Якутские буквы:

Русский → Якутский

правка

ж. 1. (исправление) көннөрүү, оҥоруу; 2. (выпрямление) тиирии; правка беличьей шкурки тииҥ тириитин тиирии; 3. (оттачивание) биитин көннөрүү, сытыылаг-һын.

правка

көннөрүү (соҕутуопкаланар дэтээл бы-һыыта уларыйбытын а. э. хомуллубутун, токуруйбутун энин ыга баттатан оннугар түһэрии үлэтэ.)

Категория: Машиностроение

правка инструмента

инструмены кылааннааһын (инструмены үлэҕэ бэлэм оноруу (сытыылааһын, быһар-кыһар биитин чочуга оҕустарыы, игиинэн, аҕаанынан аалааһын).)

Категория: Машиностроение

правка шлифовального круга

төгүрүк бурууһу дэхсилээһин (алмаастаах эбэтэр атын кытаанах тонҥуолаах инструменынан аалан, дэхсилээн биир тэнэ суохтук элэйбит төгурук бурууһу чөлугэр түһэрии.)

Категория: Машиностроение

круг

сущ
төгүрүмтэ

круг

ас. 1. (часть, плоскость) төгүрүмтэ; площадь круга төгүрүмтэ иэнэ; 2. (окружность) эргимтэ; начертить круг эргимтэтэ суруй; 3. (круглый предмет) төгүрүк; спасательный круг быыһанар төгүрүк; 4. чего, перен. (область, сфера) хабаан; круг деятельности үлэ хабаана; круг вопросов боппуруостар хабааннара; 5. кого, перен. (группа людей) дьон, кэккэ; в кругу семьи кэргэн иһигэр; 6. круги асн. перен. (общественные группировки) эргимтэлэр; правящие круги салайар эргимтэлэр.

Еще переводы:

радиус

радиус (Якутский → Русский)

радиус; эргимтэ радиуһа радиус круга.

төгүрүмтэ

төгүрүмтэ (Якутский → Русский)

  1. мат. круг; төгүрүмтэ иэнэ площадь круга; 2. окольный, кружный; төгүрүмтэ суол окольный путь.
квадратура

квадратура (Якутский → Русский)

мат. квадратура; эргимтэ квадратурата квадратура круга.

секторе

секторе (Якутский → Русский)

разн. знач. сектор; чааһынай сектор эк. частный сектор; төгүрүмтэ сектора мат. сектор круга.

круглый

круглый (Русский → Якутский)

прил. төгүрүк (в форме круга, шара); бөкүнүк(в форме цилиндра);^ круглый невежда төгүрүк маалгын киһи; круглый отличник төгүрүк туйгун үөрэнээччи; круглый год төгүрүк сыл; круглый (или круглая) сирота төгүрүк тулаайах.

площадь

площадь (Русский → Якутский)

ж. 1. (в городе) площадь; Красная площадь в Москве Москва Кыһыл площада; 2. (участок земли) сир; посевная площадь ыһыы сирэ; 3. мат. иэн; площадь круга төгүрүмтэ иэнэ; 4. (помещение) дьиэ; жилая площадь олорор дьиэ.

экватор

экватор (Якутский → Русский)

экватор || экваториальный; экватор курдааһына экваториальный круг.

төгүрүк

төгүрүк (Якутский → Якутский)

  1. аат. Ханан да муннуга суох, күн курдук быһыылаах туох эмэ. ☉ Круг, что-л. в форме круга
    Болуоссат ортотунааҕы төгүрүккэ олордуллубут сибэккилэр кытаран-наҕаран тахсыбыттар. Л. Попов
    Тиэстэни чараас гына хаптатан, үрүүмкэ айаҕынан төгүрүччү баттатан ылыллар уонна ол төгүрүктэр үрдүлэригэр бэлэм фарштан ылан ууруллар. Дьиэ к. Тураҥыттан күөмэйим кычыгыланара, ойоҕосторум хардасталлара, хараҕым хараҥаран уот төгүрүктэр көстүтэлииллэрэ. Ч. Айтматов (тылб.)
  2. даҕ. суолт.
  3. Биир да муннуга суох, күн курдук быһыылаах. ☉ Имеющий форму круга, круглый
    Төгүрүк остуол анныгар отут сымыыт сытар (тааб.: ый хонуга). Түптэ буруота унаарыйан төгүрүк алааска сыҥаһалыы устан киирдэ. Л. Попов
    Киим эмиэ аҕатын курдук, кэтит дараҕар сарыннаах, төгүрүк, эттээх сирэйдээх. С. Никифоров
  4. көсп. Барамматах, толору, бүтүн (кэм-кэрдии туһунан). ☉ Весь, целый, круглый (о мере времени — о годе)
    [Оҕонньор] төгүрүк дьыллаах хамнаһыгар сүүрбэ биэс солкуобайы ыларыттан ураты атын дохуота суох этэ. Эрилик Эристиин
    Сүүрбэ төгүрүк сыл устата …… өтөхпүн, аймах дьоммун ахтан, хараҕым уута тохтубута. А. Сыромятникова
    Борохуоппут …… айаннаан сыксылыппыта төгүрүк сууккатыгар чугаһаата. Хомус
    ♦ Төгүрүк тулаайах — ийэтэ-аҕата суох хаалбыт оҕо. ☉ Круглый сирота
    Ырыа Ылдьаана тоҕуһуттан ыла төгүрүк тулаайах хаалбыт, ыал устун сылдьыбыт, баайдарга хамначчыттаабыт. Л. Попов
    Төгүрүк эрэ буолбакка — эргиччи тулаайах хаалар, биһиги Николайбыт. С. Руфов
    Хачыгыр даҕаны, Сөдүөт даҕаны төгүрүк тулаайах хаалан баран, суорума соруктаммыттара. СЛСПҮО
    ◊ Алаадьы төгүрүк көр алаадьы
    Тыалар алаадьы төгүрүк алаастары, толооннору киэҥ-куоҥ уораҕайдарыгар кистээн, утум-ситим салҕанан бардарбара тураллар. П. Аввакумов. Төгүрүк остуол — тугу эмэ дьүүллэһэр сыаллаах көрсүһүү, сүбэ мунньах. ☉ Круглый стол (мероприятие, переговоры)
    Дьахтар быраабын көмүскээһиҥҥэ сыһыаннаах лиэксийэлэр, арыгы уонна норкуотук дьайыытын кытта охсуһар үлэҕэ төгүрүк остуоллар ыытыллыахтара. «Кыым»
    др.-тюрк. тегрэк, кум. дегерек, тат. түгэрэк, алт. тегерик, тув. төгерик, бур. түхэреен
сылаас

сылаас (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Ичигэс, ичигэһинэн илгийэр. ☉ Дающий, содержащий тепло, тёплый. Сылаас оһох. Сылаас чэй
    □ Крым биир куруордугар сылаас бадараанынан эмтэнэн баран, тахсан кэккэ ороннорго сытан сынньаналлар. Амма Аччыгыйа
    Сыралҕаннаах сылаас сайын кэнниттэн, куолутунан, көрдөөхнардаах күһүн көтөн-мөҕөн кэлбитэ. Н. Заболоцкай
    Николай Семёнович, айылааҕын үчүгэйдик көрөн хаалыым диэбиттии, сылаас ытыстарынан Наташатын икки иэдэһиттэн хаайа тутан, бэйэтигэр тарта. Дьүөгэ Ааныстыырап
  3. Ичигэс, тымныыны киллэрбэт. ☉ Не пропускающий холод, утеплённый, тёплый. Сылаас дьиэ. Сылаас кулууп. Сылаас наскы
    □ Кыһыҥҥы ойуур — халыҥ хахха, күүстээх көмүскэл, сылаас дьиэ-уот. Амма Аччыгыйа
    «Бэйэҥ сылаас таҥастаах буолан, киһи тоҥорун билбэккин», — диэн баран, Чүөчээски күлэ-күлэ, бырастыы гынар быһыынан, Түргэнин кэтэҕиттэн имэрийдэ. Суорун Омоллоон
  4. көсп. Эйэҕэс, сайаҕас. ☉ Ласковый, приветливый
    [Маайа] үөрүү, кыайыы сылаас мичээринэн сирэйэ сырдаабыт, эйэҕэстик саҥарбахтыыр, имигэстик хамнаммахтыыр чэгиэн, ис киирбэх эдэр дьахтар буола охсон хаалбыт. Амма Аччыгыйа
    Омос көрдөххө, намчы быһыылаах сирэйигэр, кэмчитик да буоллар, сымнаҕас сылаас мичээр оонньоото. Н. Лугинов. Хамсыыр көмүс хара хаастаах хараҕыҥ биир сылаас көрүүтүн миэхэ туһаайдаргын тойон сүрэҕим тохтоло суох толугуруу мөхсүөх этэ. Эвен фольк.
  5. аат суолт. Туох эмэ итии соҕус туруктааҕа, итиинэн илгийэрэ. ☉ Тепло
    Сырдык, сылаас барыта эмээхсин олорор чэҥнээх хараҥа муннугуттан кэлэргэ дылы. Амма Аччыгыйа
    Сылааһы тутар чэпчэки матырыйаалы уонна өстүөкүлэни хото туттуохха. Н. Лугинов
    ♦ Сылаас миэстэ — үрдүк хамнастаах, улахан илистиитэ суох үлэлиир сир. ☉ соотв. тёплое местечко
    Аны институт сорох салайааччылара сылаас миэстэҕэ бэйэлэрин биир дойдулаахтарын …… олордо сатыылларын көрө-көрө биирдэ эмэ кириитикэлэстэ, утарыласта дуо? Е. Неймохов
    Дьирибинэ Сиидэрэбинэ наукаҕа туох да сыһыана суох киһи сылаас миэстэ оҥостон бүгэр эрэ сыаллаах. «ХС»
    Итиитэ (сылааста) киллэр көр итии. Сылааста киллэрэ түһэн бараҥҥын, үчүгэйдик оҥостон утуй. Амма Аччыгыйа
    Чэйиҥ, дьиэ сылыйыар диэри тахсан чэйдэ иһиҥ, сылааста киллэриҥ! Н. Якутскай
    Ылдьаа букатын кэмниэ-кэнэҕэс, чэйин сылытан, сылаас киллэрбитэ, аһыттан кыратык айаҕын хамсаппыта буолла. Н. Заболоцкай. Сылаас хараххынан көр — 1) кимиэхэ, туохха эмэ сымнаҕастык сыһыаннас, аһын. ☉ Ласково смотреть, ласкать взглядом
    Саҥа олох оҥоһуллар суолугар киирэн эрэбит, ол суолбут — холкуос. Ээ, оннук, — диэн сэҥээрэн сылаас хараҕынан көрө-көрө сэргиир Баһылайап. Күндэ Ийэ барахсан минньигэстик утуйа сытар оҕотун диэки сылаас хараҕынан көрдө, сүрэҕэ манньыйда. «ХС»; 2) бэрт буола сатаа. ☉ Заискивать, угодничать
    Сурутуу, биллэн турар, дуона суох кэлэр, дьэ оччоҕо бары миигин сылаас харахтарынан көрөллөр. П. Аввакумов
    ◊ Сылаас сымалаҕа үктэннэрии — саха оонньуута: оонньуур сир ортотугар ойбон саҕа төгүрүк сурааһын (сымала) тардыллар. Оонньооччулар, илиилэриттэн сиэттиһэн, сымаланы тула тураллар уонна бэйэ-бэйэлэрин үтүрүйсэн, тардан сымалаҕа үктэннэрэ сатыыллар. Сымалаҕа үктэммиттэр оонньууттан туорууллар, үктэммэккэ соҕотоҕун ордубут кыайар. ☉ Якутская национальная игра: в середине площадки чертится круг размером с прорубь. Игроки становятся за чертой круга, держась за руки, и стараются затолкнуть друг друга в круг. Тот, кто переступает черту круга, выбывает из игры, оставшийся последним становится победителем. Оҕолоор, эһиги сылаас сымалаҕа үктэннэрии диэн оонньуу баарын билэҕит дуо?
    ср. ДТС йылыҕ ‘тёплый, приветливый’, тат. жылы ‘тёплый’
полярнай

полярнай (Якутский → Русский)

полярный; полярнай түүн полярная ночь; полярнай эргимтэ полярный круг.