м. реакционер (политический реакция диэки буолааччы, прогресс өстөөҕө).

социальный; социальнай сайдыы социальный прогресс; нэһилиэнньэ социальнай састааба социальный состав населения.

м. 1. (действие и состояние) улаатыы, үүнүү; 2. (увеличение, развитие, прогресс) улаатыы, үүнүү; рост благосостояния трудящихся үлэһиттэр олохторун уйгута үүнүүтэ; рост населения нэһилиэнньэ үүнүүтэ; З. уҥуоҕа, үрдүгэ; высокого роста үрдүк уҥуохтаах; # во весь рост 1) (выпрямившись) чиркэйэн туран; 2) (о фигуре человека на портрете) турбутунан; на рост (шить, покупать) улаатарын тоһуйа; по росту уҥуоҕунан, уҥуоҕар кэмнээн; пойти (или тронуться) в рост үүм-мүтүнэн бар.

1. тех. хамсатааччы; двигатель внутреннего сгорания ис умайыылаах хамсатааччы; 2. чего хамсатааччы, хаамтарар күүс; двигатель прогресса инники сайдыыны хаамтарар күүс.

1. дьүһүннээ 1, 3 диэнтэн хай. аата. Бэл билиҥҥи научнай-техническэй прогресс үйэтигэр былыр-былыргыттан үгэс буолбут дьүһүннээһиннэр дөбөҥнүк уларыйбаттар. КНЗ СПДьНь
   Уус-уран мэтириэт айымньы геройун сирэйэ-хараҕа хайдаҕын эридьиэстээһининэн муҥурдаммат. Кини, холобур, криминалистикаҕа туттуллар тылынан дьүһүннээһин (словесный портрет) диэнтэн букатын туспа. ФЕВ УТУ
2. лит. Литератураҕа тыл алыбынан, тыл искусствотын ньымаларынан олоҕу, баар чахчыны ойуулаан көрдөрүү. ☉ Изображение (описание жизни, реальной действительности посредством художественного слова, словесного искусства)
   Лирическэй айымньы кылгаһын да иһин олоҕу уобарастаан, уус-ураннык дьүһүннээһин бары бэлиэлэрин илдьэ сылдьар. ВГМ НСПТ
   Саха суруйааччыларын маастарыстыбалара үрдээһинин биир суол туоһутунан кинилэр айымньыларын тыллара-өстөрө чуолкай, дьүһүннээһиннэринэн күүстээх буолан иһэрин ааҕыахха сөп. СГС ӨСҮДь

аат., үрд.
1. Туох эмэ үрдүк сайдыыта, ситиһиитэ. ☉ Положительный результат каких-л. усилий, высокое достижение кого-чего-л.
Билигин элэктэриичэстибэ Нэлэгэргэ үрдүк күүрүүлээх лииньийэнэн ЕЭС-тэн кэлэр. Ити барыта билиҥҥи олох хардыыта, кини чүөмчүтэ! Далан
Бэйэҥ билэҕин сүүрбэһис үйэ чүөмчүтүн. Г. Колесов
2. Туох эмэ салгыы үүнэн уларыйан, тупсан иһиитэ, сайдыы. ☉ Развитие, прогресс чего-л.
Анфиса дохсун олох киэҥ хардыытын, үрдүк чүөмчүтүн кытта тэҥҥэ олук уурсар. С. Федотов
Үүт тураҥ саймаархай санаалар… Үллэҥнии үөрдүһэр толкуйдар… Үйэлээх чүөмчүнү түстээннэр Үрүҥ күн килбиэнэ өҥнөөхтөр. Түһүлгэҕэ т. Үйэбит дьүккүөрдээх чүөмчүтүн Тибиилэр типпэттэр өрүүтүн. «ХС»

аат.
1. Туох эмэ үөскээн, улам салгыы үүнэн уларыйан, тупсан иһиитэ. ☉ Развитие, прогресс. Үөскэх сайдыыта. Харамай сайдыыта. Уопсастыба сайдыыта. Тыл сайдыытын сокуоннара
□ М.А
Шолохов килбиэннээх айымньылара, …… бүтүн киһи аймах уус-уран сайдыытыгар саҥа кэрдиис кэми арыйдылар. Софр. Данилов
Табаарыстаар, биһиэхэ сорукпут биир. Иннибит диэки саҥа сырдык суолунан сайдыы. М. Доҕордуурап
Ол тас уларыйыылар үүнээйи сайдыытын фазата диэн ааттаналлар. КВА Б
2. Туох эмэ үүнэн уларыйыытын, тупсуутун таһыма. ☉ Уровень развития. Билигин тиэхиньикэ сайдыыта үрдүк
□ Мунньахпыт итинтэн сылтаан уруккуну билиҥҥи сайдыыга тэҥнээн көрөн бэртээхэй кэпсэтиинэн түмүктэммитэ. Н. Лугинов
Тылга терминология сайдыыта, олоҕуруута наука, тиэхиньикэ, култуура, ускуустуба сайдыыларыттан тутулуктаах. АПС СТЛ
△ Киһи үөрэнэн билиилэнэн-көрүүлэнэн, өйүнэн-санаатынан, дьоҕурунан төһө үүммүтэ. ☉ Уровень сознания и умственных способностей человека, достигнутый образованием, развитие. Билиҥҥи ыччат сайдыыта улахан
□ А.И
Софронов, өлбүтүн кэннэ бэчээттэммит хоһоонноруттан көрдөххө, кини бэйэтин сайдыытын наһаа намыһаҕынан, айар үлэтин олус мөлтөҕүнэн ааҕынан муҥатыйар эбит. Амма Аччыгыйа