыллан киһи сирэйин, кулгааҕын о. д. а. өҥө уларыйарын туһунан). ☉ Покрыться румянцем, покраснеть, раскраснеться (о лице); смущаться. ☉ Мэхээс оҕонньор киирэр, кытарыар диэри ыга кыыһырбыт. П. Ойуунускай
Кыыс оҕо хаҥыл сүрэҕэ битийэн тэптэ, иэдэһигэр хаана оонньоон кулгааҕын эминньэҕэ кытта кытарда. М. Доҕордуурап
Кытаран хааллым, кыбыһынным, кыбыһынным эйигиттэн. Баал Хабырыыс
3. Кыһыл өҥнөнүөххэр диэри күүскэ итий, сирэлий (тимир кыһа уотугар сыралларын туһунан). ☉ Раскалиться докрасна (о металле при ковке)
Борокуот аал тимир курдук сирдьигинээтэ, кытарбыт болгуо курдук сырдьыгынаата. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кытарбыт ыстаалбыт ырыата лыҥкыныыр, Кыстыктаах балтаҕа охсуллан чыҥкыныыр. П. Ойуунускай
Мин үктэнэн турар буорбар Кырыыс иҥмитэ, кини мин тиҥилэхпин Кытарбыт тимирдии хаарыйар. И. Гоголев
4. Сит, бус (кыһыл астаах отон, үүнээйи туһунан). ☉ Покраснеть, созреть (о ягодах, плодах)
Туох буоларый атырдьах ыйыгар, Тугунан күндүнүй, биллэрий? Отон кытарар, бурдук быһыллар. И. Эртюков
Этиллибит ньыманы тутуннахха помидор олус түргэнник кытарар. ФНС ОАҮүС
Ханнааҕар да ордук ньулуун Хаптаҕас манна кытарар, Манна сугун ордук хойуу, Моонньоҕон ордук хараарар. С. Данилов
5. Таҥас хайдыбытын быыһынан көһүн, көстө сырыт (киһи сыгынньах этин этэргэ). ☉ Проглядывать сквозь лохмотья (о теле человека)
Кулут буолан этэ кытара сиэлбитин, субу баар курдук, өйдүүр буолбаат. Суорун Омоллоон
Кыһынын тиийэн Кыһыл сыгынньах Кытара сүүрбүтүгэр, Тордохус курдук Торбос сонноотулар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Күһүөрү атаҕа хатыран, Суолугар симэһин хаалара, Тымныыга тобуга кытаран, Эттэрэ дыгдайан тахсара. Эрилик Эристиин
6. кэпс., сөбүлээб. Хомуньуустар диэки санаалан, аһаҕастык кинилэргэ үлэлээ. ☉ Становиться на сторону коммунистов, открыто поддерживать их
Уруккута бэйэтэ өстөөх Ол бүгүн ордук «кытарар». Дьуон Дьаҥылы
[Силипиэн:] Хомсомуол, пионер баһаатайа буолан кытарбыккын, чолойбуккун кэмсиниэҥ ээ. Л. Габышев
♦ Айаҕа кытарар (хараарар, оҥойор) көр айах
Тоҕо элбэх ынах эрдэ уолбутун туһунан ыйыппытыгар дьахталлар айахтара кытара түстэ. А. Федоров. Иван уус, куулга мээккэ бурдугу кута-кута, тугу эрэ араатардаан айаҕа кытарар. М. Доҕордуурап
Бэлэһэ кытарар (хараарар) көр бэлэс. Атыттары да күһэйэр буолара диэн бэлэстэрэ кытарда. Амма Аччыгыйа
«Бэйи, эһигини да көрөн-истэн иһиллиэ!» — диэн бэлэһэ кытара түһээччи. И. Гоголев. Сирэйэ кытарда — кимтэн, туохтан эмэ кыбыһынна, саатта. ☉ Стыдиться, смущаться, стесняться кого-чего-л., сильно конфузиться (букв. лицо его покраснело)
Оҕом майгытыттан сирэйим кытарыа дии санаабаппын. А. Софронов
Маайа хайаан да миигин ыйыттара кэллэхтэрэ диэн, сирэйэ кытарда. Н. Якутскай. Ытыһа кытарда — кимэ, туга да суох хаалла, матта. ☉ Остаться с пустыми руками, ни с чем
Сиэнньэҕиттэн ытыһыҥ кытарда баҕас ини. Москуобаттан көтүөҕэр кыната эрэ суох ыраас кыыһы булан аҕалыа. М. Доҕордуурап
◊ Дьэс кытар — кып-кыһыл эбэтэр өһөх кыһыл өҥнөн. ☉ Краснеть, багроветь
Баайдар сирэйдэрэ дьэс кытарбыт, сирэйдэрэ-харахтара турбут. Эрилик Эристиин. Киирэн эрэр күн дьэс кытаран көстөр. А. Федоров. Кытара кыыс — уот кыһыл өҥнөн. ☉ Алеть, рдеть
Кыырай халлаан кытыытыттан Кылбайар маҥан күн Кытара кыыһан тахсыа. А. Софронов
Эн, нарын киһи, кыбыстыбыт санааҕар кытара кыыспыттара эдэркээн иэдэстэриҥ! С. Данилов. Кытара сытый үөхс. — кими эмэ кыһыл сирэйинэн үөҕэн, абааһы көрөн этиллэр. ☉ Бесстыжая рожа
Сыллай, кытара сытыйбыт, манна биир-бииргэ тиийэн кэлбэт ээ. Амма Аччыгыйа
Эмиэ хааннаах андаҕар ылаары кытара сытыйан олороҕун дуо? Болот Боотур
тюрк. кызар
II
көр кытыар
Хайа, холкуоскутугар миигин кытардыгыт дуо? А. Софронов
Биһигини ким кытарыай? Биһиги бултуур сэппит даҕаны куһаҕан, бэйэбит даҕаны мөлтөхпүт. Амма Аччыгыйа
Ити аата кини миигин бэйэтин айар үлэтигэр кытарыан баҕарбыт эбит. Суорун Омоллоон
♦ Ыпсыытын кытар кэпс. — 1) тугу эмэ (дьыаланы, үлэни о. д. а.) уһуннук сыһа-соһо сылдьыбакка, тардыбакка ситэр-хотор, бүтэр-оһор. ☉ Завершать, заканчивать, доводить до конца начатое
Айдаана суох ыпсыытын кытара сылдьар. Амма Аччыгыйа
Бука, бэрт наҕыл, туохха да тиэтэйбэт-саарайбат киһи курдук буолан баран, барыны бары түргэнник бүтэрэн, хайдах эрэ ыпсыытын кытаран иһэр үгэстээҕэ. Д. Таас; 2) биир тылы бул, сөбүлэс. ☉ Находить с кем-л. общий язык
Буруйдааччы уонна буруйданааччы икки өттүттэн ити чааһынан ыпсыытын кытарар тылы кыайан булбатылар. Д. Таас

туохт.
1. Уокка сиэнилин; уокка сиэниллэн суох буол. ☉ Сгорать; быть уничтоженным огнём
Ол улахан дьиэ умайбыта. Н. Габышев
Туос умайбыт сыта хайа да киһи муннугар ураты минньигэстик сайа охсон киирэр. С. Маисов
Сүүрбэччэ сыл устата сыымайдаммыт суруктар умайдахтара... Т. Находкина
2. Сырдыгы биэр, сырдат. ☉ Излучать свет, гореть (об источнике света)
Таҥара дьиэтин чүмэчилэрэ чипчилиҥнэһэ умайаллар. М. Доҕордуурап
Ононманан ыйаммыт лаампалар борук-сорук умайдылар. А. Никифорова
3. Оттулун (оһоҕу этэргэ). ☉ Быть растопленным, топиться (о печи)
Били нуучча тойон Туллайдаах дьыалаларын уоран ылан, умайа турар оһоххо анньан кэбиспит. Н. Павлов
Көмүлүөк оһох күлүбүрэччи умайдаҕына, соҕотохсуйбут, сылайбыт-элэйбит айанньыты көнньүөрдэр. «ХС»
[Түүлгэ] оһох үчүгэйдик, суостаахтык умайара — имэҥнээх, уохтаах тапталы түстүүр. БРИ ТТ
4. көсп. Күлүмүрдүү сандаар, чаҕылыйа тык (хол., күн уотун этэргэ). ☉ Ярко светиться, сиять (напр., о солнце)
Дьүкээбил уота араас өҥнөөх сарбынньах уотунан умайар. Суорун Омоллоон
Иһэр суолбут устунан Ирим-дьирим кутуллан, Күммүт уота умайар. П. Тобуруокап
Кыһыҥҥы түүн. Дьыбардаах тымныы... Сулустар умайаллар. Баал Хабырыыс
5. көсп. Уоттаах курдук буол, кылабачый (хараҕы этэргэ). ☉ Сверкать, блестеть, гореть (о глазах)
Ойоору гыммыт бэдэр хараҕын курдук суостаах харахтар дьирибинэһэ умайан ылбыттара. И. Гоголев
Арай эрилкэй чох хара харахтара өһөстүк, сытыытык умайаллар. Н. Габышев
Дьикти уоттарынан умайбыт харахтар Александры көрөллөр. М. Доҕордуурап
6. көсп. Кураантан иинэн, кууран хат, күн уотугар кубарыйа сиэнилин (үүнүү туһунан). ☉ Сгорать на солнце, быть уничтоженным засухой (об урожае). Бурдук умайда
□ Индияҕа ыам ыйыгар ханна нүөлсүтүү суох сиригэр үүнээйи умайар. МНА ФГ
7. көсп. Итийэн көөймөһүн эбэтэр сытый (от, бурдук туһунан). ☉ Преть или гнить, прогреваясь изнутри (о сене, пшенице). Кэбиһиилээх от умайбыт
□ Саһыл Уйалаахха куппут маҥхааһайдаах бурдукпут умайан эрэр. В. Яковлев
Кыладыапсык Охонооһой бурдуга биирдэ да сытыйбыта, умайбыта, сыыстааҕа иһиллибэт этэ. ХБИДК
8. көсп. Итий, кытар (сирэй, иэдэс туһунан). ☉ Краснеть от прилива крови, гореть (о лице)
Хаһан этэй, Ханна этэй Умайар кыһыл иэдэһин Уоспунан алҕас таарыйбытым? С. Васильев
Наташалаах Николай сирэйдэрэ умайар, олус аччыктаабыттар уонна олус сэргэхсийбиттэр. Л. Толстой (тылб.)
9. көсп. Уот салыырын курдук күүскэ, күлүмэхтик, итийэн-кутуйан ыарый. ☉ Быть в воспалённом состоянии, гореть (об органах человека)
«Илиим уотунан умайар... Өлөөрү гынным», — диэхтиидиэхтии ытыыра. Н. Якутскай
Кинээс көхсүн иһэ итии болгуолуу сирэлийэн умайарга дылы буолла. М. Доҕордуурап
Лаврентий Николаевич иһэ аһыйталыыр, умайар. Н. Габышев
10. көсп. Умайар уот курдук кытара кыыс (кыһыл өҥнөөх туох эмэ, хол., былаах туһунан). ☉ Иметь огненный, ярко-красный цвет, алеть, пламенеть (напр., о флаге)
Умайар кыһыл хаалтыстаах Пионердар иһэллэр. С. Данилов
Кыһыл былаах үрдүк мачтаҕа тэтэрэ умайбытынан барда. Дьүөгэ Ааныстыырап
Кэлэр кэрэ ыччатым Кэлэр суолугар Кремль кириэппэс Умайар уот сулуһа Күнүн аайы Түөскэр тыктын! С. Зверев
11. көсп. Туох баар күүскүн-кыаххын биэрэн, улаханнык ылларан, үлүһүйэн туран тугу эмэ гын, оҥор. ☉ Отдаваться полностью какому-л. делу, отдавать все силы на что-л., гореть (напр., на работе)
Үлэтигэр наар умайа сылдьар, аны күһүн-саас кыратык иллэҥсийдэр эрэ булт диэбитинэн сылдьар. Е. Неймохов
Ол иһин үөрэххэ тууһуран, Утатан, умайан турбутум, Билиигэ, сайдыыга дьулуһан, Биир бигэ тосхолу булбутум. Күннүк Уурастыырап
[Эн бэлэхтээбит] Уруучукаҕын туттарбын эрэ …… Аптаах курдук уларыйабын, Айар уотунан умайабын. Ф. Софронов
12. көсп. Олус өрүкүйэн, эмискэ улаханнык түргэниик саҥар, айдаара түс. ☉ Заговорить возбуждённо, взволнованно, быстро и громко
Оҕолор чуор куоластара умайа түстэ. Амма Аччыгыйа
«Ол эйиэхэ [кулубаҕа] бу күөлү ким анаан айбытай? Уопсастыба күөлэ, уопсастыба үлэлээн ылбыт балыга», — диэн Петрушкин саҥата умайа түстэ. М. Доҕордуурап
«Уйбаан, «биһиги, ыччаттар» дии-дии хабарҕаҥ муҥунан куолулуургун сөҕөбүн», — аны Таня умайан туран кэллэ. Э. Соколов
13. көсп., поэт. Күүскэ тэп, мөҕүс (сүрэх туһунан). ☉ Биться, стучать (о сердце)
Күүрэн, тэбэн бардамнаан, Сүрэх, уоттуу умайыый. Күннүк Уурастыырап
Туойан иһэммин ах гына Тохтоон, сүтэн хааллахпына, Оччоҕо этиҥ: сүрэҕэ Дьэ умайан бүттэҕэ. С. Данилов
Эн [сүрэҕим] миэхэ доҕорум буолларгын Умайыый, оргуйууй күн ахсын. И. Гоголев
14. көсп., кэпс. Сотору-сотору тыаһаа (төлөпүөн тыаһын туһунан). ☉ Звенеть беспрерывно (о телефонном звонке)
Уйбааннаах дьиэлэригэр түүннэри-күннэри төлөпүөн умайан олорор. А-ИНА ДьБО
15. көсп., кэпс. Сүлүһүннээх эттиктэн (үксүгэр арыгыттан) этиҥ-хааныҥ сүһүр. ☉ Отравиться чем-л., сгореть (напр., от алкоголя)
[Испирдиэн] Элбэхтик истэҕинэ ииримтийэр, Соппуойдаатаҕына умайар. А. Софронов
Эйиэхэ [арыгыга] умайбыт дьон хаанныын Хараара өлөллөр мэлдьитин. И. Гоголев
Оок-сиэ, бу тугуй? Арааһа, били арыгыттан умайаллара диэн бу буоллаҕа дуу? Э. Соколов
Итирдэр утахтары олус элбэхтик иһэн, умайан өлөллөр. «Кыым»
16. көсп., кэпс. Кими эмэ аһара күүскэ таптаа. ☉ Испытывать какое-л. сильное чувство к кому-л., пылать (напр., любовью)
Кирилл икки сыл устата аҥаардас таптал уотугар умайбыта. Н. Габышев
Эйигин биир кыыс таптаан умайара эрэ хаалбыт. М. Попов
Биһиги эһэҕинээн икки өттүттэн сөбүлэһэн ыал буолбуппут да, олус таптал уотунан умайбыппытын өйдөөбөппүн. Т. Находкина
17. көсп., калька. Мөлтөө-ахсаа, сымсаан биэр, кыайыыга дьулуургун сүтэр (хол., спорка). ☉ Перегорать, ослабевать, утрачивать способность вести борьбу за победу (напр., в спорте)
Кэмниэ-кэнэҕэс Пашаевтыын тустарыгар Саша «умайбакка» тиийбититтэн …… биһиги олус үөрбүппүт. ПП ОА
Уолаттары кытта аҕыйах көрдөөх тылынан бырахсан кэпсэтэбит, билигин өйү-санааны буолаары турар хабараан хапсыһыыларга түмэр эрдэ — «умайан» хаалыахтарын сөп. ПП ОА
♦ Бытыга умайбыт көр бытык
Уурай диибин! Эбэтэр хайыы-үйэ бытыгыҥ умайда дуу? «ХС». Умайар уот тыллаах — сытыы тыллаах-өстөөх, хотоойу саҥалаах-иҥэлээх. ☉ Острый на язык, языкастый, с бойкой речью
Ийэтигэр олох майгыннаабат, умайар уот тыллаах, олус чобуо кыысчаан. И. Гоголев
Уотунан умайар көр уот II. «Ынаҕы хостоһоҕун дуу?!» — диэн Лука саҥата уотунан умайбыта. Д. Таас
Саҥараниҥэрэн, уотунан умайан, ордоотоон киирбитэ буруйдана кэлэ сытар киһи истиэҕэр, кырдьык, дьулаана сүрдээх этэ. Н. Заболоцкай
Хаана умайар көр хаан I. Үөһээ да дойдуга аанньал эрэ барыта уоран ааҕа-ааҕа сүрэхтэрэ тэбэн, хааннара умайан үөһэ тыыналлар үһү диэн сурах-садьык тарҕаммыта бэрт өр буолла... П. Ойуунускай. Этэ умайар — ыалдьан тэмпэрэтиирэтэ үрдүүр, этэ-сиинэ итийэр. ☉ соотв. у него тело горит
Арай иһэ курдьугунуур этэ, киэһээҥҥинэн сараччы үллэн барбыта, төбөтө ыалдьыбыта, этэ умайбыта. И. Гоголев
Түүн аны кыайан утуйбата. Суорҕанын сабыннаҕына итииргиир, этэ умайар. Н. Лугинов
Мичил ыалдьан уһуктубута, этэ уоттуу умайар, тамаҕа кууран хаалбыт. И. Федосеев
◊ Умайар гаас — сир анныттан ылыллар оттук, уматык, айылҕа гааһа. ☉ Природный газ
Бүлүү төрдүгэр Таас Тумуска уонна Соһо Хайаҕа [сирдэр ааттара] бараммат саппаастаах умайар гаас көһүннэ. И. Данилов
Умайар гаас дэлэйдик үөскээн сытар сирдэрэ бааллар. СПН СЧГ. Умайбат дьааһык көр дьааһык I. Сааны аналлаах умайбат дьааһыкка уган харайаллар