аат.
1. Үрдүк айыыларга дириҥ ытыктабыл, сүгүрүйүү. ☉ Поклонение духам, преклонение перед высшими божествами. Ыһыах ыһыыга маҥнай мифологияттан, итэҕэлтэн ситимнээх сиэр-туом силиктэрин толоруу, алгыһы алҕааһын, айыыларга, иччилэргэ үҥүү-сүктүү баһылыыр буолуохтаах. Саха фольк.
2. Кимиэхэ-туохха эрэ дириҥ ытыктабылы, тапталы биллэрэн сүгүрүйүү. ☉ Поклонение перед кем-л., уважение, почитание кого-л. 1697 сыллаахха Улуу Надомҥа Бонхор диэн арат сүүрүк ата кыайан-хотон, өрөгөйдөөбүт
Онтон бэттэх сүүрүк аты арбыыр «Уон тыһыынча үҥүү-сүктүү» диэн ырыа айыллыбыт. И. Федосеев
[Чацкай:] Үйэ да бөҕө эбит: наар хоолдьугу токутуу, Күн ыраахтааҕы аатыгар үҥүү-сүктүү. А. Грибоедов (тылб.)

аат. Тугу эмэ итэҕэйии, таҥара курдук туттуу. ☉ Поклонение, почитание, верование
Саха итэҕэлэ айылҕаҕа ытык сыһыантан, сир-дойду, от-мас, уу, уот, булт иччилэригэр сүгүрүйүүттэн үөскээбитэ. Софр. Данилов
[Ытык маһы] Суулларан эрэр буолбаат Дьон аҥала сүгүрүйүүтэ. И. Гоголев
Үгүс алгыс иччилэри итэҕэйииттэн, кинилэргэ сүгүрүйүүттэн үөскээбит. Д. Софронов

аат. Нөрүйэн, баскын хоҥкутан эҕэрдэлээһин. ☉ Поклон (знак приветствия); поклонение
Былыргылыы эттэххэ, бокулуон ыытар, эҕэрдэлиир. Р. Кулаковскай
Бокулуон буоллун эйиэхэ — ньургун нуучча уолугар! С. Данилов
Сэттэ кылаастаах оскуолабар Сиргэ диэри бокулуон! В. Гольдеров
♦ Бокулуон уур — бэйэҕин сэнэтэрдии ааттас-көрдөс, албыннас. ☉ Обращаться с униженной просьбой к кому-л.
Бокуһан тураммыт, Бокулуон уураммыт Албыҥҥа-күлүккэ үҥэрбит. Күннүк Уурастыырап
Өбүгэтин саҕаттан кимиэхэ да бокулуон уурбатах дьон этилэр. А. Софронов

I
аат., эргэр. Уһун мас уктаах, 20 — 30 см уһуннаах, 4 — 5 см кэтиттээх икки өттүнэн биилээх уһуктаах тимир төбөлөөх батары анньан өлөрөр сэриилэһэр сэп. ☉ Копьё, пика
Улуу Тыгын бүтүн саха норуотун бас билээри Олоохунанан — Бүлүүнэн, Мүрүнэн — Тааттанан өргөстөөх үҥүүтэ, саабылаан батаһа кыа хаанынан суунаҕаламмыт. П. Ойуунускай
Булчут уол баабыры хонноҕун анныгар үҥүүнэн супту түһэн кэбиспит. Амма Аччыгыйа
Кини тимир оһох иннигэр икки өттүнэн биилээх үҥүүтүн буруустаан кикирийэ олорор этэ. Л. Попов
др.-тюрк. сүҥү
II
аат.
1. Таҥараттан көрдөһөн мэлииппэ ааҕыы. ☉ Моление, обращение к богу, святым, молитва
Сарсыардааҥҥы үҥүүгэ Куолакалы оҕустулар. Н. Некрасов (тылб.)
2. Кимиэхэ, туохха эмэ сүгүрүйүү. ☉ Поклонение кому-чему-л., преклонение перед кем-л. [Чааһынай бас билии] үбү эмэгэт гынан үҥүүнү, мантан да атын сидьиҥ кэмэлдьилэри үөскэтэр. Суорун Омоллоон
П. Соколова этэринэн, эһэҕэ үҥүү, кинини төрүппүт этэ диэһин, ити гынан баран, урукку өттүгэр соҕотох Сибииринэн эрэ муҥурдаммат эбит. Багдарыын Сүлбэ
Айыыларга үҥүү биир умнуллубат суолунан оһуохай буолар. ВВЕ СТИ
III
көр үҥсүү
[Ньукулай:] Тугу истиэмий, арай аҕам оҕонньор үҥүүтүнэн бүгүн кулуба кэлэр үһү. А. Софронов
Малыкаан Сиидэрэпкэ үҥүү киллэрбит үһү диэн нэһилиэккэ сип-сап саҥа тарҕана охсор. Күндэ

1. аат.
2. эргэр. Ала сылгы тириитинэн оҥоһуллубут, абааһыларга анаммыт кэрэх (чуучала). ☉ Чучело из шкуры лошади пегой масти, предназначенное духам.
3. Былыргы саха охсон тыаһатар муусукалыыр инструмена. Улахана түүтэ ыраастаммыт хас да инчэҕэй сүөһү тириититтэн маска тиирэн оҥоһуллубут былаайаҕынан охсон оонньонор. Кырата биир сүөһү тириититтэн төгүрүк дүҥүр курдук оҥоһуллар, ону тарбаҕынан охсон оонньонор. ☉ Древний якутский ритуальный ударный музыкальный инструмент
   Большой инструмент делали из нескольких сырых, очищенных от шерсти шкур домашних животных путём натягивания их на специальные столбы; играли на нём с помощью колотушек (былаайах). Маленький инструмент изготавливали из одной шкуры в виде круглого бубна, на котором играли пальцами. Ол күн сэрии буолбута, Халлааҥҥа нүһэр этиҥинэн Табык охсуллубута. П. Тобуруокап
   [Эркээни:] Табык дорҕоонноох тыаһын истэн, Сүрэҕим тулуппакка, бу тиийэн кэллим. И. Гоголев
   Табык тыаһа өлөргө-алдьанарга тыаһаан ааһар. Багдарыын Сүлбэ
   Быыстапкаҕа сылдьыбыт дьон саха музыкальнай инструменнарын: этигэн хомуһу, табыгы, кырыымпалары сэргии көрүөхтэрэ. «Кыым»
4. даҕ. суолт., фольк. Иччилээх, илбистээх; сэттээх, суостаах, дьулааннаах. ☉ Имеющий таинственную силу, внушающий страх; влекущий за собой кару
   Таллан таас оройу Таҥнары табыйсар, Табык илбиһэ оонньообут. П. Ойуунускай
   Моһоллоох ойуун айгыстан туран кэллэ: «Куһаҕан Ньукулай уола кэллэкэлээт, бу туох дьуон-дьаҥаат тойугу туойда, бу туох табык иирээнин тарта?» — дьон сирэйдэрин кэриччи көрдө. М. Доҕордуурап
   Туора туоһахталаах кыталык элэмэс кытыт биэни сэттэ идэмэрдээх иирэр табык быатынан иҥнэри тэһииннээн, быһа кыбыйдарбын, оҕолоор! Күннүк Уурастыырап
   Иһилигимтаһылыгым, Иэҕэлим-куоҕалым, Татай дьаҕай ырыабын, Табык дьаҕаан тойукпун! ТТИГ КХКК
   ◊ Табык холорук — сүүнэ улахан лаһырҕас-тардырҕас тыастаах, куһаҕаҥҥа түһэр дьулааннаах аан холорук. ☉ Чёрный вихрь наподобие смерча, торнадо, издающий оглушительный шум, треск, появляющийся, по поверью, в знак беды, смерти
   Табыйар хара ат обургу Таныытын хаһыҥыратан кэбиспитэ Табык холорук буолан Дьабыл үтүгэн түгэҕэр таҥнары ытыллан түстэ. Күннүк Уурастыырап
   Өһүөҥ сууллуо сотору, Эрийиэ табык холорук. Р. Баҕатаайыскай
   [Пахом] сааһын тухары аар тайҕа табык холоругун түөһүнэн тэлэн, ардаҕын-хаарын санныгар сүгэн, …… кырдьар сааһыгар үүтээниттэн күннүктүү сылдьан кэбэҕэстик бултуйар. Н. Борисов
   ср. др.-тюрк. тапыҕ ‘служба, служение, услуга; служение, поклонение’, монг. тавиг ‘жертва; служба (в храме)’