1) присоединяться, приобщаться к чему-л.; 2) приставать, причаливать; биэрэккэ кытын = пристать к берегу.

1) собираться в стадо, стаю, табун; бөрөлөр табалары кытта үөрдүс-пэттэр волки не стадятся с оленями; 2) перен. присоединяться; үрдүк дьол биһиэхэ үөрдүстэ к нам пришло большое счастье.

1) присоединяться, приобщаться к чему-л.; оонньууга кыттыс= присоединиться к игре; 2) становиться участником, компаньоном, пайщиком, членом чего-л.; кооперативка кыттыс= стать пайщиком кооператива.

сыһ.
1. Тиийиэхтээх сиргэ тиийбэккэ, баран иһэн, суолтан (хол., туораа, төнүн, холбос, бул). ☉ С пути, с полпути; с дороги, не окончив дорогу (напр., сворачивать, возвращаться, присоединяться и др.). Аараттан төнүн. Аараттан аргыстас
□ Кинилэргэ мин аараттан, ыал уһугунааҕы Саһыл нэһилиэгиттэн холбоспутум. Н. Заболоцкай
Тыый! Тыыннаах эбиккин дуу?! Аараттан киэпкэҕин булбут этилэр. Уонна өлөрбүттэр үһү диэбиттэрэ. П. Ойуунускай
Попов иһиллээн иһийэн сыппахтыы түһээт, саҥа ырыаҕа аараттан аргыстаһан, ыллаһан киҥинэйбитинэн барар. Амма Аччыгыйа
2
ааранан диэн курдук. Нохоо, Тойон Ньургун, Тохтоо, болҕой! Атын киһи иннигэр Аараттан кэлэн, тоҕо Бэрдимсийэн охсуһа тураҕын? ТТИГ КХКК
Алыс сүрэ бэрдиттэн, Айаҕалыы бара сатаан, Аараттан, бэл, биһиги Аһынныбыт кинини. Күннүк Уурастыырап
Арыт бэйэм да дьоммун Аараттан сэмэлиибин. Баал Хабырыыс

туохт.
1. Кимиэхэ, туохха эмэ холбос, кимниин-туохтуун эмэ бииргэ буол. ☉ Присоединяться, примыкать к кому-чему-л., быть вместе с кемчем-л.
Кыра дьон аймаҕа Кырдьыкка кыттыста. Күннүк Уурастыырап
Холбоһон, кыттыһан үлэлээтэххэ, үлэ үллүмэс буолар. Күндэ
Кырдьыктаах өттө төһөҕө да кыайар, кырдьыктаах өттүгэр сырдык күүс кыттыһар. Т. Сметанин
2. Туохха эмэ кыттыыны ыл. ☉ Принимать участие в чем-л.
Мин эмиэ уорууга кыттыһан, илии тутуурдаах истэҕим дии. Софр. Данилов
Өрүүнэ, кэпсэтиигэ да кыттыспатар, бүгүҥҥү айдаантан төрүөттээн, бэйэтин ааспыт олоҕун санаата. Дьүөгэ Ааныстыырап
Абаҕа оскуолатын эдэр пионердара саа тутан хайдах көрсүбүттэрин онно кыттыспыт дьонтон да, кэнники көлүөнэ ыччат да умнуохтара суоҕа. Н. Якутскай
уйг. катнаш, туркм. гатнаш, казах. катнас

туохт.
1. Кими, тугу эмэ кытта холбуу, биир буол, туохха эмэ кыттыс, кыттыгастаах буол. ☉ Присоединяться, примыкать к кому-чему-л., приобщаться к чему-л., становиться участником чего-л.
Туох сойууһугар, саагыбарыгар холбостум дуу? Суорун Омоллоон
Василий, уон алталаах-сэттэлээх уол, кыһыл бартыһааннарга холбоһон, сэриилэһэ барбыта. Амма Аччыгыйа. Өлүөнэ өрүһүнэн татаар омук киһитэ Эллэй Боотур диэн кэлэн Омоҕойго холбоһон баран, ыал буолар. БСИ ЛНКИСО-1994
Сотору кинилэр кэпсэтиилэригэр Ньукулааскы холбоспута. «ХС»
2. Кими, тугу эмэ кытта түмсэн биир бөлөх, холбоһук буол. ☉ Соединяться, образуя единое целое, объединяться (напр., в группы, сообщества)
Үһүө буолан холбоһон охсо сылдьар эдэр отчуттарга мин кэлэбин. Н. Заболоцкай
Сураһан билбитэ, куорат икки оройуона холбоһон, дьиэҕэ уочарат эмиэ үллэн тахсыбыт үһү. И. Семёнов
Үс курыканнар холбоһон, ил тэрийбиттэрэ. МАП ЧУу
3. Кэргэннии буол. ☉ Вступать в брак, жениться
Проня биһикки таптаһарбытын үгүс дьон холбоспуппут кэннэ истэн соһуйбуттара. Софр. Данилов
Былыр икки огдообо холбоһон олорбуттара үһү. Т. Сметанин
[Ааныка:] Хаһан мин оҕом, аналлааҕын кытта холбоһон, ити курдук үөрэ-көтө сылдьар. С. Ефремов
4. истор. Холкуостаах буолан, бөдөҥ хаһаайыстыбаҕа киир. ☉ Присоединяться как член, входить в коллективное хозяйство
Ыал барыта урут холкуос эрдэҕинэ бөһүөлэккэ холбоһон, билигин сопхуос буолан олоробут. Н. Якутскай
Билигин холкуоспутугар сүүстэн тахса ыал холбосто. Күндэ
Уолбун, эмээхсиммин илдьэ Уопсайга, артыалга холбоһуом. С. Васильев

туохт.
1. Туох эмэ буоларыгар кыттыыны ыл, кыттыс. ☉ Принимать участие, участвовать в чем-л.
Нууччалыы мөлтөхтүк саҥарар буолан, уопсай кэпсэтиигэ кини оччо кыттыбат. Амма Аччыгыйа
Кини онно от үлэтигэр кыттара, бугул түгэҕин харбыыра. И. Федосеев
Быйыл бастыҥ ыанньыксыппыт быыстапкаҕа кытынна. Дьуон Дьаҥылы
Кулууп акылаатын түһэриигэ аналлаах маҥнайгы субуотунньукка алта уон киһи кыттыбыта. АҮ
2. Кимҥэ, туохха эмэ холбос. ☉ Присоединяться, приобщаться к кому-чему-л.. Ол аата, үөргэ кыттар, бас бэринэр, сөп түбэһэр соҕотоҕун сылдьардааҕар ордук буоллаҕа дии… Н. Лугинов
Уолчаан ханнык эрэ ааттаах булчукка кыттан, дьэллигирэн хаалбыт диэн сурах иһиллибитэ. Н. Заболоцкай
Аараттан субан сүөһүлэр холбостулар, онтон Витя таптыыр малаҕар сүүстээх оҕуһа үөргэ кытынна. Н. Заболоцкай
♦ Ыпсыыта кыттыбатах көр ыпсыы
Бааска биһикки хайдах эрэ ыпсыыбыт кыттыбатаҕа. Далан
Кэпсэтиилэрэ ыпсыыта кыттымына уурайар. Н. Якутскай
ср. тюрк. хатын

1. аат.
2. Көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллии (хол., киһи үчүгэй, куһаҕан хаачыстыбата, хараахтара). ☉ Унаследование какого-л. свойства, качества от предшествующих поколений, преемственность
   Оокко Бухатыыр былыргы бухатыыр утум ханнык эрэ ситимэ сөп түбэһэн үөскээбит киһи буолуохтаах. «ХС»
   Билиҥҥи дьиҥнээх саха эмчиттэринэн бу дьонтон [ойууннартан, отоһуттартан] утум ылбыт, кинилэртэн уһуйуллубут эрэ дьону ааттыахха сөп. В. Кондаков
   Бу бөһүөлэккэ, маҥан тураах кэриэтэ, кини ынаҕа суос-соҕотох ыраас хааннаах саха боруодата. Тойонун аах ынахтарын утума этэ. «Чолбон»
3. Туох эмэ салҕанан барар ситимэ, салҕаныыта. ☉ Последовательная смена, переход чего-л. от одного к другому, преемственность, связь
   Саха омук быһыытынан уратытын, үгэстэрин, култууратын энчирэппэккэ бүтүн тутан хааларын ситиһэр санаа утума хаһан да быстыа суохтаах. Күрүлгэн
   Араас норуоттар кымыһы тус-туспа ньыманан оҥороллор, онон кымыстарын састааба эмиэ ураты буолар. Ол гынан баран, кымыс оҥоруу утума барыларыгар биир буолар. ААФ КС
   Ол эрээри, саас эрдэлээн да, хойутаан да кэллин, үүнээйилэр сайдыыларын утума кэһиллибэт. МНА ФГ
   Инньэ гынан утум, тыыннаах үгэстэр умнуллубат кыахтаммыттара. «К»
4. даҕ. суолт. Көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэр. ☉ Потомственный, наследственный. Кинилэр утум уус дьон
   □ Утум маннык дьон буоллахтара. ПЭК СЯЯ
   «Ити иирээки эмээхсин, утум иирээки этилэр, эрэ иирэн өлбүтэ», — диэтэ Сортуохап өрүһүспүт курдук. А. Сыромятникова
   ср. др.-тюрк. уд ‘следовать, присоединяться; передаваться’, монг. удам ‘наследственность’

туохт.
1. Таҥаһы бүрүнэ быраҕан баран суулан, суулана тутун. ☉ Кутаться, завернуться во что-л. Дьиэ хара аанынан үрүҥ саал былаакка сөрөммүт мааны таҥастаах дьахтар сүүрэн тахсыбыт. Амма Аччыгыйа
Күн көхсүн сылытыыта, сөрөнөн олорор саҕынньаҕын эҥээрин арыый ыһыктан, төбөтүн хоҥкутан, сыыйа нуктаан барбыта. Далан
Мин саҕынньахпар сөрөнөөт, каюр көхсүгэр сыста субурхай наартаҕа олордум. Н. Габышев
△ Атаххын куллуканан суулаа, суулуу эрий. ☉ Обмотать ноги портянками
Бэрт тиэтэлинэн сөрөнөн, саппыкытын кэттэ. Н. Якутскай
Саппыкытын устан куллукатын хат сөрөнөн кэттэ. Тумарча
[Хамандыырбыт] уолаттар куллукаларын хайдах сөрөнөллөрүн хонтуруоллуура. И. Сосин
2. Туохха эмэ хатылла эрилин, иилиһин. ☉ Путаться, запутаться
[Уол] сүүрэн тиийэн, муоһугар сөрөммүт дөрөтүн сүөрээт, бокуойа суох оҕус үрдүгэр түөһүнэн саба түстэ. П. Тобуруокап
Сөрөнөн хаалбыт хоппуруон быаны суумкатыгар бүк тутан укта. Н. Габышев
[Семён] эдэр ыт быатыгар сөрөммүтүн көннөрөөрү төҥкөйдө. Л. Толстой (тылб.)
△ Кыайан арахсыбат гына иҥин, иилилин (хол., балык илимҥэ). ☉ Зацепиться, запутаться (напр., о рыбе в сетях)
Икки харыстаах собо баҕадьы кынатыгар сөрөнөн таҕыста. М. Доҕордуурап
Балбаара …… илим харахтарыгар сөрөммүт муус маҥан балыктары араартыыр. Е. Неймохов
Илимигэр сөрөммүт киһини икки хонон баран булбуттара. В. Титов
3. Куотан, саһан ким, туох эмэ кэннигэр түс, тугунан эмэ хаххалан. ☉ Прятаться, укрываться за кем-чем-л.
Хабырылла талахха, болбуктаҕа сөрөнөн куота сатыыр, онтон таас кэтэҕэр түһэн биэрэр. Н. Заболоцкай
Ньиэмэстэр тииттэн тииккэ сөрөнө-сөрөнө мин диэки иһэллэр. Т. Сметанин
Алдьаммыт тааҥкалар күлүктэригэр сөрөнө-сөрөнө ытыалаһыы, кыранаатанан тамнаһыы. С. Васильев
Хомуут быатын кытаатыннарбыта буолан, ат нөҥүө өттүгэр сөрөнөр. У. Нуолур
△ Кимиэхэ эмэ сыста түс, кими эмэ тугуттан эмэ харбаан ыл. ☉ Прильнуть к кому-л., схватить кого-л. за что-л. Сөдүөччүйэ ыстанан тиийэн оҕонньор илиитигэр сөрөнө түстэ. Амма Аччыгыйа
[Аҕабыт] таһыйаары гыннаҕына ийэбитигэр сөрөнүөхпүт. Ийэбит көмүскүөҕэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Петя кини [Николай] атаҕар сөрөннө. Л. Толстой (тылб.)
4. көсп. Ким, туох эмэ сабыдыалыгар киирэн кинилэрдиин куодарыс, куомуннас (үксүгэр куһаҕаҥҥа). ☉ Попасть под чьё-л. дурное влияние, примкнуть к комучему-л. (напр., к плохой компании)
[Сэмэн] киһи үктэтиитинэн, алҕаһаан [бандьыыттарга] сөрөммүт. Р. Кулаковскай
«Итирэ-итирэ сырыттаххына, туохха эмэ түбэһиэҥ, сөрөнүөҥ», — диэн хаста-хаста эппиттэрэ буолла. М. Попов
Аһа-таҥаһа тиийбэт буолан ити күтүрдэргэ сөрөннө дуо? А. Сыромятникова
Бэйэм да билбэккэ, буорту буолуохпун, араас үөйбэтэх-ахтыбатах кирдээх быһыыга киириэхпин, сөрөнүөхпүн сөптөөҕө. Г. Колесов
△ Кимҥэ, туохха эмэ кыттыс, холбос. ☉ Присоединяться к кому-чему-л., вливаться куда-л., приставать, пристраиваться к чему-л. [Баллайах:] Билигин икки аҕа ууһа арахсан, тус-туспа холкуос буолуохтара, холкуоска бэйэтигэр сөрөнүөххэ наада. Амма Аччыгыйа
Сорох өрөбөлүүссүйэлэр холоруктарыгар сөрөнөн, хоодуоттук сылдьан, төннөн кэлбитэ. Н. Габышев
Оҕонньор күүһүнэн этэрээккэ сөрөнөн, Дьокуускайтан барса турар. «ХС»
♦ Кутуругар сөрөн — ким эмэ саарбах уккуйуутугар киирин. ☉ Попасть под чьё-л. дурное влияние
Дьон бары баай кутуругар сөрөнөн баран иһэр. Күндэ
Быралгы Былатыан диэн киһи кутуругар сөрөнөммүн, кыһыл көмүс ухханыгар ыллараммын, уоран-саһан, …… кыра үрэххэ тиийбиппит. С. Никифоров
Былатыан Ньукуус уола Тимэппий кутуругар сөрөнөн барда. Дьэ, сүгүн олорпотторугар тиийдилэр. «ХС»