прил. преподавательская преподаватель, учуутал; преподавательская работа преподаватель улэтэ.

ж. преподаватель дьахтар, дьахтар учуутал.

прил. штатнай, штаттаах; штатная должность штаттаах дуоһунас; штатный преподаватель штатнай преподаватель.

м. 1. (преподаватель) учуутал, үерзтээччи; 2. (основоположник) учуутал.

м. доцент (үрдүк үөрэх заведениетыгар преподаватель учёной аата).

убаастас диэнтэн хай
аата. Мин санаабар, устудьуон уонна преподаватель икки ардыларынааҕы сыһыан хардарыта убаастаһыыга тирэҕирэн сайдыахтаах. Н. Лугинов
Истиҥ доҕордоһуу диэн бэйэ-бэйэни өйдөһүү, убаастаһыы, кини иннигэр тугу да харыстаабат буолуу. Э. Соколов

кэпсэт диэнтэн холб. туһ. [Преподаватель] олорор дьиэнэн эрэйдэнээччилэргэ студпрофкому кытары кэпсэтиһэн уопсай дьиэ бэрдэрэр. Н. Лугинов
Ийэм күһүн, саас чугастааҕы (үс-түөрт биэрэстэлээх) ыалларыгар сылдьан, дьону-сэргэни кытта кэпсэтиһэн «сайдан» кэлээччи. Н. Босиков
Хаһан эрэ эн эһэҥ, Кэргэн кэпсэтиһэн, Аҕалта сүгүннэрэн. М. Тимофеев

1. лэчигирээ II диэнтэн дьаһ. туһ. Сэттэ үйэ устатын тухары Иэримэ дьиэ буол диэн Сэттэ эрбэхтээх тирээбили Ан ньан лэчигирэттим. С а х а с э һ. 19 7
   7
   Ки ни [ Дьэллик] өр толкуйдуу, аттара барбат, кэлэр да [эһэ оҕолорун] сүгэнэн лэчигирэтэн кэбиспит. Н. Заболоцкай
2. Күл туохтууру кытта -ан сыһыат туохтуур форматыгар ситимнэһэн, «л эчигирэччи күл» диэн суолтаҕа туттуллар. ☉ В сочетании с глаголом күл ‘смеяться’ (в ф. деепр. на -ан) употребляется в значении «хохотать мягким звучным смехом, мягкими звучными раскатами»
   [Преподаватель] көрдөөҕү иһиттэҕинэ ыччаттары кытта тэбис-тэҥҥэ тэбэнэттээхтик күлэн лэчигирэтэр. Н. Лугинов

аат.
1. Үөрэх тэрилтэтигэр оҕону үөрэтэр идэлээх киһи, педагог. ☉ Учитель (учительница), педагог, преподаватель
Начаалынай кылаас учууталларыгар тиийэ Лоҥкуудаҕа көһөн кэлэн, тутуу үлэтигэр субуотунньук оҥортоотулар. М. Доҕордуурап
Мин урут билсибэтэх саҥа дьонум, араас идэлээхтэр — учууталлар, огурунуомнар, быраастар, устудьуоннар кытта бааллар. А. Бэрияк
Августина Николаевнаны үлэ, уруһуй, черчение учууталынан оскуолаҕа ыҥыран ыллылар. ПНИ АДХ
2. көсп. Кими эмэ туохха эмэ сирдээччи киһи, уһуйааччы, сирдьит. ☉ Глава учения, учитель, вождь
Улуу учуутал Ульянов-Ленин аатыгар Урааҥхай саха ырыаһытыттан Уруй-айхал буоллун! С. Зверев
Оо, улуу бөлүһүөк, ытыктабыллаах учууталым, тоҕо биир наадалаах тылы эппэккин? П. Ойуунускай
А.С. Пушкины нуучча классическай литературатын төрүттээччинэн, сэбиэскэй литература учууталынан ааҕаллар. В. Алданскай
◊ Учууталлар учууталлара калька. — үгүс көлүөнэ ыччаты иитэн-үөрэтэн таһаарбыт, үөрэх эйгэтигэр өр сылларга үлэлээбит, ытыктанар-убаастанар учуутал. ☉ Учитель учителей
Кини туһунан «сырдык төбө», «учууталлар учууталлара» диэн кэпсэтэллэрин истэрим. И. Семёнов

аат.
1. Ис хоһоонунан эбэтэр атын өттүнэн көрөн, үөрэтиллиэхтээх, быһаарыллыахтаах туох эмэ. ☉ Вопрос (то, что требует изучения и определения в плане содержания или в каком-л. другом плане). Наука уонна культура боппуруостара. Социальнай боппуруостар
□ Холкуос сайдыытын боппуруоһугар баартыйа ыйыыта баар
Онон салайтарыахтаахпыт. С. Ефремов
Кини Академияҕа научнай каадырдары аттарыы боппуруостарынан дьарыктанара. В. Яковлев
Кини [«Хотугу сулус» сурунаал] суруйааччылар, литературоведтар, кириитиктэр болҕомтолорун саха сэбиэскэй литературатын актуальнай боппуруостарын быһаарыыга туһулуохтаах. Софр. Данилов
△ Туох дьүүллэһиллэрэ, кэпсэтиллэрэ; дьүүллэһии тиэмэтэ. ☉ То, что обсуждается, рассматривается, тема обсуждения (напр., на собрании). Мунньахха көрүллэр боппуруостар
□ Кинилэр бырабылыанньа мунньаҕар туруорар боппуруостарын бэлэмнээн, арыт мөккүһэн, арыт сөбүлэһэн, уһуннук олордулар. М. Доҕордуурап
Күөл балыгын бултааһын туһунан А. Бястинов боппуруоһу көтөхпүтүн сэргээн аахтым. «Кыым»
2. кэпс. Туох эмэ быһаарыллыахтаах сорук, наада, дьыала. ☉ Вопрос (задача, требующая решения, дело, которое нужно выполнить)
Алдьархайдаах элбэх бурдук быһылынна. Оруос боппуруоһа быһаарылынна диэххэ сөп. С. Ефремов
Биһиги бэйэбит төһө түргэнник хамсыырбыт …… ол туспа боппуруос. М. Шолохов (тылб.)
Ибрагим ити бутуурдаах соҕус боппуруоһу быһаарар суолу була охсубут этэ. В. Гаврильева
3
көр ыйытыы. Дакылаат кэнниттэн араас ис хоһоонноох бэрт үгүс боппуруоһу ыйыталлар уонна онтон салгыы кэпсэтиилэр буолан бардылар. А. Бэрияк
Арай түһээтэҕинэ, сочуот туттара олорор эбит. Преподаватель боппуруос бөҕөнү кутар-симэр. Миша билбэт. Н. Лугинов