многокр. от кыай = побеждать, одолевать (много раз или многих).

одолевать, побеждать; осиливать; превосходить в чём-л.; кини миигин күүһүнэн баһыйар он превосходит меня в силе.

нареч. в одиночку; наедине; соҕотохтуу кыай = побеждать в одиночку; соҕотохтуу кэпсэт = разговаривать с кем-л. наедине; соҕотохтуу хааллар = оставлять кого-л. одного.

многокр. от баһый = одолевать, побеждать (многих или несколько раз); маастар утарылаһааччыларын барыларын баһыйталаата мастер победил всех противников; бүгүн кинини хаста да баһыйталаатым сегодня я победил его несколько раз.

1) мочь, осиливать; үлэни кыай = осилить работу; 2) побеждать, одолевать; өстөөҕү кыай = победить врага; 3) поражать; истреблять, уничтожать; аһыҥа оту кыайбыт кобылка погубила траву.

одерживать верх, побеждать в чём-либо, выигрывать в чём-л., что-л.; лотереянан сүүй= выиграть в лотерею; саахымакка сүүй = выиграть партию в шахматы; мөккүөргэ сүүй = выиграть пари; спортивнай күрэхтэһиигэ сүүй = выиграть в спортивных состязаниях # өйүн сүүй = свести с ума кого-л.; сүрэҕин сүүй = очаровать, пленить кого-л.

туохт. Барыларын кыай, кими да тутуһуннарыма (күүскүнэн, сатабылгынан, билиигинэн о. д. а.). ☉ Опережать, побеждать всех (силой, ловкостью, знаниями)
Сиригэр-уотугар, айаҥҥа-суолга саас ортолоох да дьону, арааһа, буордуох көрүҥнээх. «ХС»
Пушкин, Есенин хоһооннорун Бочуоттаахтык нойосуустуур Дьиҥнээх ис хоһооннорун Дьэҥкэрдэн миигин буордуур. Р. Баҕатаайыскай
Петр Алексеевич хайыһар нуорматын туттарыыга куруук бииргэ үөрэнэр табаарыстарын буордуур буолара. «ХС»

самын диэнтэн дьаһ
туһ. Өлөрсүүнэн суудайбыт Өстөөхпүтүн өһөрөн, Кыргыһыынан кыһайбыт Саастаахпытын самнаран, Эйэ күнэ үүнүөҕэ, Эргиллиэҕим эйиэхэ. П. Тобуруокап
Катюшаҕа туох да суоҕа. Ол иһин Клим, кини кутун-сүрүн самнаран, бары өттүнэн баһыйар этэ. А. Сыромятникова
Бэрик кырдьыгы самнарар. Ханнык эрэ халбархай тойон саһыл-саарба туһугар саха кыра-хара норуотун көлүнэр көлөтүнүү күөмчүлүүр. В. Протодьяконов
ср. др.-тюрк. йеҥ ‘побеждать’

туохт., кэпс.
1. Болҕой, ахсар. (буолб. ф-ҕа, мэлдьэх. этиилэргэ тут-лар). ☉ Считаться, обращать внимание (употр. в отриц. ф. и отриц. оборотах)
Күтүөттэрин эмиэ аанньалаабаттар. ПЭК СЯЯ
2. Кыайа-хото тут, ас гыныма. ☉ Легко побеждать, одолевать (напр., в единоборстве в силу явного физического превосходства). Харса суох кииристэҕинэ аанньалыа суоҕа. Бургунас эрэйдээҕи атыыр оҕус аанньалыа үһү дуо?
3. Кими эмэ кытта куһаҕан сыһыаннаах буол. ☉ Быть с кем-л. не в ладах
Мин кинини кытта аанньалыыбыт суох. ПЭК СЯЯ

1) побеждать, осиливать, одолевать кого-л., выигрывать у кого-л.; өстөөҕү хоттубут мы победили врага; иккис хапсыһыыга очконан хотто во второй схватке он выиграл по очкам; 2) резать; быһаҕым хотор мой нож режет; тимири быһах хоппот нож железо не берёт; 3) перен. недоумевать, находиться в недоумении; хотон ейдүөмүнэ олоробун я не очень понял, до меня не дошло; 4) перен. влететь, попасть, достаться; кинини мунньахха хоттулар ему попало на собрании; 5) перен. проникать; пронимать, пробирать; ардах сарайы хоппут сарай протекает; бу дьиэлэри кыһыҥҥы тымныы хоппот в эти дома не проникает зимний холод; ардах хоппут дождь промочил насквозь кого-что-л. # хото санаа = быть уверенным в победе над кем-чем-л.