уст. предназначать, предопределять; дьоллоох онгоруулаа= предназначить счастливую судьбу.

1) творить, создавать; саҥа олоҕу айабыт мы строим новую жизнь; норуот айбыт ырыалара песни, созданные народом; 2) уст. предопределять, предназначать, предначертать свыше; эр буоларга айбыттар ему предначертано быть её мужем.

туохт.
1. Иит, улаатыннар, киһи оҥор, араҥаччылаа, көмүскээ. ☉ Воспитать; охранять, оберегать, покровительствовать
Хамсыктаах Былаҕай Хара тойон Миигин быалыйбыта. Д. Говоров
2. Анаа, дьаһай (дьылҕаны быһаарар айыы туһунан этэргэ). ☉ Предназначать, предопределять, предначертать (будущее, судьбу)
Аан дайды Хайатын иччитин Төрдө буоллун, Аркыыбаҕа анньан, Быалыйбыппыт баара. Д. Говоров

туохт.
1. итэҕ. Ким эмэ дьылҕатын, оҥоһуутун төлкөлөө (Дьылҕа Тойон Хаан эбэтэр Айыы Тойон туһунан). ☉ Предназначать, определять чью-л. судьбу (о божествах Дьылҕа Тойон Хаане или Айыы Тойоне)
[Айыы Тойон] Төрүөхпүтүн төннөр төлкөлөөтө, …… Ыччаппытын быстар ыйаахтаата. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кэннибитин кэмнээн, Кэлтэгэй ыйаахтаабыт. П. Ойуунускай
2. Кимиэхэ эмэ тугу эмэ булгуччу толороругар сорудах, дьаһал биэр. ☉ Повелевать, приказывать, давать распоряжение кому-л.
Миигин ойууттары барыларын дьаһайар тойон оҥороллоро буоллар, акаары итиэннэ аатыгар эрэ ойууттары аҥаар уһугуттан таһыйарга ыйаахтыам этэ. С. Курилов (тылб.)

туохт.
1. Ханнык эмэ үлэҕэ, дуоһунаска ыыт. ☉ Назначить на какую-л. работу, должность
Ол Хоодуотабы мин үлэҕэ анаан турабын. С. Ефремов
Катяны киниэхэ көмөлөһөөччүнэн анаатылар. Н. Заболоцкай
2. Кимиэхэ эмэ тугу эрэ өлүүлээ, хааллар. ☉ Выделять, оставлять, предназначать кому-л. определенную долю
Отут сүөһүнү, ол иһигэр биир бастыҥ атыыры чаас аныыр. Суорун Омоллоон
Туох баар баайбытын барытын балтым кыыска анаан баран, атах балай барбытым, онтон ыла бу сылдьабын. А. Софронов
3. Кимиэхэ эмэ тугу эмит туһаай, аадырыстаа. ☉ Посвящать, адресовать кому-л. что-л. Эйиэхэ ол ыраах бырааппар Бу ыллыыр ырыабын аныыбын. С. Данилов
Мин уубуттан уйгууран, Инникини санаатым, Ол туһунан суруйан, Ааҕааччыбар анаатым. Күннүк Уурастыырап
Оҕо сааспыттан эн миигин Доҕор туттаҥҥын таптыырыҥ, Онон сүрэҕим итиитин Күндү атаспар аныыбын! Эллэй
4. Ханнык эрэ улахан дьыалаҕа, үлэҕэ биэр, туһаай (олоххун, күүскүн). ☉ Предназначать, отдавать какому-л. большому делу свою жизнь, работу
Сергей Иванович туох баар олоҕун, билиитин өрөбөлүүссүйэ дьыалатыгар анаабыта. И. Федосеев
Ян Райнис сүҥкэн айар талаанын бүтүннүүтүн көлөһүннээччи кылаастар батталларын утары охсуһууга анаабыта. Софр. Данилов
Ис сүрэҕиттэн сөбүлээн туран олоҕун бүтүннүүтүн аныырыгар сөптөөх дьыаланы булуохтааҕа. Н. Лугинов
ср. тюрк. арна ‘назначать’

туохт.
1. Сурукка, баһыылкаҕа уо. д. а. ылааччы, ыытааччы аадырыһын суруй. ☉ Писать на конверте, посылке адрес получателя и отправителя
Оҕонньор суругун Дьокуускайга уола үлэлиир сиригэр аадырыстаат, сарсыарда буостаҕа туттараары, сыттыгын анныгар уктан кээстэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Чүөчээски суругун аадырыстаата: «Ийэбэр, сирэй бэйэтигэр, кистэлэҥнээх», — диэтэ. Суорун Омоллоон
2. Кимиэхэ эмэ туһаайан ыыт (хол., суругу, баһыылканы); кимиэхэ эмэ чопчу туһаай (хол., этиини, суруйууну). ☉ Отправлять что-л. в адрес кого-л.; предназначать что-л. кому-л. (напр., речь, сообщение)
Ыараҥнатан, ырытан көрөн бараммын, суругу Левкэ аадырыстаан төттөрү ыытан кэбистим. Р. Баҕатаайыскай
Ити эһиги эппит кириитикэҕитин бүтүннүүтүн «Сельхозтехникаҕа» аадырыстыахтаах этигит. Софр. Данилов
Кини биирдиилээн киһини сирэйдээн-харахтаан, чуолкай аадырыстаан суруйбакка, сүүһүнэн дьон уопсай өрүттэрин аата-суола суох киһинэн сирэйдээн көрдөрөрү ордорор. ФЕВ УТУ
Бука, Владикка аадырыстаан быһыылааҕа: «Үтэһэҥ дьэ туолла ини»,— диэн ботугураабыта. Э. Соколов

туохт.
1. Доҕордоох гын, доҕордуу гын. ☉ Сдружить кого-л. с кем-л., связывать узами дружбы
Ханна да баар буолларбыт, Үөрэх, үлэ биһигини доҕордуур. П. Тулааһынап
Нуучча доҕордоон саханы Өлүк бэйэтин үтүөртэ. Эллэй
2. кэпс. Кимиэхэ эмэ кэргэннэ бул, кими эмэ кэргэннээ. ☉ Содействовать кому-л. во вступлении в брак, находить кому-л. спутника жизни
Сотору атаскын доҕордоотохпуна сатаныыһы. Тойон дьиэбин туһааннаах доҕордуом. ПЭК СЯЯ
3. кэпс. Кимиэхэ эмэ аргыс, өйөбүл буолар эбэтэр бииргэ тугу эмэ гынар киһини биэр, ыыт. ☉ Выделять кому-л. спутника или помощника для выполнения какого-л. дела. Кинини доҕордоон ыыт, биир киһи кыайбат дьыалата. Оҕолорун доҕордоон ыыппыттар
△ Кимиэхэ эмэ тугу эмэ аргыс курдук биэр, анаа (куһаҕаны да, үчүгэйи да). ☉ Предназначать кого-что-л. в качестве постоянного спутника кому-чему-л. [Арыгы] Тойот улаатарын Тохтотон баран Торуоска мас доҕордуур. Өксөкүлээх Өлөксөй. Өскө оҕолоро соҕотоҕун дьиэҕэ утуйан хааллаҕына уот анньар үөттүрэҕи, эбэтэр сыпсыны оҕо таһыгар доҕордууллар. «Саха с.»
♦ Доҕордоотор доҕор үрд. - доҕорго сүгүрүйэн, ытыктаан өрө күүрүүлээхтик туһаайан этэр көһөр олук. Доҕотторуттан саамай ордуктара (тард. сыһыар-х тут-лар). ☉ Лучший из друзей (торжественно-возвеличивающее обращение к другу, подчеркивающее особое почтение к нему; употр. с притяж. аффиксом)
Боһукуотай атыыһыт, доҕордоотор доҕорум. П. Ойуунускай
…Торуой уола Кууһуманы көрсөн баран эттэ: Доҕордоотор доҕорум, …… дьон күлүүтүгэр …… ыыттыҥ. Н. Павлов. Күндэлэй - барыбыт доҕордоотор доҕорбут. «ХС»

туохт.
1. Ким, туох эмэ инникитин өтө көрөн быһаар, төлкөтүн ый, тугу эмэ билгэлээ, дьылҕалаа. ☉ Предвидеть, предугадывать, предсказывать будущее, чью-л. судьбу, участь
Төрөөбөтөх ойуун таҥарата түспүт, сүдү ойуун үчүгэйдик уһуйдаҕына, улуу ойуун буолар киһи үөскээбит диэн сорох ойууннар төлкөлөөбүттэр. Болот Боотур
«Оҕолорбутун, этэҥҥэ олордохпутуна, аны күһүн оскуолаҕа биэртэлээн көрүөхпүт», — диэн оҕонньор кэлэр дьылы төлкөлүүр. Эрилик Эристиин
Сиэним Тоотук үчүгэй эркиннээх киһи буолсу дуу диэн төлкөлөөтүм. «Чолбон»
2. Ким эмэ олоҕун суола хайдах буолуохтааҕар сабыдыаллаа, хайысхатын уур. ☉ Оказывать какое-л. влияние, влиять каким-л. образом на чью-л. судьбу
[Арыгы] Кэнчиэрэҕэ тиийэ Кэдирги кэскиллиир, Төрүөххэ тиийэ Түҥкэтэх төлкөлүүр, Ыччакка тиийэ Ыарыһах ыйаахтыыр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кыра уҥуохтаах иинэҕэс Суворовы, бэйэтэ баҕалааҕын үрдүнэн, төрөппүттэрэ байыаннай сулууспаҕа төлкөлөөбөтөхтөрө. ЛВИ БУӨ
Ким кириитикэни тиэрдэ сыаналаабат, аанньа ахтыбат, ол бэйэтин эрдэттэн эстэргэ төлкөлүүр. Л. Брежнев (тылб.)
♦ Төрүүр (төрөтөр) оҕону төлкөлөө (уйалаа) <иитэр сүөһүнү күрүөлээ> көр оҕо
Кырдьыга да, уот суоҕа буоллар, саха киһитэ эрэйдээх бу чэҥ муус дойдуга хайаан иитэр сүөһүнү күрүөлүө, төрөтөр оҕону төлкөлүө, уостубат олоҕу ууһатыа этэй? Софр. Данилов
Онон туймуулаан ыкса ыаллара үөр сүөһүнү үксэппиттэрэ, төрүүр оҕону төлкөлөөбүттэрэ. И. Данилов. Түҥнэри (төттөрү, түөрэккэй) төлкөлүүр — дьоло суох олоххо тэбэр, кэрэгэй дьылҕалыыр. ☉ Предназначать к тяжелой участи, обрекать на несчастливую судьбу
Миигин кэччэгэй кэскиллээн, ордоххой оҥоруулаан, түөрэккэй төлкөлөөн түһэрбиттэр. Ньургун Боотур
Ити таҥас-сап, мал-баай барыта албын алып, кыыс дууһатын, өйүн-санаатын төрүөҕүттэн төттөрү төлкөлөөбүт ап илимэ буоллаҕа. А. Сыромятникова