жить, проживать (какое-л. время); дьылы моҥоо = прожить год; үйэҕин моҥоо = проживать свой век.

сов. I. (разбиться — обо всём, о многом) үлтүрүй, кумалан; 2. разг. (прожить с трудом) нэһиилэ тиийинэн олор.

несов. 1. см. прожить 3; 2. (жить) олор; сейчас он проживает в Москве кини билигин Москваҕа олорор.

сов. 1. (состариться; прожить) элорон бүт, үйэҕин моҥоо; отжить свой век уйэҕин олорон бүт; 2. (устареть) эргэр, хаал, быраҕылын.

сов. 1. что (прожить) тыыннаах туораа, олорон аас; пережить ночь түүнү тыыннаах туораа; 2. кого-что (прожить дольше кого-чего-л.) кэнники хаал, ордон хаал; 3. что (испытать, вынести) бил, тулуй; пережить сильные огорчения хомолто эрэйин--муҥун бил; пережить тяжёлое время ыарахан бириэмэни тулуй.

туохт. Ханнык эмэ сиргэ (хол., алааска, үүтээҥҥэ) миэстэҕэ сайын бүтүөҕүттэн кыһын саҕаланыар диэри олор. ☉ Прожить, пробыть, провести всю осень где-л. (напр., в аласе, зимовье)
[Күөрэгэй:] Аһыым арыый урудуйан, ол алааска күһээбитим уонна соҕуруу көппүтүм. Р. Кулаковскай
Ол кырдьаҕас уолунаан, Дьааҥыга биир үүтээҥҥэ сытан, күһээн бултаабыттар. В. Иванов
Георгий Осипович Улахан Чанчык бириискэтигэр үлэлии сырытта. Онно күһүүр уонна кыстыыр. ВНГ ГОПХ

сов. 1. что (вытягивая, выставить, выдвинуть) уун, тыылын, тыыллыы тэп; 2. что (натянуть) тарт; протянуть телефонную линию телефон линиятын тарт; 3. что, разг. (затянуть) тарт, уһат; протянуть дело дьыаланы тарт; протянуть время бириэмэни тарт; 4. что (заставить долго звучать) тардан тыаһат, унаарыт; 5. что и без доп., разг. (прожить) бар, уһаа; этот больной долго не протянет бу ыалдьааччы ер барыа суоҕа; # протянуть ноги разг. (умереть) атаххын тэҥнээ.

туохт., кэпс. Сүрдээх ыара ханнык, эрэйдээхтик, кыһалҕалаахтык т уора а (х а й а э р э к эм и). ☉ Пережить огромными усилиями какой-л. тяжёлый период жизни
Өр дьылга бу сиргэ бултаан-алтаан, Үтүө булчут муҥнанан олорбута. Арыт тайах этин хатарынан, Арыт аччыктаан, дьылы моҥообута. Эллэй
Билигин аны сылгыларбытын үксүн хастаран аһатыынан дьылы моҥуурбутугар тиийдибит. В. Протодьяконов
♦ Үйэҕин (сааскын) моҥоо — олоруохтаах олоххун толору олорон аас. ☉ Прожить свой век
Ноҕой Боотур …… дойдутуттан күрүүр уонна кэлэн Таатта сиригэр Хамаанда хайата диэҥҥэ олохсуйар уонна үйэтин моҥоон өлөр. Багдарыын Сүлбэ
Кыра дьон …… хор гуйан өлбөт туһугар сүөһү сиир отун, мас сулаһынын сииллэр …… Бу маннык олоҕу олорооччулартан биир эмэ киһи үйэтин туолан, сааһын моҥоон өлөрө буолуо дуо? Эрилик Эристиин
Дьарамньы, Тохтолоох, Чаара …… өлгөм бултаах түбэлэригэр, таастарыгар сааһын моҥообут эбэҥкитийбит саха. Н. Босиков

с. 1. (действие) одуулааһын, кэрийэ көрүү; 2. (обзор) ырытан көрүү; международное обозрение аан дойду олоҕун ырытан көрүү; 3. (пьеса) быстах көстүүлэр. обозреть соз. см. обозревать, обозримый прил. харах ылар; обозримое пространство харах ылар сирэ. обои только мн. обуой. обойти сов. 1. кого-что эргий; обойти вокруг дома дьиэни тула эргий; 2. кого-что (пройти стороной, обогнуть) тумун, эргий; обойти лужу чалбаҕы тумун; обойти город с юга куораты соҕуруу өттүнэн эргий; 3. что, перен. (избежать) тумун, мүлчү түс; обойти щекотливый вопрос эндир боппуруоһу тумун; обойти закон сокуону тумун; обойти молчанием ахтыбакка аас; 4. что (побывать всюду) кэрий; обойти всю деревню дэриэбинэни бүтүннүу кэрий; 5. кого-что (распространиться) тарҕан; 6. кого, прям., перен. разг. (опередить) ситэн аас; обойти кого-л. но службе сулууспаҕар ситэн аас; 7. кого (оставить без повышения, награды и т. п.) тумун, тумнан аас; 8. кого, разг. (обмануть, провести) албыннаа; # любовь меня не обошла таптал миигин тумнубатаҕа. обойтись сов. 1. с кем-чем (поступить каким-л. образом) сыһыаннас, тут; с ним хорошо обошлись кинилиин үчүгэйдик сыһыаннастыбыт; 2. (о стоимости) тур; костюм обошёлся недорого көстүүм чэпчэкитик турда; 3. чем, разг. (удовлетвориться) уолдьас, сөп буол; обойтись рублём солкуобайынан уолдьас; 4. без кого-чего и безл. (уладиться) буол, аас; всё обошлось благополучно барыта этэҥҥэ ааста; дело не обошлось без ссоры дьыала этиһиитэ суох буолбата; 5. без кого-чего (суметь прожить) олор, сырыт; мы обойдёмся без него биһиги кинитэ да суох олоруохпут; # это вам дорого обойдётся ити эйиэхэ аччыгыйынан ааһыа суоҕа.

1) беречь, экономить; бириэмэҕин харыстаа береги своё время; доруобуйаҕын харыстыаҥ — уһуннук олоруоҥ сбережёшь здоровье—проживёшь долго; 2) жалеть, щадить; 3) хранить, сохранять; маны харыстаа , илдьэ сырыт храни это, носй с собой; 4) защищать, предохранять; бу ачыкы күн уотуттан харыстыыр эти очки защищают (глаза) от солнца.