и. д. от хатылаа = повторе, ние; ааспыты хатылааһын повторение пройденного; хатылааһын уруога урок повторения.

предмёт, вещь (с к-рыми повсюду носятся); тумалык оҥоһун = постоянно носиться с чём-л.; тыл тумалыга привычное повторение в речи (каких-л. слов).

с. 1. (создание чего-л. вновь) хат оҥоруу, саҥардан оҥоруу; 2. (воссоздание, повторение) үтүктэн таһаарыы; 3. (точное описание, рисунок) үтүгүннэрии, ойуулааһын.

м. 1. мат. сырса барыы; параллелизм линий сурааһыннар сырса барыылара; 2. (совпадение, повторение) хопула-һыы, биири хос оҥоруу; параллелизм в работе үлэҕэ хоһулаһыы.

I
аат. Киһи-сүөһү сатаан сылдьыбат киэҥ кута-бадараан сирэ. ☉ Мес то, занятое топью, обширная топь
[Үрүҥ Уолан] биир киэҥ аҕай лээби сыһыыга киирдэ. ПЭК ОНЛЯ I
Манна суолгар түбэһэллэр аһары көөнньүбүт, тиэстэлии тэһитэ үллэн барылыы сытар куталаах лээбилэр. Нэртэ
Ааспыт сайын Сэмэн Табаҕаттан Өлөчөйгө диэри суолу оҥорбута. Абалаах сиһигэр туох да сатаан ааспат буолбут лээбитин атын сиринэн тумуннарбыта. «ХС»
◊ Лээби от — кутаҕа, бадарааҥҥа үүнэр хараҥа кыһыл сибэккилэрдээх от. ☉ Сабельник болотный.
II
аат., кэпс. Тохтообокко үрүт-үөһэ биири эбэтэр мээнэни саҥарыы. ☉ Надоедливое повторение в речи одного и того же, многословная болтовня. Ки һи кырыйдаҕына лээби буолар

I
көр лэбэйдээ
«Ити тугуй? Бу тугуй уонна тоҕо?» Үрүт үөһэ хат-хат лэбэйдэ. Таллан Бүрэ
Оҕонньор оҕуруот аһын үүннэрии бары ньыматын туох баарын барытын, хат-хат л э б эйэн, сиһилии ыйытта. В. Яковлев
Биири биэстэ лэбэйэн Биһэн-таһан биэрэҕит. С. Тимофеев
II
1. аат. Биири үрүт-үөһэ хатылаан этии эбэтэр уһатан быһаарыы. ☉ Надоедливое повторение в речи одного и того же или многословное, долгое объяснение чего-л.
Ии, эрэйдээх, би лигин уолугар ойоору турар. Эһиги лэбэйгититтэн Тима кууһара атын диэҕэ билигин. А. Сыромятникова
Данил оҕонньор …… өйдөөҕөр улаатымсыйа соҕус туттар, итирэн билигин лэбэйигэр түс пүт Сиэллээхэби сиилиирдии одууласта. «ХС»
2. даҕ. суолт., кэпс. Биири үрүт-үөһэ этэр эбэтэр уһатан быһаарар идэлээх. ☉ Надоедливо многословный
Итинник лэбэй этиилэри истэ сатаан баран, Икки кулгааҕым истэртэн аккаастанна. Т. Сметанин
Өйдөөх киһилиин кэпсэттэххинэ Өһүргэһэ суох истэ үөрэн. Лэбэй киһиэхэ түбэстэххинэ Саталын булан куота үөрэн. С. Тумат
ср. перс. лаф ‘слово’

II союз 1. (присоединяет придаточное предложение к главному): досадно, что ты опоздал эн хойутаабытыҥ абалаах; такой тяжёлый, что не поднять киһи кыайан көтөх-пөтүн курдук ыарахан; он сказал так тихо, что никто не слышал ким да кыайан истибэтэ, кини оннук кыратык саҥарда; 2. (с частицей "ни" и без неё) аайы, эрэ буоллар; что ни день, крепнет борьба за мир во всём мире күн аайы аан дойду үрдүнэн эйэ иһин охсуһуу бөҕөр-гөөн иһэр; 3. (с повторением указывает на безразличие, равнодушие в отношении чего-л.) да; что в городе, что в деревне куоракка да, дэриэбинэҕэ да (син биир); # что в лоб, что по лбу погов. хайата да син биир.