ж. хайыһар суола; прокладывать лыжню хайыһар суолун үктээ.

I прокладывать по шву одежды нашивку.
II вырываться, не даваться, не принимать ласку (обычно о детях).

расчищать, раскорчёвывать лес (в виде просеки, под пашню и т. п.); тыаны солоо = раскорчёвывать лес; суолу солоо = прокладывать дорогу через лес.

туохт. Көрүдүөр оҥор, көрүдүөрдээх гын. ☉ Выстраивать, прокладывать коридор. Хотоннор кээмэйдэрин улаатыннарбакка эрэ хотону ортотунан уонна икки өттүнэн көрүдүөрдээн тутарга этии киллэрбитэ. «Ленин с.»

1) пороть, распарывать; таҥаһы сиигинэн тыыр = распороть одежду по швам; 2) проводить, прокладывать, прилагать; хайыһар суолуна тыыр = проложить лыжню; тыынан долгуну тыыр = разрезать волны лодкой; 3) щепать; тымтыкта тыыр = щепать лучину.

1) резать, разрезать; оҕус тириититтэн быата тэл= разрезать бычью кожу на ремни; охсон тэлэн бар= делать широкий уверенный прокос; 2) перен. прокладывать (дорогу); хайыһар суолун тэл= проложить лыжню; халынг хаарыкан суолла тэл= проложить дорогу по сугробам; 3) перен. прорезаться (о зубах).

1) зарубка, надруб, надрубка (обычно топором на дереве); тыллаах олук надруб с выемкой (плотничий термин); 2) крупные щепки; 3) перен. шаг; киэҥ олук широкий шаг; оһуохай үҥкүүтүн олуктара танцевальный шаг осохая # олук ааҕар он зорко следит за кем-л.; он подстерегает кого-л.; олук уопсар (или уурсар ) он на равных с кем-л.; он ни в чём не уступает кому-л.; олук үктээ = быть первопроходцем, прокладывать дорогу.

несов. 1. кого сиэт; вести за руку илиититтэн сиэт; 2. кого-что (идти во главе) киллэр, илт, сирдээ; вести войска в бой сэриилэри кыргыпыыга киллэр; 3. что (управлять движением чего-л.) ыыт, салайан ыыт; вести поезд поепы ыыт; 4. что, перен. (управлять, руководить чем-л.) салай, салайан ыыт, дьаһай; вести кружок куруһуогу салай; вести собрание мунньаҕы салайан ыыт; 5. что (прокладывать) илт, ыыт; вести шоссе на юг шоссены соҕуруу диэки илт; 6. (иметь направление) тиэрт; тропинка ведёт к реке ыллык өрүскэ тиэрдэр; 7. что (проводить, осуществлять) ыыт; толор, суруй; вести борьбу с малярией кумахыны утары охсупуута ыыт; вести записи суруйан ис, бэлиэтээ; вести переписку сурус; # вести начало төрүттэн, саҕалан; вести себя тутта сырыт; и ухом не ведёт кыһанан көрбөт, кумаардаан да көрбөт; ложь к добру не ведёт сымайа үтүөҕэ тиэрпэт.

несов. 1. что (приближать к себе с силой) тарт; тянуть рукоять на себя тутааҕын бэйэҥ диэки тарт; 2. кого-что (волочить, тащить) тарт, сое; рыбаки тянули сети балыксыттар илим тардаллара; пароход тянет бар- жу борокуот баржаны соһор; 3. что (натягивать) тарт, чиркэччи тарт; 4. что, тех. (изготовлять волочением) сыый, сыыйтар; тянуть проволоку боробулуохата сыыйтар; 5. что (прокладывать) тарт; тянуть трубопровод трубопроводта тарт; 6. что (протягивать, вытягивать) уун; тянуть руки к кому-л. кимиэхэ эмэ илиилэргин уун; тянуть кожу тириини ууннары тарт; 7. кого, разг. (звать с собой) сое, кучуй; 8. кого-что (манить) тарт, баҕарт; его тянет природа кинини айылҕа тардар, кини айылҕаҕа тартарар; 9. (обладать тягой) тарт; печка хорошо тянет оһох үчүгэйдик тардар; 10. (медлить) тарт, хойутат; он тянет с ответом кини эппиэтин тардар; 11. безл. чем (о струе воздуха, о запахе) кэл; от окна тянет холодом түннүктэн тымныы кэлэр; 12. что (растягивать слова и т. п.) тарт, эҥээрит; тянуть песню ырыаны эҥээрит; 13. разг. (весить) тарт; арбуз тянет 8 килограммов арбуз 8 килограмы тарта; # тянуть за душу кого-л. дууһатын моруулаа, сордоо.

аат.
1. Маһы сүгэнэн кэрдиистии охсуу, оҥо охсуу. ☉ Зарубка, надруб, надрубка (обычно топором на дереве)
Охтороору кэрдэн молуойдаабыттара — хотутар, олук таһаарар аат суох. В. Протодьяконов
Буруустар, муннук олуктара эрдэ оҥоһуллубут буолан, эркини дөбөҥнүк бүтэрбиттэрэ. ДФС КК
2. Сүгэнэн маһы кэрдэргэ мас ойута ыстаммыт кэрчиктэрэ. ☉ Щепки, щепа
Кини [Кэбигирэй Миитэрэй] санаатыгар, маһа ордук кытаанахха, оҕустаҕын аайы тимир курдук чаҥыргыырга, сүгэтин олуга ордук ыраах ыстанарга дылы буолар. Амма Аччыгыйа
Чэгиэн мастан тэйиэлии Тэрээк сүгэ кыыраҥныыр. Уҥа-хаҥас тэйиэлии, Олук ойон кылбаҥныыр. Р. Баҕатаайыскай
3. Хаамыы, сүүрүү тэтимэ; хардыы. ☉ Темп ходьбы, бега; ширина шага
Сүүрүк ат маҥнай мөдөөннүк ойбохтоот, хонноҕо аһыллан, олуга сыыйа кэҥээн, хардыыта улам сыыдамсыйан барда. Р. Баҕатаайыскай
Үҥэр ааттаах Микииппэрэп кинээс киэҥ олугун хайа кэппинэн ситиэмий? М. Доҕордуурап
Уйатыгар айаннаабыт тот тииҥ олуга кыараҕас, суола бахчаҕар буолар. ФВН ТС
△ Хаарга, бадарааҥҥа олорон хаалбыт суол. ☉ Следы, оставленные на снегу, по грязи
Кэлбит олукпунан төннүбэккэ, бэркэ сэрэнэн, иннибин-кэннибин көрүнэ-көрүнэ, сурпутугар төннөрүм. Н. Абыйчанин
Кыыл табалар биир олугунан лабырҕаччы үктээн ааспыттарынан көрөн, кыылдьыттар төһө кыыл ааспытын эндэппэттэр. В. Протодьяконов
4. Кэрдиис кэм, кэм кэрчигэ. ☉ Отрезок времени; какая-л. часть жизни
Оттоку олукка Соноон иһэрин «Суо хотун дэтээри Сонургуур этэ». Өксөкүлээх Өлөксөй
История олугар сөп түбэһэн, икки иллээх норуоту уруйдуу, үөскээн тахсыбыта ити күнтэн үтүө тыл: «Найрамдал — Доҕордоһуу». И. Федосеев
5. лит. Силлабо-тоническай хоһоон систематыгар, холобур, нуучча хоһоонун тутулугар, охсуулаах уонна охсуута суох сүһүөхтэри биир кэм наардааһын кэрдиитэ. ☉ Стопа (в силлабо-тоническом стихосложении). Баал Хабырыыс хайдах эрэ чуолкай ритмикаҕа дьулуспат, холобура, Күннүк Уурастыырап олугун курдук буолбатах. Н. Тобуруокап
♦ Олук ааҕар кэпс. — кэтээ, кими эмэ кэтээн көр; кэтээн күүт. ☉ Зорко следить за кем-л.; подстерегать кого-л.
Биригэдьиири бэркэ олук ааҕан эрэр. НАГ ЯРФС II. Олук уопсар (уурсар) — кимиэхэ эмэ туоххунан эмэ баһыйтарбат буол, тэҥнээх буол. ☉ Ни в чём не уступать кому-л., быть на равных с кем-л.
Билигин да бултаан, кадровай булчуттары тиҥилэх үктэһэр, олук уопсар. «ХС»
Үһүс табаарыһым Николай Иванович Ефимов мин бу кэпсээбит үтүөкэннээх дьоннорбуттан кыратык да хаалсыбат, тэҥҥэ олук уурсар дьулуурдаах киһи. «Кыым». Олук үктэс (үктэһэн ис) — кими-тугу эмэ кытта тэҥҥэ сайдан ис. ☉ Идти в ногу с кем-чем-л.
Нэһилиэк олоҕо сайдан истэҕин аайы, оскуолата эмиэ ону кытта тэҥҥэ олук үктэһэн тупсар, ситэр. «Кыым»
Бу да чахчы саха литературатыгар үгэ уонна сатира жанрдара атыттартан хаалсыбаттык сыһа олук үктэһэн сайдарга тугу эмэ оҥорон иһэллэрин бигэргэтэр. «Кыым». Нэһилиэк олоҕо сайдан истэҕин аайы, оскуолата эмиэ ону кытта тэҥҥэ олук үктэнэн тупсар, ситэр. «Саха с.». Олук үктээ — туохха эмэ бастакы буол, саҥаны арыйааччы буол. ☉ Быть первопроходцем в чём-л., прокладывать дорогу первым. Д.П. Коркин саха тустуута аан дойдуга тахсыытыгар олук үктээбит киһинэн буолар. «Саха с.»
ср. др.-тюрк. олух ‘выдолбленное дерево, корыто’, тюрк. олук ‘жёлоб’