и. д. л. от бастаа = I зачинщик; предводитель; идущий впереди; от охсуутугар ким бастааччы буолар ? кто будет первым в косьбе сена?

аат., эргэр. Үрдүк соло, тойон (улуу, ытык диэн өйдөбүллээх). ☉ Высокий чин, господин, правитель, предводитель (со значением «великий, почтенный»)
Былыр «тыгын» диэн тыл «тойон» диэн суолталааҕа үһү. И. Гоголев
Саха тылыгар баай, дархан, хаан, тыгын диэн салалта сололоро бааллар. ВУА БС
др.-тюрк. тэгин, тегин

аат., эргэр.
1. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ: нэһилиэк, аҕа ууһун баһылыга (ыстаарыста, чаччыына). ☉ Наслежный староста, родовой старшина
Нэһилиэк кинээһэ эттэ. Саха нар. ыр. II
Чаччыына кинээспит Дайыыла …… элбэх сири бас билэр. М. Доҕордуурап
Нэһилиэк кинээһэ, чаччыыналар …… бары мустубуттар. Д. Таас
2. Феодальнай нуучча сиригэр: сэрии баһылыга, уобалас салайааччыта, тойоно. ☉ В феодальной Руси: князь (предводитель войска, правитель области)
Бастакы бибилэтиэкэни Киев кинээһэ Ярослав Муударай …… тэрийбитэ. ДьДьДь
Сирдьиттэр — кинээстэр — аттаах дружинаны салайаллара. АЕВ ОҮИ
Сэрииһиттээх Кэрэ акка биирдэ кинээс испиттээх. А. Пушкин (тылб.)
3. Былыргы нуучча феодальнай кинээстэрин удьуордара ыраахтааҕы ыйааҕынан наҕараадаланан нэһилиэстибэ быһыытынан бэриллэр үрдүк сололоро; итинник сололоох киһи. ☉ Князь (наследственный титул).
◊ Улуу кинээс — Россияҕа ыраахтааҕы кэргэннэрин үрдүк сололоро, оннук сололоох киһи. ☉ Титул членов царской фамилии России, лицо, имеющее этот титул
Улуу кинээс Константин Романов …… эргинэр сүбэни булбута. Эрилик Эристиин

1. аат.
2. Былыр хаһаактар сэриилэригэр уонна өрөбөлүүссүйэ иннинэ хаһаактар уобаластарыгар байыаннай дуоһунас. ☉ Атаман
   Эҥсиэли дьоно ити курдук олордохторуна, киис тириитинэн төлөнөр бастакы дьаһааҕы атамаан Иван Галкин түһэрэн соһуппут. БИГ ӨҮөС
   Бааһынайдар сэриилэрин харса суох атамаан, Дон хаһаага, Степан Тимофеевич Разин салайбыта. АС НИСК
   Станичнай атамааҥҥа үҥүөм! Түрмэҕэ сытытыам! М. Шолохов (тылб.)
   [Тойоттор] атамаан Красильников тэлэгирээмэтин илииттэн-илиигэ түһэрэ сылдьан аахтылар. П. Филиппов
   Чита үрдүнээҕи таас хайаҕа Семенов атамаан бүлүмүөтэ кини буутун тоҕу хадьарыйбыта. Амма Аччыгыйа
3. Баһылык, салайааччы. ☉ Главарь, предводитель
   Чукчалар атамааннара эргэ тахса илик эдэр, хоһуун кыыс эбит. Саха фольк. «Ээй! Истэҕин дуо? Өссаас аҕыйах эрдэҕинэ хата бэрин!..» — диэн Быыпсай оҕото, бандьыыт атамаана, үөгүлүү турбута. П. Ойуунускай
   «Ити көрсүбүт киһибит — Уһун Баһылай бандьыыт атамаана, маннааҕы кулаактар саамай тумулук туттубут киһилэрэ», — диэн Тихон аргыый кэпсээн барда. А. Бэрияк
   △ Тугунан эмэ уһулуччу чорбойор, бастыҥ кэккэҕэ сылдьар киһи. ☉ Человек, резко выделяющийся среди остальных каким-л. качеством (напр., особой активностью, храбростью)
   Дьэ, мин даҕаны абааһы аймаҕыттан адьырҕа атамааннара мин буолабын, көстүбэт киэнэ күтүр күүстээхтэрэ мин буолабын. Ньургун Боотур
   Аҕыс ааттаах баһа Аргыстаһан айаннаан тахсар Ардай тиистээх атамаана Хардаҥ эһэ часкыйар. Нор. ырыаһ.
4. даҕ. суолт., кэпс. Туохха эмэ чулуу, кимнээҕэр да ордук. ☉ Сильнейший в чем-л., выделяющийся среди всех. Кини үөрэҕэр атамаан киһи
   □ Атаспар, эйиэхэ аны дьэ, Ааттаммыт атамаан сааһыттар Анааннар көтөрдүүр сирдэрин Аҕыйах тылынан мин кэпсиим. Күннүк Уурастыырап