1) крепнуть, подрастать (о телёнке); бороохтуйбут торбос подросший телёнок; 2) перен. шутл. подрастать (о ребёнке).

1. прил. от подрастать; 2. прил. үүнэн иһэр, үүнэр; подрастающее поколение үүнэн иһэр көлүөнэ.

эт туруйар буол түөлбэ. — этиргэн буол, балачча улаат (кыра оҕо туһунан). ☉ Становиться крепким, подрастать
Сатаан бардаҕына, уу кыһылларын ааһан, улаатан, эт туруйар буолан баран өлөллөр. Н. Түгүнүүрэп

1) расти, вырастать, подрастать; кыыс дэлби улаатта девочка сильно подросла; улааппыт оҕо подросший ребёнок; 2) возвышаться; ыраахтан булгунньах улаатан көстөр вдали возвышается холм; 3) увеличиваться; табаар тиэйиитэ улаатар завоз товаров увеличивается; 4) неодобр, важничать, зазнаваться; олус улаатар он слишком зазнаётся.

1) становиться выше, вырастать, подрастать; кини уҥуохтуун үрдээбит он и ростом стал выше, он подрос; 2) подниматься, повышаться, увеличиваться; кыраадыһа үрдээбит у него поднялась температура; 3) увеличиваться, возрастать; хамнаһа икки төгүл үрдээбит заработок его вырос в два раза; 4) повышаться; дуоһунаһа үрдээбит он повышен в должности (букв. его должность повысилась).

туохт., кэпс. Лаппа, чороччу улаат (оҕону этэргэ). ☉ Подрастать (о ребёнке)
Абаҕам ааттаах Чоочо Эрдэҕэстийэн эрдэхпинэ …… Баламаттык балыйбыта. И. Баишев
Кырачаан эрдэҕинэ Мэник пийэньиэр этэ. Эрдэҕэстийэн баран Элик хомсомуол буолта. М. Тимофеев-Терёшкин
[Аана:] Улахан кыыһым үлэһит, атыттарым да син эрдэҕэстийэн эрэллэр. «ХС»

аат. Киһи-сүөһү такымын үөһээ өттө, куҥун алын уһуга. ☉ Начало толстых бедренных мышц с обратной стороны колена у человека и животных
Ааһар дьон борбуйугар Түһэ сылдьар ыт уордааҕа Хаһан эрэ, биллэн турар, Иччитин да ытырыаҕа. И. Гоголев
Дыгын сэрииһиттэрэ оҕону эккирэтэн, толоон уҥуор ситэн, борбуйун иҥиирин батыйанан быһа быраҕан ылан, өлөрөн, хол-хол, буут-буут араартаан, үҥүү төбөтүгэр иилэн, дьиэҕэ сырсан кэлэн, чуолҕан үүтүнэн симмиттэр. Эрилик Эристиин
Отох убаһа Өрөҕөтүн тириитэ ыстаана, Сулбу түһэн, Борбуйугар чугаһаан эрдэҕинэ, Өрүһүйэ соҕус Өрө тардынан Өкчөрүс гынан кэбистэ. Күннүк Уурастыырап
[Бөрөлөр] миинэн иһэр аттарын кэлин борбуйугар олорбутунан бардылар. ПЭК ОНЛЯ I
ср. казах. борбай, борпай ‘пах, ляжка’
♦ Борбуйа сонуур кэпс. — улаатан ситэр-хотор, баараҕадыйар. ☉ Достигать полной физической зрелости, возмужать
Бачча сааскар дылы иитиллэн, борбуйуҥ соноон баран, аны киһи тылын истибэт буолууһугун дии. А. Софронов
Арай Томторук кумалаан уола Уйбаан Дууһа, бэйэм аспар борбуйа соноон баран, түөспүн дьөлө анньан кэбистэ. Бар дьон көрүҥ. Эрилик Эристиин. Борбуйгун көтөх (уй, уйун, кыан) — улаатан арыый кыанар буол. ☉ Немного подрастать, начинать крепче держаться на ногах (о ребенке и детеныше животного)
«Бэйи, уолчааннара, хата, борбуйун көтөҕөрө буолбут, ол иһин сүгүн сылдьыбат эбит», — диэн хамначчыттар Болоту хайгыыр саҥалара онтон-мантан бытарыйан иһилиннэ. Н. Заболоцкай
Оол логлойон олорор кэбиһиилээх оттору, охсуллубут от сытын — барытын Тордоохоп борбуйун көтөҕүөҕүттэн олус сөбүлүүр, таптыыр. С. Никифоров
Уол улаатан борбуйун кыанар буолан истэҕин аайы сытыы-хотуу, чобуо быһыыта өтө биллибитэ. П. Филиппов
Саха борбуйун уйда да тустубутунан барар идэтэ. «ХС». Тэҥн. атаххар (сүһүөххэр) тур.

туохт.
1. Үөһээ диэки уһаан, улаатан ис. ☉ Становиться выше, вырастать, подрастать
Үстүйэлиир салаалаах Үкэрдиирэ күөх оппут Үрэх өнньүөс үөһүгэр Үтэн-үүнэн үрдээтэ. Күннүк Уурастыырап
Көрөн сыттахпына, күөх бөлкөй от улам-улам үрдээн истэ. Т. Сметанин
2. Улаатан, элбээн ис (хол., хамнас, нолуок). ☉ Увеличиваться, повышаться в количестве (напр., о зарплате, налогах). Хамнаһа үрдээбит
□ Бырыһыаммыт үрдүөҕүн математика тута сытар. Далан
Сылын аайы нолуоктара улам үксээн, үрдээн, ыараан иһэр. Н. Якутскай
Үтүө үлэ ситиитин, Дохуот үрдүүр кэскилин Өлгөм үүнүү тускулуур, Лоһуор туораах туоһулуур. А. Абаҕыыныскай
3. Үрдүк дуоһунаска анан, талылын. ☉ Перейти на более высокую должность, повыситься в должности
«Билигин санаам эрэ диэн — дуоһунаһым үрдүүрүгэр баҕарабын», — диэн кэпсии истэ. П. Ойуунускай
Тиэтэйбэт буоллаххына, мин эйиэхэ улахан суолталааҕы этиэм. Эн оччоҕо улахан наҕараадаҕа да тиксиэххин, дуоһунаскар да үрдүөххүн сөп. Н. Якутскай
Эн үлэҕэр үрдээбитиҥ туһунан Уон тыллаах уурааҕы аахпытым. Үчүгэйинэн, хоһуунунан Үрдээтэҕэ диэбитим. Л. Попов
4. Итийэн улаат, өрө таҕыс (хол., киһи ыалдьан кыраадыһа тахсарын этэргэ). ☉ Подниматься, повышаться (напр., о температуре тела)
Оҕо кыраадыһа үрдээн, сүрэҕэ буоллаҕына кутталлаахтык тэбэр буолан иһэр. Эрилик Эристиин
Кыраадыһым үрдүүрэ тохтоон, Миигин тимир кырабааппар Сордоох ыарыы хам тоһоҕолоон, Сытыарбытын өрө бурҕайан, Туруом, айманымаҥ, доҕоттоор! П. Тулааһынап
♦ Тутум үрдээтэ көр тутум
Николай Иванович оройуон боломуочунайыттан өйдөбүнньүк бэлэҕи тутан тутум үрдээн сылдьар. «Чолбон»
ср. др.-тюрк., тюрк. өрлэ ‘подниматься’

туохт.
1. Сыл аайы сааһыҥ эбиллэн, улам улахан буол, төлөһүй. ☉ Расти, вырастать, подрастать. Кыыс дэлби улаатта
□ Мустубут ыалдьыттар Охоноос быйыл лаппа улааппытын, өйдөммүтүн, көрсүөтүн хайгыы-хайгыы, сыл түргэнник да ааһарын кэпсэттилэр. Ойуку
Кырса оҕолоро улаатаат, уйаларын чугаһыгар баар хаастары кытта оонньууллар. А. Бродников. / / Улахан, сиппит киһи буол. ☉ Становиться взрослым, взрослеть
Ол оҕото улааппытын, киһи буолбутун Маайа билбэт. Н. Якутскай
«Үөрэммэтэҕиҥ куһаҕан буолуо эбээт. Улааттаххына тугу үлэлиэххиний? Арай ыалга оҕо көрөөччү буолуоҥ», — диэтэ ыалдьыт дьахтар. Дьүөгэ Ааныстыырап
[Бадин:] Михаил Иванович, мин бу дойдуга төрөөбүтүм эрэ. Улаатан баран, биирдэ да сылдьа иликпин. С. Ефремов
2. Туох эмэ (хол., табаар) кэриҥэ элбээ. ☉ Увеличиваться (об объёме, количестве чего-л.). Табаар тиэйиитэ улаатар
□ Бөдөҥ бырамыысыланнас бородууксуйата 1913 сыллааҕыны кытта тэҥнээтэххэ, сүүрбэ алта төгүл улаатта. ЯЕМ СБСБС
3. Үрдээн, улахан буолан көһүн. ☉ Возвышаться издали (напр., о доме, холме). Ыраахтан булгунньах улаатан көстөр
□ Дьиэ бэйэтэ кыракый эрээри, ортотуттан ыла килэркэй таас эркиннээх верандалаах буолан, син балачча улаатан, багдаллан көстөр. Софр. Данилов
Күнүскү кыра да тииттэр барыһан, саба баттыах курдук сабырыһан, улаатан көстөллөр. Т. Сметанин
4. Улам тэнийэн кэҥээ, кэтирээ (хол., үрэҕи, суолу этэргэ). ☉ Растягиваться, расширяться (напр., о речке, дороге)
Дуолумаайы от үрэх халаанын кэмигэр улаатар. А. Сыромятникова
Уһун айан суола Улаатан, нэлэһийэн истэ. «ХС»
5. Күүһүр, эбилин (киһи иэйиитин туһунан). ☉ Возрастать, усиливаться (о чувствах человека)
Дьон күлүүтүноонньуутун истэ-истэ [Ыстапаан] санааргыыра ордук улаатта. А. Софронов
Икки кустанан, үөрүүм ордук улаатта. Т. Сметанин
Ону көрөн мин кыһыйарым улаатан истэ. Н. Заболоцкай
6. Улаханнык иһиллэр буол (тыас, саҥа туһунан). ☉ Становиться всё громче, слышнее, усиливаться (о звуке, голосе)
Ойуур иһигэр горн тыаһа улаатан, адьас чугаһыыр. Суорун Омоллоон
Оҕустар мөҥүрэһиилэрэ улаатта. Далан
Ыт үрэрэ улаатта. С. Ефремов
Сиэҥкэ уол кинини [кулаагы] кэнийэн, Уордайбыт куолаһа улаатта. Эрилик Эристиин
7. Кээмэйгинэн улахан буол, үүн. ☉ Становиться больше, увеличиваться в объёме, вырастать
Бар эрэ, Харах-Харах уол, көр эрэ. Били төкүнүйэриҥ улааппыт дуу, оччообут дуу? Саха фольк. Долгун көрдөрбүтүнэн туран улаатан иһэр. Н. Габышев
Биэрэс аһын улаатаатын кытта хомуйан иһиллиэхтээх. ЕАМ ББКП
8. Сэтэрээ, күүһүр, бэргээ (ыарыы туһунан). ☉ Усиливаться (о боли или болезни)
[2-с отчут:] Аата, Оруос Баай обургу Аһа-арыыта бараннаҕа, Аһаабатахпыт алта хонно. Атаҕым дьарҕата улаатта, Аһый-аһый тарта. П. Ойуунускай
Ыарыыта улааттар улаатан истэ. Амма Аччыгыйа
9. сүөл. Бэйэҕин улаханнык санан, бэрдимсий. ☉ Важничать, зазнаваться
Улахан учуонайбын диэн улаата барбат. Н. Габышев
«Ээйиис, бу улааттаҕын!» — диэн абалана хааллылар кыргыттар. Н. Заболоцкай
Удаҕаммын диэҥҥин Улаатаҕын, уунаҕын дии, Үрүҥ уххан тыынын Үрэн, домноон көр бэйэҥ! ТТИГ КХКК
10. көсп. Үрдээ, күүһүр (хол., албан аат, өрөгөй туһунан). ☉ Возрастать, увеличиваться (о славе, благополучии)
Үрүҥ оҕус саҕа Өрөгөйүҥ улааттын, Саадьаҕай ынах саҕа Саргыҥ салалыннын! Ньургун Боотур
Самнан биэрбэт Саргы-дьаалы улаатта, Өлбөт-сүппэт Өрөгөй-талба үрдээтэ! П. Ойуунускай
Уруй-туску улаатта, Саргы-дьаалы тубуста! Эллэй
♦ Моонньоох баскынан куот (үрдүктүк тур, улаатан көһүн) көр моой. Уол атыттардааҕар моонньоох баһынан улаатан көстөр. Өрөгөйө үрдээтэ (улаатта) көр өрөгөй. Үрүҥ оҕус саҕа өрөгөйүҥ улааттын, саар булгунньах саҕа саргыҥ салалыннын. Саха фольк.
др.-тюрк. оҕлат, улҕат