аат. Кыҥкый быһыы, туохха да ис буолбат быһыы. ☉ Каприз, прихоть, причуда.

1) прихоть, причуда; кини ханалҕата элбэх у неё много прихотей; 2) мелочные придирки; ханалҕата тоҕо үксэй ? почему он так придирается по мелочам?

аат., түөлбэ. Бириинчик быһыы, бириинчиктээһин. ☉ М елочность, мелочные придирки; прихоть
Дьахтар наппыыйката. Иҥин-иҥин наппыыйката тоҕо элбэҕэй. ПЭК СЯЯ

1) разнообразие; разнородность || разнообразный; разнородный; үүнээйи эгэлгэтэ разнообразие растений; эгэлгэ табаар разнообразные товары; тыл эгэлгэтэ а) различные оттенки слова; б) диалектные варианты слова; 2) прихоть, каприз, причуда; эгэлгэтэ элбэх у него много капризов, он очень капризен.

аат. Талымастанар, эгэлгэлэнэр, дьээбэлэнэр санаа, быһыымайгы. ☉ Капризное желание, прихоть, причуда
Ханалҕалаах киһи. ПЭК СЯЯ
Эрийэ үктүүр эгэлгэлээх, хатыйа үктүүр ханалҕалаах (өс хоһ.). Сырдыкчаана, иһит эрэ, сырыы-айан күнэ кэллэ! Ордуос тойон ханалҕатын, Олуйара моһуоктааҕын. У. Нуолур
Кини ханалҕата элбэх. ЯРС

ою. 1. (творческое воображение) фантазия, ей ууһа, ей айыыта; богатая фантазия баай фантазия; 2. (мечта) фантазия, санаа баҕата; предаваться фантазиям санаа баҕатыгар ыллар; 3. (выдумка, ложь) ейтен оҥоруу, сымыйа; 4. разг. (прихоть, причуда) санаа эгэлгэтэ, эгэлгэ; 5. муз. фантазия, ейтен айыы (тута өйтөн айыллыбыт музыкальной айымньы).

1. аат. Кыҥынайа соҕус сөбүлэспэти биллэрии, төттөрүлэһии. ☉ Плаксивое выражение недовольства, каприз, прихоть. Хас оҕом кыҥкыйын уйабын, Ардыгар аҕалыы ааттыыбын… Р. Баҕатаайыскай
   Эдэр дьон диэн, дьэ бу …… Киһи тылын истибэттэр, Кырдьаҕастар ол-бу Кыҥкыйдара диэччиктэр. С. Тимофеев
   Дьиэ иһигэр кыҥкый, отур-ботур саҥарсыы ханна барыай. «Кыым»
2. даҕ. суолт. Сөбүлэспэттии туттар, киҥир-хаҥыр саҥалаах. ☉ Плаксиво выражающий свое недовольство, распускающий нюни, капризный, привередливый
   Кыыһынан кырдьыбыт дьахтар кыыһырымтаҕай, кыҥкый, онтон да атын омсолоох диэн дьоннор кэпсэтээччилэр ээ. Р. Баҕатаайыскай
   Ити тыраахтардара эҥин кыҥкый кыыс оҕо курдуктарын оҕонньор истэр. И. Федосеев
   Ийэҥ, эһэҥ аах бука бары чэбэр, чиҥ бөҕө, ону ааһан өссө наһаа бириинчик, дьоҕус да омсону туора көрбөт кыҥкый бөҕө дьон этилэр дии. «ХС»

1. аат.
2. Талымастааһын, санааны өрө баран эгэлгэлэнии. ☉ Прихоть, причуда, каприз, блажь
   Оччолорго кэнэн, кэлии уолчаан сытыы-хотуу кыыс хас биирдии хаппырыыһын барытын толоро сатыыра. У. Ойуур. Аҕата, боростуой оробуочай киһи, кыыһын бары хаппырыыһын толорор туһугар иккилии-үстүү үлэҕэ тэҥинэн үлэлиирэ. НАК СК. Таксига төлөбүр үрдээһинэ биһиги хаппырыыспыт буолбатах, кыһалҕаттан оҥоһуллар. «Саха с.»
3. кэпс. Соһуччу, күүтүллүбэтэх суол (хол., эмискэ тиэхиньикэ туран хаалыыта). ☉ Неисправность, перебои в работе какого-л. технического средства по неизвестной причине
   [Толик:] Ат барахсан, хата, ордук диибин. Хаһан санаатыҥ да — миинэ түс, тэптээ-эр! Оттон массыына бодьууһа, хаппырыыһа, алдьанара эҥин. Л. Габышев. Бастаан утаа тиэхиньикэ хаппырыыһа бигэ тылы хотуох курдук буолбута, аҕыйах эриэйсэ кэнниттэн бырысыап алдьанан, сүөкээбэт буолбута. Н. Седалищев
4. даҕ. суолт.
5. Баҕата тута туоларыгар үөрэнэн хаалбыт, атаах, кыҥкый (хол., оҕо туһунан). ☉ Капризный, избалованный (о ребёнке)
   Саргы атаах, хаппырыыс дииллэрэ. Н. Лугинов
   Ордук дьиэ иһинээҕи чугас дьоммун хаппырыыс майгыбынан эрэйдээн эрэбин. «Күрүлгэн». Катя хаппырыыс, киҥнээх майгытын кытта Лев туруору, ордуос быһыыта сөп түбэһиспэтэ. «ХС»
6. кэпс. Элбэх көрүүлээх-истиилээх үлэлээх, наһаа бириинчик (хол., тиэхиньикэ туһунан); эмискэ соһуччу уларыйар (хол., айылҕа көстүүтэ). ☉ Ненадёжный в использовании, капризный (о технике); изменчивый, переменчивый (о явлениях природы, погоде)
   Ньурбаҕа КДП-4 мааркалаах от охсор хотуур баарын үгүстэр улахан хаппырыыс сэбинэн ааҕаллара уонна боруобалаан көрө-көрө быраҕан иһэллэрэ. ПНТ СС
   Хас сайын ахсын хаппырыыс халлаан спортсменнар оонньуулларын атахтыыр, быйыл эмиэ оннук буолла. ЮГ КХЭДьС

1. аат.
2. Туох эмэ атынатына, арааһа, араастаныыта. ☉ Разнообразие, разнородность чего-л.
   Билэрбит элбэҕин! Ол иһин санаабыт эгэлгэтэ элбэҕин! Н. Лугинов
   Александр оҕо эрдэҕиттэн дьоҕурдаах буолан, оонньуур эгэлгэтин оҥороро. М. Доҕордуурап. Эбэ кытыытыгар, үөһүгэр, дьонноох сиртэн тэйэн, кус эгэлгэтэ хараара устар. С. Маисов
   Остолобуой дьиэ остуолларыгар сахалыы бүлүүдэ эгэлгэтэ тардылынна. А. Бродников
   △ Туох эмэ ымпыга-чымпыга, уустук, ииспэрэй уратыта, эриэккэһэ. ☉ Особенность чего-л. сложного, причудливого
   Застава начаалынньыгын эбээһинэһин толоро олорон пограничнай сулууспа үгүс эгэлгэтин билбитим. Н. Якутскай
   Биһиги көрдөхпүтүнэ, киинэни судургу эргитэ эрэ тураҕын, онтукаҥ иһигэр киирдэххэ, эмиэ син эгэлгэтэ үгүс буолуо, бука. Д. Таас
   Эн туттардыҥ чаҕылхай сибэккини Ол санатта ааспыты, кэлэри, Эдэр саас дьикти эгэлгэтин, Таптал этиллибэт кэрэтин. И. Федосеев. Айылҕаҕа эҥин араас эгэлгэ, киһи үөйбэтэҕэ-ахтыбатаҕа туох суоҕа баарай… С. Маисов
3. кэпс. Ким эмэ ол-бу бириинчик баҕа санаата, талымаһа. ☉ Чей-л. каприз, чья-л. прихоть, причуда
   Билигин кырдьар сааспар, олоҕум тубустаҕын аайы, эгэлгэм элбээн иһэр. И. Гоголев
   Ийэҥ төһө да ыарыйдар, соҕотох, атаах кыыһын сэттэ эгэлгэтин толоро сатыыр иһин кыһанар. М. ОбутоваЭверстова. «Һэ, бу оҕо эгэлгэтин!» — оҕонньор мин эппиппин сөбүлээбэтэ. «ХС»
4. даҕ. суолт. Атын-атын, эҥин араас, арааһынай. ☉ Разный, разнообразный
   [Уол] тыа араас кыылларын туһунан эһэтиттэн эгэлгэ кэпсээннэри истэрэ. Далан
   Мэктиэтигэр ойуур быыһа эгэлгэ ырыалаах чыычаах саҥатынан туолла. П. Филиппов
   Бу эһиги национальнай бүлүүдэҕит курдук тэриллибит эгэлгэ аһы көрө иликпин. А. Бродников
   ◊ Күн эгэлгэтэ кэпс. — туох саныыра барыта, туох ааттаах барыта. ☉ Всякая всячина, разные разности, все что угодно
   Өлүөнэ өрүс эбэтигэр, Муустаах муораҕа, араас алтаны, көмүһү, онтон да атын күн эгэлгэтин кэһиитин киллэрэр. Суорун Омоллоон
   Кинилэр күн эгэлгэтин барытын кэпсэтэн, оҕо эрдэҕинээҕилэрин, эдэр саастарын санаһан, ахтыһан бараллар. А. Бэрияк
   Өлөксөй хааһахтан хостоон эрэр курдук күн эгэлгэ кэпсээнин, сэһэнин да истээрилэр чугас эргиннээҕи дьон ааммытын саппаттара. С. Маисов. (Этэр) тыл эгэлгэтэ — тыл баайа, хомоҕой тыл. ☉ Богатство, выразительность языка
   Эдэр-сэнэх эрдэхпинэ Эйигиннээҕэр буолуохтары Этэр тылым эгэлгэтинэн Эт сүрэхтэрин Эймэнитэр буоларым. А. Софронов
   Быдьар тыл эгэлгэтин ол уу баһааччыттан истиэххэ сөп. И. Гоголев
   Этэр тыл эгэлгэтигэр бырааттыы Мординовтар иккиэн умсугуйбут ахан дьон. М. Чооруоһап
   ср. бур. эрхэлгэ ‘каприз’, эвенк. эгэлгэ ‘разнообразие’

1. даҕ.
2. Биир күрүс дьүһүнэ суох, араас-араас өҥнөөх. ☉ Разноцветный, пегий, пёстрый, полосатый
   Киэҥ тайҕа эриэн иэнэ эҥсиллэ түстэ. Амма Аччыгыйа
   Сытыйбыт дүлүҥ көҥдөйүттэн эриэн моҕотой хачыгыраан таҕыста. И. Гоголев
   Хаһаак биилинэн ыбылы ылбыт моҕотой эриэн сонноох. Эрилик Эристиин
   Аркашка ампаар иһиттэн дьэрэкээн эриэн кууруссалары талаҕынан үүрэн таһаарда. «Чолбон»
3. көсп. Биир тэҥэ суох, уларыйа турар, араастаах. ☉ Переменчивый, непостоянный
   Хомойуох иһин, олох уустук, эриэн, онно араас баара. Н. Лугинов
   [Василий:] Киһи дьылҕата эриэн, мин саамай үтүө кэммин хайдахтаах алҕаска аһардым. А. Сыромятникова
   Сэтээтэл Сэмэн эриэн өйдөөх, дьээбэтинньик киһи. Н. Павлов
4. көсп., кэпс. Биир дэхси буолбатах, атын-атын, булкаас. ☉ Разнообразный, разнородный, разношёрстный
   Биригээдэ састааба эриэн, үчүгэй да, мөлтөх да үлэһиттэр бааллар. СТКБТ
5. аат суолт.
6. Араас, эҥин-араас өҥ. ☉ Разноцветье, пестрота
   Улахан оҕуспутун, эриэммитин Кирилэнэн куоракка атыылата ыытаары гынабын ээ. Күндэ
   Куоҕастаах суор, атын көтөрдөр эриэннэригэр баҕаран, бэйэ-бэйэлэрин кырааскалаан, ойуулаан биэрээри оҥостуммуттар. Саха фольк. Өрөҕөтө сырдык бороҥ, хатырык курдук кыра эриэннээх. БББ
7. көсп. Ким, туох эмэ араас өрүтэ, эридьиэһэ, кубулҕата (хол., дьылҕа). ☉ Прихоть, причуда, каприз (напр., судьбы)
   Олох олоруу судургу буолбатах, эриэнэ, араас албаһа элбэх. Лоһуура. «Хас биирдии киһи эриэннээх», — диэн баран, хаамыытын өссө эбэн биэрдэ. Сэмсэ. Ити киһи эриэнин бэйэтэ бар дьоҥҥо кэпсии сылдьар буоллаҕа дии. Суол т.
   ♦ Иһин эриэнин көрдөрдө көр көрдөр
   Аммаҕа балтыбар ыалдьыттыы сырыттахпына күтүөтүм иһин эриэнин ырылхайдык көрдөрбүтэ. Т. Нутчина
   Иһин эриэнэ көр ис IV. [Хадарин:] Иһиҥ эриэнин дьэ биллэрдиҥ, сибилигин киһини көрсөргөр үрдүбэр түһэн уураабатаҕыҥ эрэ. В. Яковлев
   Эн иһиҥ эриэнин тиэрэ тардар, үөҥҥүн-күрдьэҕэҕин бүтүннүү ыраас мууска уурар кыахтаахпын. Е. Неймохов
   Иһэ эриэн үөн көр ис IV. Иһэ эриэн үөн, таһа таҥара чүмэчитэ. ҮА
   Киһи эриэнэ иһи- гэр — эриэнэ иһигэр диэн курдук. Киһи итэҕэйбэт суола, ол эрээри итинник баар буолар, киһи эриэнэ иһигэр. Н. Габышев
   Киһи эриэнэ иһигэр диэн этии ис хоһооно Киргиэлэйгэ анаммыт эбит. Н. Туобулаахап
   Күөрт ыт күлүүтүгэр, эриэн ыт элэгэр бар көр күөрт II. Кыыспын Куһаҕан Ньукулай уолугар биэрэн аатым алдьаныан, күөрт ыт күлүүтүгэр, эриэн ыт элэгэр барыам кэриэтин, Бүөккэҕэ биэриэм. М. Доҕордуурап
   Өскөтүн хайалара эмэ аһаран биэрдэҕинэ, сааһын тухары күөрт ыт күлүүтүгэр, эриэн ыт элэгэр барыахтаах. Багдарыын Сүлбэ
   Күөрт ыт күлүүтүгэр (эриэн ыт элэгэр) ыыт — күлүүгэ ыыт диэн курдук (көр күлүү). «Хара албыны хайдах эмэ гынан эриэн ыт элэгэр ыыппыт киһи», — диэн иһигэр саныыр. И. Гоголев
   Аны чыккымайдарга сыгааннатарыҥ, күөрт ыт күлүүтүгэр, эриэн ыт элэгэр ыытарыҥ хаалбыт эбит! Н. Заболоцкай. Санаата эриэн кэпс. — бигэ санаата суох, настарыанньатынан көрөн санаатын уларыта сылдьар (киһи). ☉ соотв. семь пятниц на неделе (букв. мысли пёстрые)
   Санаалара эриэн дьону киһи итэҕэйбэт ээ. Түөһүҥ эриэнин көрдөр көр түөс II. [Дьаакып кинээс:] Ити түөкүн тылын истиҥ эрэ, түөһүн эриэнин көрдөрөөрү гынар. А. Софронов
   Ыал устун баран бараҥҥын, эн миэхэ түөһүҥ эриэнин көрдөрөөрү гынаҕын быһыылаах. Амма Аччыгыйа. <Хараҕын> эриэнинэн көрдө — сөбүлээбэккин биллэрэн, өһүөннээхтик, кырыктаахтык көр. ☉ Смотреть злобно, враждебно, проявляя агрессию
   Ньиэмэс хараҕын эриэнинэн көрөр, аптамаатын Шагуровка туһулуур. Т. Сметанин
   Ынахтар бастаан утаа үргэн муннуларын бууһурҕаталлара, харахтарын эриэнинэн көрөллөрө. Э. Соколов
   Оҕус өһүөннээхтик эриэнинэн көрдө, мэччийэр сиригэр куотан күлүкүчүҥнээтэ. У. Ойуур
   Эриэн ыт элэгэ, күөрт ыт күлүүтэ оҥор — күлүүгэ ыыт диэн курдук (көр күлүү). Кырдьар сааспар биир кыыс оҕо эриэн ыт элэгэ, күөрт ыт күлүүтэ оҥордо, тоойуом. Н. Якутскай
   Сүрэ бэрт, Хадаар хоно сытан атахха биллэрбит үһү диэн эриэн ыт элэгэ, күөрт ыт күлүүтэ оҥоруохтара. П. Степанов. Эриэнэ иһигэр — дьоҥҥо үчүгэйдик көстө сатыыр, кубулҕатын-дьибилгэтин, киитэрэй санаатын кимиэхэ да биллэрбэт (киһи). ☉ Скрывающий под показной доброжелательностью злой и хитрый умысел, скрытный, коварный (о человеке)
   Кини эриэнэ иһигэр эбит, онтун уон алта сыл устата кистээн сылдьыбытын билбэтэхпин. И. Семёнов
   ◊ Иэдьэгэй эриэн көр иэдьэгэй
   Оскуолаҕа олох да үөрэммэтэҕэ, суругу иэдьэгэй эриэнин курдук көрөрө. ЛНН АДь
   Кугас эриэн көр кугас. Симменталь сүөһү дьүһүнэ сүнньүнэн сырдык күрэҥ, кугас эриэн буолар. Ыанньыксыт с. Күөх эриэн көр күөх I. Күөх эриэн таастаах ытарҕатын кэттэ. Күрдьүгэс эриэн — көр күрдьүгэс II. Саҥа төрөөбүт ньирэйдэрэ күрдьүгэс эриэн дьүһүннээх. Күрүлгэн. Кыһыл эриэн көр кыһыл. Былааччыйата кыһыл эриэн өҥнөөх. Тоноҕос (саадьаҕай) эриэн көр тоноҕос. Тоноҕос эриэн торбос. Эриэн күйүгэс биол. — эриэн истээх, кынаттаах күлүмэн. ☉ Обыкновенный пестряк (вид слепня)
   Эриэн күйүгэс тоҕус-уон түөрт сэнтимиэтир уһуннаах буолар. КЗА АҮө
   Эриэн кыыл I — моҕой диэн курдук. Эриэн кыыл курдук Эриллэн сытар, Моҕой кыыл курдук Буулаан сытар. Нор. ырыаһ. Эриэн кыыл буолан кубулуммуккуттан куттаммат уол турдаҕым. Ньургун Боотур
   Эриэн кыылы үктүү сыһан баран өрүһүммүт. Н. Габышев. Эриэн кыыл II түөлбэ. — үүс. ☉ Рысь. Хоту үүһү эриэн кыыл диэн ааттыыллар эбит. Эриэн тараһа көр тараһа. Эриэн тараһалаах убаһа эбит. Эриэн түөс түөлбэ. — лыглыйа. ☉ Белолобый гусь
   Маннык улахан хоҥору көрбөтөх ыраатта, дэҥҥэ түбэстэҕинэ дьоҕус, эриэн түөс эҥин буолааччы. Н. Лугинов
   Биһиги диэки бу эриэн түөс хаастааҕар кыра, хаарыҥка диэн ааттааччыбыт. С. Тумат
   Эриэн түөс туундара төрүт олохтооҕо, саамай элбэх ахсааннаах хаастартан биирдэстэрэ. БББ
   Эриэн үөн көр үөн. Арай бу кэмҥэ таас анныттан эриэн үөн сыылан тахсыбыта. «ХС»
   Баҕа, күлгэри, эриэн үөн кыһын устата иһийэллэр. КЗА АҮө
   Кобра — биир саамай күүстээх уонна кутталлаах эриэн үөн. БК БК
   ср. монг. эрээн ‘пестрота; пёстрый, пестроцветный’