несов. разг. сулугулдьуй, элэгэлдьий; шнырять повсюду сир аайы сулугулдьуй.

бегать, носиться повсюду (говорится с любовью о коротко подстриженных маленьких девочках-шалунишках).

нареч. всюду, везде; маннык мал бары сиргэ дэли баар такая вещь имеется (распространена) повсюду.

широко раскидываться; оҕуруот аһа нэлэйэ сытар овощи лежат повсюду (ничем не прикрытые).

сов. что 1. (разнять склеенное) силимин хоҥнор, хоҥнор; 2. (наклеить повсюду) сыпыартаа; расклеить по улицам афиши уулуссаларга афишаларда сыһыартаа.

1. нареч. везде, повсюду; сүөһүлэр бэйдиэ барбыттар стадо разбрелось; 2. обиходный, повседневный; бэйдиэ таҥнар таҥас повседневная одежда.

предмёт, вещь (с к-рыми повсюду носятся); тумалык оҥоһун = постоянно носиться с чём-л.; тыл тумалыга привычное повторение в речи (каких-л. слов).

туохт. Киэҥ сирдэринэн сырыт, сири-дойдуну элбэхтик кэрий, тилэ сүүр. ☉ Побывать во многих местах, исходить повсюду вдоль и поперек
Кыһын таба көлөнөн кынаттанан хайалаах, тыалаах сирдэри арҕарара, кылааннаах түүлээҕи өҥнөһөрө. И. Данилов
Арыт улуу бухатыыр буолан, Баайдары, бардамнары өһүүрбүт: Үс дойдуну арҕаран өрүү булан, Кинилэри кэһэтэн күннүүрбүт. С. Данилов
Баай хара тыабын арҕардым аҕай ини! Кыыс аалай уоһуттан ордук минньигэһи Ол тухары отой билэ-көрө иликпин. В. Миронов
ср. др.-тюрк. арха ‘искать’

туохт.
1. эргэр. Киһи хараҕар илэ көстө сырыт (былыргы итэҕэлгэ: абааһы туһунан). ☉ Появляться, ходить наяву, открыто являться взору (о злых духах, привидениях).
2. Биир сиргэ түптээн тохтообокко, олорбокко, бара-кэлэ сырыт, бэйдиэ сырыт. ☉ Ходить, гулять, бродить везде, повсюду, не задерживаясь на одном месте
Бэл, куобах, тугу да аахсыбакка, Дьүөгэ көрдөөн илэчийэр. С. Данилов
Адьырҕа кыыл ас көрдөөн илэчийэр. П. Филиппов
Бандеровецтар оччолорго мээлэ илэчийэллэр эбит этэ. ПДА СС
3. көсп., сөбүлээб. Түүннэри утуйбакка сырыт, күүлэйдээ (дьон утуйар кэмигэр утуйбакка, дьону аймаан, сүпсүгүрдэн). ☉ Ходить, гулять, шляться, шататься ночами, беспокоить людей по ночам
Икки түүннээх күнү быһа, илэчийэн дьиэтигэр хоммотоҕо. Я. Козак (тылб.)

туохт.
1. Биһилин, туохха эмэ саба ыһылын, тоҕун эбэтэр тарҕан (туох эмэ куһаҕаны этэргэ). ☉ Разливаясь, капая, покрывать собой что-л. большое, размазываться повсюду или распространяться (о чем-л. неприятном или заразном)
Тыын киллэрэн, Муссерен атаҕын анныгар сытарын билэн, сир мундутун курдук мөҕүллэҥнээн, истиэнэҕэ умсары өйөммүт …… баалынай анныгар киирэн саспыта буолла да, муннуттан уонна тараһатыттан тохтубут хаан муостаны биир гына булуйан барбытынан суоллаабыт да киһи чопчу тиийэн булуор сөп этэ. Эрилик Эристиин
2. Тугу эмэ туох эмэ куһаҕаҥҥа дэлби бис, булкуй, туох эмэ (хол., хаан) гын эбэтэр тарҕанан тунуй. ☉ Сильно пачкать, размазывать что-л. чем-л. или наполнять, насыщать что-л. чем-л. неприятным (напр., дурным запахом)
Биир сыптараҥ ынах хотону бүтүннүү булуйар (өс хоһ.). Биэс тааһы толору хотуолаан, Дьиэ иһин булуйан кээстилэр. Тахсыбыт оннугар уобалаан Сыалаах эт бөҕөнү сиэтилэр. Эрилик Эристиин