притаиться, затаиться; стать незаметным; хоско дьылыйда он затаился в комнате; дьылыйан сырыт = ходить незаметно.

притихать, притаиться, утихать выжидая; тыынар тыыннаах иһийбит всё живое притихло (напр. перед грозой).

пригнуться и замереть; притаиться, затаиться; кирийэн олор = сидеть затаившись; бааһырбыт кус кирийбит раненая утка притаилась.

дьүһ. туохт. Биллибэт-көстүбэт буола сатаа, саһан сырыт. ☉ Стараться быть незамеченным, притаиться на время
Эн, Кунаахап, ньылыйан Тыҥыраххын тыскар иһирдьэ кумуйан, Үөрэххэ-билиигэ үлүһүй. С. Васильев
Оттон били көрдүүллэрин саҕана «ытаабыт-соҥообут» дьон, биэрэллэрэ тиийэн кэллэҕинэ, саҥата суох ньылыйан хаалаллар. Г. Нынныров

сов. 1. (лечь надолго) сыт, сытын; медведь залёг в берлоге эһэ арҕаҕар сыппыт; залечь спать утуйаары сыт; 2. (притаиться) саһан сыт; разведчики залегли в кустах разведчиктар ыарҕа быыһыгар саһан сыттылар; 3. геол. сыт, баар буол; руда залегла здесь неглубоко руда манна чычаастык сыппыт; 4. перен. (расположиться внизу) тэлгэн, тэлгэнэ сыт; город залёг в котловине куорат хотоолго тэлгэнэ сытар; 5. перен. (глубоко запечатлеться) иҥэн хаал; 6. (о морщинах и т. п.) сурулун, мыччыһын.

туохт. Им-дьим бар, чуумпур. ☉ Затихать, угомониться
Оҕолор остуолга утарыта олорон дьылыйан уруоктарын үөрэтэллэр. Н. Габышев
Сарсыарда, күөх бочур ойууру кырыйа Тыаһа суох дьылыйан иһэбин. Сииктээх көп лабааны арыйа-арыйа Сөрүүн тыа иһигэр киирэбин. Дьуон Дьаҥылы
Оҕолор тоҕо эрэ дьылыйдылар, тугу эрэ гыналлар быһыылаах. СГФ СКТ
△ Биллибэт-көстүбэт гына сас, биир сиргэ бүк. ☉ Притаиться, затаиться, стать незаметным
Аянитов, ибир да гыммакка, тыаһа суох тыын быһаҕаһынан тыынан, дьылыйан сытта. Софр. Данилов
Кыым хотоолго тыаһа суох дьылыйа сыттаҕына, эмискэ иннигэр адьас чугас икки хара күлүк бэрис гынар. С. Никифоров
Бу сүтүктээһин уонна көрдөбүл кэмигэр Ыстапаан хоммут балаҕаныгар дьылыйан олорбута. И. Никифоров

туохт.
1. Биллибэт-көстүбэт буола хаптай; бүччүм сири булан сас, бааргын биллэримэ. ☉ Пригнуться, чтобы скрыться от чьих-л. глаз; прятаться в укромном месте, притаиться
Миигин [пограничник] көрбөтөр ханнык диэбиттии, биир киһи кирийэн сытар. Н. Якутскай
[Бочугурас] Сиһик талах быыһыгар Симилэххэ кирийдэҕэ. Күннүк Уурастыырап
[Кыыс] Байбал аттыгар саҥата суох кирийэн олорор. И. Гоголев
Чээчээнэ куттанан, орон анныгар кирийбитэ. И. Федосеев
△ Туохтан эмэ толун, чаҕый. ☉ Опасаться, бояться чего-л.
Сарсыарда тымныыттан кирийэн ким да өндөйбөт. Болот Боотур
— Боппуруоһу кытаанахтык туруоруохха! …… Кынчаайаптаах эмискэ кирийдилэр. С. Васильев
△ Бүгэн чуумпур. ☉ Притихнуть, стихнуть (о явлении природы)
Түүн тибии да кирийэр. Баал Хабырыыс
Бары-барыта туохтан эрэ саһан кирийбит, иһиллээбит курдук, суостаах чуумпу буолла. Д. Токоосоп
2. көсп. Ханна эмэ түс, көстүбэт буол (күн туһунан). ☉ Опуститься за горизонт, закатиться (о солнце)
Киэһэ уон чааска кып-кыһыл күн саҕах кэтэҕэр кирийэр. Н. Габышев
Киэһээҥҥи күн хайалар кэтэхтэригэр кирийдэ. И. Данилов
3. көсп. Ханна эмэ тиийэн сүт (тыал туһунан). ☉ Утихнуть (о ветре)
Киэһэтигэр сөрүүн тыал Тирэх маска кирийэр. Р. Баҕатаайыскай
[Холорук] соҕуруу кураанах үрэх айаҕар кирийэр. М. Тимофеев
Бэл диэтэр сиккиэр тыал кыбыстан, Куулаҕа кирийдэ. «ХС»
ср. бур. хирүү ‘застенчивый, несмелый, робкий’

туохт.
1. Туохха эмэ иилистэн эрилин, сөрөн (хол., быа киһи атаҕар). ☉ Липнуть, приставать к чему-л., обвиваться вокруг чего-л.
Сүүрүк ат Сүһүөҕэр сөрүөстэр Сүмэлээх күөх от Сүүнэтийэ үүннэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Ардах сытытан, сиидэс ырбаахытын дуома этигэр сөрүөстэн, тыбыс-тымныынан хаарыйар буолла. М. Доҕордуурап
От, сиик түһэн, сүгүн хаамтарбакка, киһи атаҕар сөрүөстэ сылдьара. «ХС»
△ Туох эмэ (хол., быа) эриллэн, онно иҥин, бохсулун, көлөтүн. ☉ Зацепиться за что-л., застрять в чём-л.
Таҥастыын ууга ыстанан киирэбин уонна уу отугар сөрүөстэн умса баран түһэбин. Н. Якутскай
Аны [аттар] ыраата баран, быаларыгар сөрүөстэн өлүөхтэрэ. Тумарча
Туһахха иҥнибит куобах туһаҕы чэҥкээйилэри соһон киирэн талахха сөрүөстэн өлөр. ТСКБ
2. Куотан, саһан ким, туох эмэ улаҕатыгар, кэннигэр түс, сөрөн. ☉ Спрятаться, укрыться за кем-чем-л., притаиться
Ньукуус бу киһиттэн куттанан, аҕатын кэннигэр сөрүөһүннэ. Суорун Омоллоон
Мин ыксаан, ампаар аанын кэннигэр сөрүөһүннүм. Н. Неустроев
Ампаар хабарҕа муннугар сөрүөстэн туран, Маайыс эһэтин …… одуулаһан хаалар. Амма Аччыгыйа
Аан аһыллыбытыгар бурҕачыйа түспүт тымныыттан куотан, оһох чанчыгар сөрүөстүбүтүм. П. Аввакумов
△ Кимиэхэ эмэ сыста түс, сыстаҥнаа, тула эриллэҥнээ. ☉ Прильнуть, прижаться к кому-л.; путаться под ногами
Уулаах [киһи аата] …… хаһыыра түһэн баран, атын моонньугар сөрүөстэ түстэ. Эрилик Эристиин
Уол ийэтигэр сүүрэн тиийэн сөрүөстэ түстэ. Н. Габышев
[Куоскам] кэллэхпинэ, курдьугунуу-курдьугунуу, атахпар сөрүөстэрэ, атаахтаан ньааҕыныыра. ТМ ДК
Туой улахан дьон атахтарын анныгар сөрүөстэр үгэстээх. Бар, оонньоо! В. Гаврильева
3. Ханньары бар, ханньары өҕүлүн, ханньары иэҕилин. ☉ Искривиться, перекоситься
Чукаар, ымайбыт сирэйэ сөрүөстэн, ыртайбыт уоһа ньимийэн барда. Л. Попов
Урут хаһан да көрбөтөх кыылчаана, чааркааны быһа кирэ сатаан баран, сөрүөстүбүтүнэн тоҥон хаалбыт. Болот Боотур
Коля Манасов …… мунна сөрүөстэн хаалбыт этэ. Эрилик Эристиин
Доҕор киһи …… үөһэ быраҕылларыгар маска охсуллан, тумса сөрүөстэн туора баран хаалбыт хаарбах чаанньыгы ылан уу баста. Н. Заболоцкай
4. көсп., сөбүлээб. Кимниин эмэ бииргэ сырыт, куодарыс, куомуннас (үксүгэр, туох эмэ бөрүкүтэ суоҕу гынарга, оҥорорго). ☉ Водиться, хороводиться с кем-л., связаться с дурной компанией
[Өлөксөөндөрө:] [Кыыспыт] ол-бу дьоҥҥо сөрүөстэр. Ити биир урааҥхай, Барахсаанап диэн ааттаах киһи, туой булар. Н. Неустроев
[Миитэрэпээн] Куһаҕан Өлөөнчүккэ сөрүөстүбүккүн, кэтэххиттэн таһырдьа умса астахха, иирбэт буолуоҥ. Л. Габышев
Ити куһаҕан дьоҥҥо дьоҕойон сөрүөстэҕит. А. Сыромятникова
△ Кими-тугу эмэ бул, буулаа (үксүгэр сөбүлээбэт дэгэттээх). ☉ Пристать, пристроиться, прибиться к комучему-л. (обычно с оттенком неодобрения)
[Марыына:] Киһи буолбат оҥоһууга абааһы сөрүөһүннэҕэ буолуо. А. Софронов
Кэлэктиип кэккэтигэр Сиэхсит аймах кырыытынан симиллибит, Сүрэҕэ суох илэ-бодо сөрүөстүбүт. С. Васильев
Үрүҥ кыылтан уолуһуйбут улахан ыппыт табаларбытыгар сөрүөстүбүт быһыылаах. И. Федосеев
Үрэх тулата элбэх талахтаах, хатыҥнаах буолан туртас бэркэ сөрүөстэр. «ХС»
5. көсп. Эппиэтинэстэн куотунан туохха, кимиэхэ эмэ сигэн, көлбөрүтүн. ☉ Стараясь уйти от ответственности, пытаясь оправдать себя, ссылаться на обстоятельства
Өрүү кэмҥэ, бириэмэҕэ сөрүөстэр ээ. Дьиҥэр, бу эн курдуктар кыра да халыйыыны көннөһүллүбэт алҕаска тиэрдэллэр. Н. Лугинов
[Инженер] бу сир тымныытын улаханнык кыайда. Дьэ онтон хатыйа харбаан, тэриир суоҕар, киһи тиийбэтигэр сөрүөһүннэ. А. Сыромятникова
6. кэпс., сөбүлээб. Араастаан кубааскайдан, кубулҕатыр, буолунума (үксүгэр дьахтары этэргэ). ☉ Ломаться, капризничать, вредничать (обычно о женщине)
[Долгунуоп:] Хотуой, сөрүөстэ сытыйаҥҥын, эргин ахтаҥҥын, иҥиириҥ тарта дуо? Амма Аччыгыйа
Киэр буол, симэхсин, сөрүөстүмэ, түксү! Суорун Омоллоон
Мин көрдөһүүм буолан, соруйан сүрэҕэлдьээн сөрүөһүннүҥ ини! В. Протодьяконов