уст. волосяная верёвка (натянутая между столбами) # сэлэ кулуна жеребёнок до года (когда его начинают приучать к привязи).

1. аат. Сиэлинэн хатыллыбыт хас да утаҕы холбуу тигэн оҥоһуллубут хаптаҕай быа (сылгыны сиэтэргэ, баайарга аналлаах). ☉ Лошадиный повод из конского волоса (из гривы)
   Атын көнтөһүттэн сиэтэн, собуоһуна иһигэр киллэрэр. Н. Якутскай
   Синньигэс соҕус тииккэ көнтөһүттэн хантаччы баайыллан турар ат аттыгар бэрт улахан хааһахтар төкүнүһэ сыталлар. Н. Заболоцкай
2. даҕ. суолт. Кыайан токуйбат буолбут (киһи атаҕын, илиитин туһунан). ☉ Несгибающийся (от травмы, болезни — о ноге, руке)
   Кыайыы сайыныгар көнтөс атахтаах, илиибэр тайахтаах …… Дьокуускайы булбутум. Н. Босиков
   Сүгэ уга үөһээ кирээкэҕэ хатан турарын хаҥас көнтөс илиитин сиэҕин иһинэн уктан …… Кутаахаан убайыгар Чыппаҕа барбыт. БИГ ӨҮөС
   ◊ Көнтөс буол — ыалдьан, оһоллонон токуйбат буол (киһи атаҕын, илиитин этэллэр). ☉ Стать несгибающимся вследствие травмы, болезни, одеревенеть (о ноге, руке)
   Атаҕа көнтөс буолан, аармыйаҕа барбакка сылдьар. В. Башарин
   Саамай туттар-хаптар, наадалаах илиитэ көнтөс буолан хаалбыт. М. Горькай (тылб.)
   ср. тув. хөнэ, алт. көнө ‘привязь (для ягнят, козлят)’

1) отделяться, отцепляться; куул быата төлөрүйбүт куль развязался; сон тимэҕэ төлөрүйбүт пуговица на пальто расстегнулась; төлөрүйэн куот = освободившись (напр. от привязи) убежать; 2) перен. освобождаться, избавляться; батталтан төлөрүй = освободиться от гнёта; иэстэн төлөрүй= избавиться от долгов; дьылҕаҕыттан төлөрүйбэккин от судьбы не уйдёшь.

1) непривязанный; незакреплённый; свободный || свободно; босхо сүөһү скот на свободе; оҕуһуҥ босхо сылдьар твой бык ходит свободно (не привязан); босхо бар= освобождаться; отвязываться (от привязи); ыт босхо барбыт собака отвязалась; гайка босхо барбыт гайка разболталась; 2) бесплатный, даровой || бесплатно, даром; босхону эрэ үрдүнэн очень дёшево, за бесценок (букв. чуть выше, чем бесплатно); маны барытын босхо биэрэр всё это он отдаёт даром.