почин, начало.

1) воздействие чужого примера; көххө следуя примеру других, за компанию; 2) почин, начинание; инициатива; көхтө көрдөр = сделать почин; подать инициативу.

прил. 1. (обладающий инициативой) инициативалаах; инициативный человек инициативалаах киһи; 2. (сделавший почин) инициативнай, көҕүлүүр; инициативная группа көҕүлүүр бөлөх.

ж. 1. (почин) инициатива, көҕүлээһин, бачыым; по его инициативе кини көҕүлээһининэн; 2. (руководящая роль) инициатива, баһылааһын; взять инициативу в свой руки инициативаны бэйэҥ илиигэр ыл; 3. (предприимчивость) инициатива, көҕүлээһин; проявить инициативу инициативата көтөх.

аат. Ханнык эрэ дьыаланы саҕалааһын, көҕүлээһин. ☉ Почин
Саҥа технологиянан үлэлиир звенону тэрийии – өрөспүүбүлүкэҕэ саҥа бачыым, бастыҥ опыт. ОҮМ
Ростовчаннар бачыымнарын тула улахан тэрийэр уонна өйдөтөр үлэ ыытыллыбыта. «ХС»
Улуу бачыым кыыма күнтэн күн күөдьүйэн, тарҕанан испитэ. «Кыым»

аат.
1. Бэйэ туруорсан, ылсыһан көҕүлээһинэ, саҕалааһына. ☉ Инициатива, почин
Уой, дьэ, сад да сад! Хайаан да эн инициативаҕынан бу сады олордубуттара буолуо. И. Гоголев
Ханныгын да иһин эр киһи буоллаҕыҥ, онон инициатива эйиэхэ буолуохтаах. Н. Лугинов
Дьон инициативатын тууйар, киһи санаатын истиэн баҕарбат. В. Яковлев
2. Кими эмэ кыайа-хото тутуу, баһыйа тутуу. ☉ Превосходство, преимущество над кем-л.. Саахымакка бүгүҥҥү күрэхтэһиигэ үрүҥнээхтэр инициативаны ыллылар

аат.
1. Дьону туохха эмэ көҕүтэр аан бастааҥҥы саҕалааһын. ☉ Зачин, почин какого-л. дела, инициатива
Бу Новиков көҕүлээһинин хабан ылан, биригээдэлэри тэрийтэлээн, балыктааһыны оройуон үрдүнэн киэҥник тэнитиэххэ. М. Ефимов
Бастаанньа биһиги үһүс пуолкабыт көҕүлээһининэн саҕаланан барбыта. СССБТ
2. Ким эрэ тэрийиитинэн, салайыытынан тугу эмэ оҥоруу, гыныы. ☉ Организаторская и руководящая роль в каких-л. действиях
Михаил Андреевич көҕүлээһининэн оскуолаҕа элбэх предметнэй, техническэй куруһуоктар үлэлээбиттэрэ. И. Федосеев. Комсомольскай тэрилтэ көҕүлээһининэн …… үрдүк үүнүү звенота, ыччат-комсомольскай пиэрмэтэ тэриллибиттэрэ. С. Окоемов
3. Тугу эмэ гынарга, ситиһэргэ тугунан эмэ интэриэһиргэтии. ☉ Стимулирование какого-л. дела чем-л.
Эбиилик төлөбүр соругунан үчүгэй производственнай түмүктэр иһин үлэһиттэри көҕүлээһин буолар. ЭБТ
Норуот хаһаайыстыбатын салайыыга экономическай көҕүлээһин ньымалара сүрүн миэстэни ылаллар. ПЭ

ж. 1. (проявление личного почина) бэйэттэн оҥоруу, бэйэттэн айыы; самодеятельность народных масс норуот маассата бэйэтиттэн оҥоруута; 2. самодеятельность; художественная самодеятельность уус--уран самодеятельность.

туохт.
1. Ааны оҥор; ааны ыйаа, иил. ☉ Делать проход, проем, отверстие, дверь; повесить, навесить, приделать дверь, ворота
Билигин Дьокуускайга олорор дьиэ тиийбэт буолан, тас өттүнэн тус-туһунан ааннаан, үс ыал олорор оҥорбуттар. Г. Колесов
Муҥханы сүүрбэ-отут ураҕаска тиирэллэр уонна бигэ буоллун диэн тирбэҕэнэн таарбайаллар. Дьиэ айаҕын курдук аанныыллар. Далан
Бары тыһы эһэлэр үгэстэринэн, ийэлэрэ арҕаҕын томтор хоту өттүгэр, тибии тибэр, хомурах хонор сиригэр ааннаабыт этэ. Р. Кулаковскай
2. көсп. Тугу эмэ саҕалаа, туохха эрэ бачыым көтөх. ☉ Начинать что-л., поднимать почин
Былыргы саха, омук оҕо эрдэҕинэ, олоҥхо айымньытын үрдүк сүһүөҕэр тахса илигинэ, — кини айар тылын чабырҕаҕынан ааннаабыта. П. Ойуунускай
Итинтэн ааннаан саассааһынан үгэргии-сэтэрии, икки «күннэрэ тахсан эрэр» баайдаах хамандыыр кэпсэппэхтээтилэр. Суорун Омоллоон
Кэлэр өттүгэр мэлдьитин Кэскилбит биһиэхэ Алгыһынан ааннаатын, Дьолунан тосхойдун! Суорун Омоллоон

Пекарский:
своеволие, воля, произволение, свобода; бэйэтэ дьаалыытынан сылдьар живет по своему желанию (произволению); обургу дьаалыы изрядный по величине; күтүр дьаалыы! (человек по отношению к абааһы ) страшилище! улуу дьаалыы гордый, гордец, Л. ; ама дьаалыы, кини куотуо дуо? может ли быть, чтобы даже он ускользнул? эр дьаалыы! ишь, какой (молодец)! эр дьаалыы, эт татай! - восклицание удивления, граничащего с благоговением, перед каким-нибудь молодецким поступком;

дьаалыытынан по своему произволению дьаалыытынан көмөлөстө по своему почину (пожеланию), без упрашиваний, помог