дьүһ. туохт. Бииртэн биир туохтан эмэ логлоруйан кэлбит, арахсыбыт курдук буолан көһөҥөлөнөн көһүн (хаһы да эбэтэр элбэҕи этэргэ). ☉ Один за другим представать перед глазами в виде отколовшихся от чего-л. больших кусков, обломков, глыб (о нескольких или многих предметах)
Ыраахыраах тумуллар, халдьаайылар, хайалар төбөлөрө логлоруһан тураллар. Амма Ач чыгыйа. Харыйалар халыҥ хаары бүрүнэн логлоруһан тураллар. А. Фёдоров
Ат таныытыттан тахсыбыт туманнар …… субулҕа бугул от курдук логлоруһан олорон хаалан истилэр. Эрилик Эристиин

туохт.
1. Чуолкайдык сырдаан эбэтэр хараҥаран көһүн (туох эмэ омоонун барылын, күлүгүн, быһыытын этэргэ). ☉ Вырисовываться четкими очертаниями, четким силуэтом (о чем-л.)
Күөх дьүрүс халлаан күөнүгэр хайа арҕаһа кэрэлэннэ. А. Бэрияк
Алаас тулата көмнөҕү бүрүммүт халыҥ тыанан кэрэлэммит. В. Протодьяконов. Зоя тунал маҥан санна кэрэлэнэн көһүннэ. А. Федоров. Ол бухатыыр киһи өтөҕүн онно билигин да биллэр, кэрэлэнэн олорор. Саха сэһ
1977. 2. кэпс. Харахха баар курдук көһүн, илэ баар курдук биллэр-көстөр буол. ☉ Представать перед глазами, принимать реальные черты (о чем-л., что должно осуществиться в близком будущем)
Кэхтибэт кэскилбит кэрэлэнэн кэллэ, Охтубат соргубут Оҥоруута турда. П. Ойуунускай
Киһи буолар кэскилбит кэрэлэннэ эбээт! Амма Аччыгыйа
Кини өйүгэр сопхуоһун кэлэр кэскилэ кэрэлэнэн көстөр. ИИА КК

I
тыаһы үт. туохт. Улаханнык үрүт-үөһэ «лас-лас» гынан эбэтэр онуоха майгыннаахтык тыаһаа. ☉ Издавать частые громкие хлопающие звуки, громыхать, трещать (напр., о ружейном затворе)
Саа сомуогун тыаһа лаһыгырыы түстэ. Суорун Омоллоон
Хойуу кус кынатын тыаһа …… өрө лаһыгыраан иһирдьэ диэки киирэ турда. Н. Заболоцкай
Тааһы үлтүрүтэр уонна мэлийэр массыыналар лаһыгырыыллар. И. Данилов
Этиҥ бүтэҥитик этэр буоллаҕына, иэрэҥ самыыр, оттон лаһыгыраан эттэҕинэ, дохсун ардах түһ ү ө х т э э х. ДьСИи
△ Күл туохтууру кыт та -ан сыһыат туохтуур форматыгар ситимнэһэн, «дорҕоонноохтук күл» диэн суолтаҕа туттуллар. ☉ В сочетании с глаголом күл ‘смеяться’ (в ф. деепр. на -ан) употребляется в значении «громко хохотать»
Тугу эрэ кэпсии-кэпсии күлэн лаһыгырыыр. М. Доҕордуурап
II
дьүһ. туохт. Бииртэн биир көһүн (туох эмэ элбэх бөдөҥү этэргэ). ☉ Виднеться, представать перед глазами один за другим (о предметах, одинаково больших)
[Хоптолоох] кэрискэ чараҥнарыгар баар бурдук сирдэригэр барыларыгар кэбиһиилээх от саҕа кур кылааттар лаһыгыраабыттар. Эрилик Эристиин. Тэҥн. лыһыгыраа II

I
туохт.
1. Тугунан эмэ бүрүллэн, хаххаланан бүтэй хараҥа буол, хараҥаран хаал. ☉ Темнеть, становиться тёмным; мрачнеть, сплошь затягиваться облаками (о небе)
Бүгүн сарсыардаттан самыыр тохтоон, халлаан бүтэйдии лүҥ күрэн турар. И. Сосин
Кулууппут иһэ күн күөрэйэ ойдоҕун аайы ордук лүҥкүрэн истэ. С. Федотов
[ Тыалара] ба раныахтааҕар улам лүҥкүрэн, уорастыйан, маһа бөдөҥөөн иһэр. «ББ»
2. Күлүгүрэн, харааран көһүн. ☉ Представать перед глазами тёмным силуэтом, темнеть
Кыра ыллык суол үрдүнэн сыгынньах, суорба таас хайа лүҥкүрэн турара. КНО
Билигин Зырянка бөһүөлэгэ турар сиригэр түҥ ойуур лүҥкүрэрэ. «Кыым»
Күһүҥҥү киэһэ түргэнник хараҥаран, хос иһинээҕи туох барыта боруоран, лүҥкүрэн көһүннэ. А. Куприн (тылб.)
3. Ч у у м п у р а н , и һ и й э н ч у ҥ к у к д ь ү һ ү н н э н , чуумпу, чуҥкук көстүүлээх буол. ☉ Застыв в тишине, приобрести мрачный, угрюмый, пугающий вид (напр., о природе)
Киһи уҥуохтаах лүҥкүрбүт томтордор анныларынан аттаахтар да, сатыылар да эттэрэ тарда-тарда ааһаллар. И. Гоголев
Уу чуумпу лүҥкүрэн, иһиллээбит курдук буолбут. Дьүөгэ Ааныстыырап
Тыыны хаайыах курдук бүтэй сылаас ыга баттаан лүҥкүрбүт. Р. Кулаковскай
Москва чаҕылыйа сырдаан тоҕо үчү г э й э й! Б и ли би һ иг и …… 1942 сы л л аа хха кэлэрбитигэр дьиппиэрэ лүҥкүрэн турарын өйдөөн кэллим. КИ АДББ
4. көсп. Олох үөһүгэр киирбэккэ, кыттыбакка, түҥкэтэхтик олор. ☉ Жить замк нуто, отстранённо от общественной жизни
Оттон ыраах, түҥкэтэх лүҥкүрэн турбут Саха сиригэр ол сирэйэхараҕа суох баттал-атаҕастабыл уон оччонон диэлийэрэ. А. Данилов
5. көсп. Саҥата-иҥэтэ суох буола сабыһын; сабыстыбыт дьүһүннэн. ☉ Иметь мрачный, удручённый вид; мрачно, удручённо молчать
Сылгыһыт Сүөдэр эрэ ууну омурдубут курдук лүҥкүрэн олорор. Н. Якутскай
Настарыанньа маҥнай лүҥкүрэн баран кэлин син дьайҕарда. Н. Лугинов
Арыт ыарахан тирии баһымыкылаах лүҥкүрбүт …… хаайыылаахтар киирэллэрэ. М. Горькай (тылб.)
II
даҕ., кэпс. Сырдык аанньа тыкпат, олус күлүк, хараҥа, чуумпу (хол., тыа). ☉ Малодоступный свету, тёмный, тенистый, мрачный, угрюмый (напр., л е с)
Иһиллээбиттии иһийэн турар лүҥкүр хара тыа кэтэҕэр түтүүк кэ ҕэлэр саҥалара иһиллитэлээн ылаттыыр. Р. Кулаковскай
Лүҥкүр тайҕа быыһыгар Үөрэх кыһатын туттарбыт Сырдык дууһалаах норуот уолун Оҕо саастан истэн-билэн Умнуллубаттык өйдүүбүн. А. Старостин
△ Сырдыгы наһаа күлүктүүр, хараҥа (хол., былыт). ☉ Не проницаемо плотный, тёмный (напр., облако)
Лүҥкүр хара былыт кү нү саппыт, субу ардыах курдук дьүһүннэммит. Н. Якутскай