туохт.
1. Көстүбэт, тыаһаабат буола сатаан сэрэнэн, төҥкөччү туттан, сыбдыйан хаамп, туохха эмэ чугаһаа. ☉ Красться, подкрадываться
Аргыый аҕай талах быыһынан Сэмэнчик үөмэн истэҕинэ, кустара маатырҕаһа-маатырҕаһа көтөн бардылар. Н. Неустроев
Никита тыаһа суох үөмэн киирэн оронугар сытара. Н. Лугинов
Кэри-куру дьиэтигэр соҕотоҕун сыттаҕына, аан сэрэхтээхтик аһылынна, үөмэн үктүүр тыас иһилиннэ. И. Гоголев
Көҕөн саҥарар сирин диэки бөкчөйөн үөмэн истим. Т. Сметанин
2. эргэр. Өрө ыстан, туох эрэ үрдүгэр ыстанан таҕыс. ☉ Приподняться, подпрыгнуть, вскочить на что-л. Уончалаах уол бүдүрүйдэ, тырамбаай үктэлигэр аҥаар атаҕынан тобуктуу түстэ, аҥаар атаҕын тумсунан сиргэ тирэнэн кэбиһэкэбиһэ өрүтэ үөмэ сатыы истэ. Амма Аччыгыйа
Иккис күнүгэр уу эбилиннэр эбиллэн, быһыт иннинээҕи томточчу кутуллубут сырыынньа буор эниэни өрө үөмээри салаамахтаан ылла. М. Доҕордуурап
Үөрүү киһини көтүтэр Үөмэн тиийбэт үрдүккэ, Үтүө санааны көбүтэр Үргүөргэ үрдэрбэккэ. С. Тимофеев
ср. др.-тюрк. өмэлэ ‘ползти’, алт. өҥөлө ‘подкрадываться’

туохт.
1. Күлүмнээндьиримнээн, чаҕылыйан көһүн; араас өҥүнэн оонньоо. ☉ Сверкать, мерцать; переливаться разными цветами
Харахпар киэҥ Бүлүүм Суһумнуу, күлүмнүү бытааннык мөлбөйө уһунна. П. Тобуруокап
Халлаантан күн уот оноҕосторо таҥнары суһумнууллар. Суорун Омоллоон
Дьүкээбил уота суһумнуу оонньоон мин үөрүүбүн үллэстэргэ дылы. Н. Абыйчанин
2. көсп. Биир тэҥ субуллан, түргэнник ааһан ис. ☉ Проходить быстро, непрерывно, мелькать, уноситься
Бетон суол, сиэрэй лиэнтэ буолан, суһумнуу субулунна. Л. Попов
Күн-дьыл суһумнуу көтүөҕэ, Бэрт үгүс умнуллуо. М. Ефимов
Пуойас тиҥийэн-тирбийэн түргэнник суһумнуур. В. Протодьяконов
3. көсп. Оргууй, сэрэнэн хамсаа, үөмэн чугаһаа. ☉ Двигаться, подкрадываться тихо, осторожно
[Туруйалар] Солко-нуолур хонуубар Суодаҥнаһан эрэллэрин Суһумнаан көрөн баран, Сутаакы дьылбыт Суураллыбыт эбит диэн, Суһуктуйбут ньуурум Сууралынна курдук. Өксөкүлээх Өлөксөй
Куобахха суһумнаан тиийбитин — Куобаҕа атахха биллэрдэ. С. Данилов
Евгения …… бу чуумпуга уйдарар курдук, оргууй суһумнаан тиийэн, оннугар сытта. С. Дадаскинов

туохт. Тугунан эмэ (хол., түннүгүнэн, аанынан) быган көр эбэтэр аллараа баар тугу эмэ төҥкөйөн көр. ☉ Выглядывать (напр., в окно, дверь) или заглядывать (внутрь чего-л.). Хоһу өҥөй. Аанынан таһырдьаны өҥөйөн көрдө. Күөлү өҥөйөн көр
□ Кыысчаан хаҥас диэкиттэн ойон кэлэн, балыктаах тымтайы өҥөйөн көрдө уонна кыбыстыбыттыы төттөрү ыстанан хаалла. А. Бэрияк
♦ Өлүү айаҕын өҥөйдө — өлөр-сүтэр турукка киирдэ. ☉ Попасть в беду, оказаться в безвыходном положении
Бэҕэһээ таптыыр киһим алдьархайга түбэстэ, Бүгүн оннооҕор ордукка киирэн биэрдэ: Күнэ өлбөөрдө, Өлүү айаҕын өҥөйдө, Көрдөрбүтүнэн туран, Көстө иэдэйдэ. С. Данилов. Өҥкөөтүн өҥөйбүт — өлөрө чугаһаабыт (иинин өҥөйөн баран сылдьар киһи туһунан). ☉ Человек при смерти (букв. человек, который заглянул в свою могильную яму)
Күрдүргүү-хардыргыы, Кыыкыныы-хаакыныы сыттаҕым ээ, Өҥкөөппүн өҥөйбүт өлөр өлүөхүмэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Күн сырдыгыттан матан, өҥкөөппүн өҥөйөн, бүгүн-сарсын өлөөрү хардыргыы сылдьар сордоохпун. А. Софронов
Кырдьаҕас аҕам …… кырдьан-буорайан, өҥкөөтүн өҥөйөн олороохтуур. А. Сыромятникова. Үөлэстэрин өҥөйдө — өлөллөрөсүтэллэрэ чугаһаата (былыргы сахалар итэҕэллэринэн, абааһылар өлүөх-алдьаныах ыалы көмүлүөк оһох үөлэһинэн өҥөйөн көрөллөр). ☉ Предстоит близкая смерть, беда в семье (по старинному якутскому поверью, когда злые духи заглядывают через трубу камелька внутрь жилища, кто-то из этой семьи умирает)
Өлөр-хаалар күннэрэ Үрдүк үөлэстэрин өҥөйдө быһыылаах. П. Ойуунускай. Үрэх баһын өҥөй — төрөөбүтүөскээбит сиргиттэн тэлэһий, ыраах сирдэринэн сырыт. ☉ Надолго уезжать в дальние края, бродяжничать по чужим краям
[Оннук оҕо] Үрэх-үрэх баһын өҥөйүө, Кыйаар-кыйаар баһыгар кыйданыа, Тайҕа-тайҕа баһыгар тайаныа. Өксөкүлээх Өлөксөй
Эдэрбэр үрэх баһын өҥөйөн, тайҕа баһын тайанан, дьонтон-сэргэттэн туспа дугуйданан сылдьыбыт киһибин. И. Федосеев
◊ Күн өҥөйө киирдэ — ардыы туран киэһэ күн саҕахха көстөн киирдэҕинэ, сотору ардах кэлэр. ☉ Народная примета: если на закате ненастного дождливого дня солнце выглянуло из-за облаков, снова быть дождю
Күн өҥөйө киирдэҕинэ, эмиэ ардах иһэрин бэлиэтэ. «Кыым». Өҥөй бөтүүк фольк. – этин иһин иитиллэр фазан бииһэ бөдөҥ көтөр атыыра. ☉ Индюк. Дьонум аах оччолорго өҥөй бөтүүгү иитэллэрэ
ср. тюрк. өҥ ‘подкрадываться, пристально смотреть нагнувшись, поджидать’