несов. см. поскользнуться.

мүлчү тут= (или түһэр =) выронить, выпустить из рук; мүлчү үктээ = а) поскользнуться; б) перен. промахнуться; мүлчү-халчы куот = еле убежать.

сов. 1. көт; самолёт полетел в Москву самолёт Москваҕа көтгө; 2. (о брошенных предметах) кыырай; камень полетел в окнотаастүннүккэ кыырайда; 3. разг. (упасть) эһилин, охтон түс; поскользнуться и полететь халтарыйан охтон түс; 4. перен. (побежать) тэбин, сүүр.

туохт.
1. Халтархай сиргэ сатаан тирэммэккэ, тирэххин сүтэр, халты тэбин. ☉ Не имея твёрдой опоры на скользкой поверхности, потерять устойчивость, поскользнуться, оступиться
Билиип «һуук» диэт, эргиллэн иһэн, халтарыйан тиэрэ кэлэн түһэр. М. Чооруоһап
Тиэтэйэ-саарайа хааман иһэммин халтарыйан охтон эрэрим баара!.. П. Степанов
Соҕотохто халтарыйдым, Чардааттаах ууга кур гынным. Д. Васильев
2. Килэркэй, халтархай ньуур устун оргууй, бытааннык хамсаа. ☉ Плавно двигаться по гладкой, скользкой поверхности
Хайыһар саараабыт курдук халтарыйан барда. Амма Аччыгыйа
Туос тыы хаппыт сэбирдэхтии чэпчэкитик халтарыйар, эрдиитэ эмиэ чэпчэки, кус кынатын курдук. И. Гоголев
3. Халты бар, халты бара сылдьар буол. ☉ Соскальзывать
Ити иһин кини ытар буулдьата сыыспат, анньар ыстыыга халтарыйбат. Т. Сметанин
Аһы быһарга биилкэни көнөтүк туттахха, халтарыйан, тэриэлкэлээх ас ыһыллыан сөп. Дьиэ к.
4. көсп. Тохтообокко түргэнник тарҕан (хол., сардаҥаны этэргэ). ☉ Быстро и плавно, не задерживаясь двигаться по какой-л. поверхности, скользить
Нартаахап, өрүһүйэн, маһыгар сөрүөстүбүтэ. Банаар сардаҥата саҥаһыар соппулуот устун халтарыйан иһэн умуллубута. Софр. Данилов
5. көсп. Аас, тохтоо (ыарыы туһунан). ☉ Проходить, прекращаться, отступать (о болезни)
[Оҕонньор — эмээхсинигэр:] Баҕар, биир эмэ сылга сир уларыйдаххына, ыарыыҥ да халтарыйаарай? В. Иванов
♦ Харах халтарыйар көр харах
[Уолака:] Бэйэ, эмээхсин хараҕа халтарыйар гына табаарда тардан олоруохха. Суорун Омоллоон
Оччотооҕу кини көрүүтүгэр маҕаһыын үбэ-аһа киһи хараҕа халтарыйар үлүгэрэ: букатын куул муҥунан саахар, хас да куул курупчаакы, биэс-алта түүк таҥас, чэй, табах. Р. Кулаковскай
Ундаараптар киһи хараҕа халтарыйар миэбэлин атыыласпыттар этэ. В. Титов
ср. монг. халтырах ‘поскользнуться’

туохт.
1. Туохха эмэ атаххынан тирэн (үксүгэр өсөһөн). ☉ Упираться ногами (обычно заупрямившись)
[Атыыр] биир сиргэ өсөһө тэбинэн турдаҕына, Уйбаанчык баһыттан быалаата уонна дал баҕанатыгар баайан кэбистэ. В. Протодьяконов
Григорий дьонуттан арахсымаары, дьиэтиттэн барымаары онно ытаабытын эриэхсит — ийэтин даба ырбаахытын тэллэҕиттэн тутуһа-тутуһа, аан боруогуттан тэбинэ-тэбинэ сарылаабыта. А. Бэрияк
Мойот, умсан баран, уу түгэҕиттэн тэбинэн кэбиһэ-кэбиһэ иннин диэки устан испитэ. Т. Сметанин
2. көсп. Туохха эмэ ыксаан туох бааргынан, олус түргэнник сүүр. ☉ Бежать бегом, мчаться (в крайней спешке)
Владимир Назарович, бадараан, быыл буолбут таҥаһын уларытар түгэнэ суох, саатын, кустарын остуолга быраҕаат, бириистэҥҥэ тэбиннэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Оскуола оҕолоро улаханныыначчыгыйдыын, сөмөлүөтү көрөөрү, онно тэбиннилэр. Н. Босиков
Оччону истэн баран, олоруохпут баара дуо, сонуну ийэбитигэр кэпсии дьиэбитигэр тэбиммиппит. В. Иванов
3. көсп. Кими эмэ (бэйэҕинээҕэр ордук күүстээҕи, кыахтааҕы) көмүскэтэр, тирэх ылар өйөбүл оҥоһун. ☉ Пользоваться чьей-л. поддержкой (кого-л. более сильного или высокопоставленного). Кыысчаан, эдьиийигэр тэбинэн, оҕолортон куукалканы былдьаан ылла
□ Кинилэр баҕас — Бөрө Бөтүҥнэр туохтарыгар тэбинэн атаҕастабыллаах буолтарын биллэриэхпит. Эрилик Эристиин
♦ Тура тэбинэн — кыратык даҕаны тохтообокко, быыстала суох (тугу эмэ гын). ☉ Безостановочно, беспрерывно, безустанно (делать что-л.)
Нина күнү быһа араас майгылаах-сигилилээх атыылаһааччылары кытта тура тэбинэн аахсарыттан киҥэ холлон кэлэрэ. Далан
Ол курдук …… Уурайбакка, тохтообокко, Уоскуйбакка, сынньаммакка, Олорбокко, турбакка Ый орулуур отут хонугун Усталаах-туоратын тухары Тура тэбинэн туран охсустулар. Күннүк Уурастыырап
Кини [Дабыыт] сылааэлээ диэн тугун төрүт да билбэт курдук, күнү тура тэбинэн үлэлиир, тимири кытта өрө мөхсөр. И. Находкин
◊ Халты тэбин — халтарый, халтарыйан оҕун. ☉ Поскользнуться
[Алаа Моҕус] халты тэбинэн, аҕыс ойоҕоһун аҥаар илиилэри, аҥаар атахтары, баһын аҥаардары хампы түһэн кэбиһэр. Саха фольк. От сыатыттан халты тэбинэн, Миитэрэй тиэрэ таһылла түстэ. Амма Аччыгыйа
Витя кыайан уйуттубата, онуоха эбии сытыйбыт инчэҕэй уллуҥ баҕайы чэҥтэн, мыыла курдук ньылбырыҥнаан, халты тэбиммитэ. Н. Заболоцкай

сыһ.
1. Туохтан эмэ төлөрүйэн кэлэр курдук (хол., батыллыбыт массыына). ☉ Рывком (выдернуть что-л. откуда-л.)
Сыарҕаны көрүөх бэтэрээ өттүнэ туут балык курдук ньылбы соһон ыллылар. С. Тумат
Захарий хорҕойон турар сириттэн сүүрдэн киирээт, бэйэтин массыынатыгар туруоһу холбонор, батыллыбыт массыынаны ньылбы соһон таһаарар. «ХС»
Кытах Күрүө бааһынатын хоту кырыытыгар чуурканан оттуллар тыраахтар батыллан хаалбытын ньылбы соһон таһаарбыттар. «Чолбон»
2. Олох бүтэри, туох да хаалбат гына. ☉ Полностью, без остатка, подчистую
Лиэпчикэп ол тоҥуһу кытта түүнү быһа [хаарты] оонньоон харчытын, түүлээҕин ньылбы сүүйэн ылбыт. Саха сэһ. II
Аҕата ньылбы сыгынньахтанан баран, …… бэрт сэрэҕинэн күөл арыытыгар оломноото. Амма Аччыгыйа
Сүөһү этэ — тутаах баайбыт. Онон өбүгэлэрбит, дьэ, оттонуох айылаах сирдэри биири да ордорбокко, ньылбы оттоон ыларга кыһаллаллара. Багдарыын Сүлбэ
3. Ибили, курдаттыы (сытый). ☉ Насквозь, до ниточки (промокнуть)
Микиитэ сыгынньахтана сатыыр үгүс таҥаһа-саба суох киһи, ньылбы сытыйбыт торбос ыстаанын сиргэ тэбэн кэбистэ да, нэк суорҕанын анныгар киирэн хаалла. Амма Аччыгыйа
Ньылбы сытыйан, титирээн, …… тоҥон, Чүөчээски …… сиэбиттэн испиискэтин сулбу тардан ылла. Суорун Омоллоон
◊ Ньылбы көт — 1) соһуччу таска тахсан хаал (ким-туох эмэ туһунан). ☉ Резко вырваться наружу (о комчём-л.); сорваться с языка
«Оҕолоор, дьэ буурҕалаах саас буолбаат!» — диэн тыл кини уоһуттан ньылбы көтөн тахсыбытыгар, …… сэргэхсийэ түстүлэр. А. Сыромятникова
Дириэктэр ааныттан …… байыаннай таҥастаах хара бараан киһи ньылбы көтөн таҕыста. М. Тимофеев; 2) дьукку анньан кэбис (хол., тириигин). ☉ Содрать кожу
Били ыт эккирэппитэ буолбутугар, анарааҥҥыта кырдьыктанан буут биэрэбин диэн икки мас ыккардыгар кыбыллан хаалан баран, тириитин ньылбы көтөн барбыт. Н. Заболоцкай. Ньылбы сот <сотун> — тугу да ордорбокко илдьэ бар, суйдаан ыл (хол., халаан уута). ☉ Снести, унести течением
Кини иннигэр сарсыардааҥы силлиэлээх ардах ньылбы сотон барбыт ып-ыраас уулуссата …… харах ылбатынан субуллан истэ. Софр. Данилов
Өрүстэр хааларыттан тахсыбыттар, балысхан сүүрүктээх уу ноһуому бүтүннүүтүн ньылбы сотон илдьэ барбыт. КФП БАаДИ. Ньылбы тарт — 1) эмискэ күүскэ тардан хостоон таһаар (хол., туох эмэ батыллыбыты). ☉ Вытащить, выдернуть рывком (напр., застрявший в грязи транспорт)
[Оҕонньор] ынаҕы ойбонтон ньылбы тардан ылаат, омунугар олоро түстэ. Амма Аччыгыйа
Кэннилэринэн аҕыйахтык сыҕарыҥнаат, эһэни [арҕаҕыттан] ньылбы тардан таһаардылар. «ХС»; 2) кыыл тириитин илиигинэн ньылбы тардан сүл. ☉ Снять, содрать шкуру с пушного зверя чулком
Киис, кырынаас, солоҥдо уонна лааскай тириитин төбөлөрүттэн айахтарынан ньылбы тардан сүлүллэр. Булчуттарга к. Биһиги кыыл тириитин сир аайы туттуллар көннөрү ньыманан ньылбы тардан сүлэбит. НЛН ТТБТ. Ньылбы тэбин — халтарыйан охто сыс, туохтан эмэ халтарый (хол., мууска). ☉ Поскользнуться (напр., на льду)
Мэхээчээн салааскатын кытары дьүккүһэн иһэн, бөлтөҕөр тааска дуу, мууска дуу үктээн ньылбы тэбинэн тиэрэ таһылла түстэ. В. Протодьяконов
[Сүөдэр] этэрбэһэ ньаппаччы сытыйан, субу-субу ньылбы тэбинэн бүдүрүйэ-бүдүрүйэ …… хааман ньыллырыҥнатан истэ. П. Аввакумов
Уонча хаамыыны барбакка эрэ, эмиэ халтарыйдым. Онтон хаста да ньылбы тэбинэн охтуталаатым. В. Арсеньев (тылб.). Тэҥн. ньыппыччы